Saturday, 15 June 2019

Petrok Sans gen Nicholas Williams (KS)

Kewgh dhe wosowes òbma :
https://anradyo.com/2019/06/07/rang434-2/
Petrok yw onen a’n sens moyha gonedhys i’n powyow Keltek hag in Pow an Sowson.
Petrok Sans - Eglos Bosvena 
Yma an hanow
Petrok ow mênya ‘Pedyr bian.’ In Kembrek an sans yw gelwys Pedrog, form yw gwelys rag ensampyl i’n hanow Llanbedrog in Penvro. In Bretonek ev yw gelwys Pérec, form kefys in Lopérec, hanow a beswar tyller in Breten Vian. In Kernowek, dell hevel, an sans a vedha gelwys *Pedrek, clôwys i’n henwyn tyleryow ‘Little Petherick’ ha ‘Trebetherick’. Yth yw an sans cofhës inwedh in hanow Sowsnek ‘Padstow’, usy ow tos dhyworth Sowsnek Coth *Petroces Stow. Yma dhyn dew dext a vêwnans Pedrek, an eyl screfys i’n unegves cansvledhen ha’y gela adro dhe gans bledhen wosa hedna. Warlergh an secùnd istory Pedrek o mab Glywys mytern in Kembra, hag ytho ev o êwnter an sans, Cadoc pò Casek. Pàn verwys y das, Pedrek a sconyas bos mytern wàr y lergh, saw ev êth gans bagas a vryntynyon yonk dhe Wordhen le may whrussons studhya ha bêwa avell menegh. Ugans bledhen moy adhewedhes Pedrek a dheuth dhe Vreten Veur ha londya orth hayl Dowr Camel. Ena ev a vetyas gans managh gelwys Gwedhenek, neb a wrug dascor y vanaghty dhe Pedrek. Rag hedna ‘Padstow’ yw gelwys Lanwedhenek in Kernowek. Pedrek ha’y gowetha a vêwas ena yn sempel dres lies bledhen. Ena y êth avel prierynas dhe Rom ha dhe Jerùsalem. An text a lever, kyn nag ywa êsy dhe gresy, fatell wrug Pedrek viajya dhe Eynda hag a veu tregys in enys i’n mor ena seyth bledhen, le na gafas ev ha’y gowetha mar voos ma’s udn pysk yn udnyk. Pedrek a dhewhelys dhe Gernow. Ev a ladhas serpont uthyk ha gwil dhe dhen marow dasvêwa. Ena ev êth gans dêwdhek dyscypyl dhe’n gwylfos, dre lycklod hèn o ‘Little Petherick’ (Nansfenten in Kernowek). Ev a sawyas carow esa den nôbyl gelwys Costentyn owth helghya. Pedrek a wrug trailya Costentyn dhe’n fëdh ha’y vesydhya. Pedrek a fùndyas udn managhty moy hag i’n eur-na ev a dhewhelys dhe Lanwedhenek, le may ferwys ev. Kynth o Lanwedhenek chif-plâss Pedrek, ev a vedha onorys brâs in Bosvena kefrÿs. Yth hevel fatell wrug menegh Lanwedhenek gasa an tyller i’n dhegves cansvledhen ha whelas sentry in Bosvena, rag goheles assaultyansow an Vîkyngas wàr an cost. Y a dhros creryow pò ‘relics’ Pedrek gansans dhe’n tyller nowyth. Creryow Pedrek a veu ledhys dhyworth Bosvena i’n dhewdhegves cansvledhen ha drÿs dhe abaty Meven Sans in Breten Vian. Y fowns y restorys dhe Bosvena wàr an dyweth, bytegyns. An ceremony gelwys Marhogeth Bosvena a vedha sensys in mis Gortheren; dell hevel y feu va dalethys rag solempnya restoryta creryow Pedrek dhe Bosvena. Yma dhyn ken penfenten bytegyns rag bêwnans Pedrek usy ow ry pyctour pòr dhyffrans a dhevedhyans an sans. Yth esa tradycyon crev in Kembra ow tùchya Pedrek. Bardhonek gans Dafydd Nanmor screfys i’n bymthegves cansvledhen a lever fatell o Pedrek soudor pàn o va yonk, ha fatell wrug ev omlath in batel Camlan gans Arthur mytern. An prydyth a lever: Pedrek druth orth mernans Arthur mytern a’n jeva hanow brâs dre rêson a’y spera. Ev o mab mytern cùrunys hag o sevys a vyterneth coth Kernow. Mars eus gwiryoneth vëth i’n tradycyon Kembrek-na, ny a wor neb tra ow tùchya bledhydnyow y vêwnans rag yth o va yn few in bledhen batel Camlan, hèn yw pymp cans try deg seyth. Ha pelha a’y enesygeth Pedrek o Kernow.

Saturday, 8 June 2019

Derevel scath gen Neil Kennedy (SWF Lt)


Ha me ow qwandra reb an mor, òbma en Breten Vian, whath nag ew moy avel
Ma sawor wheg an plankys playnys ow lenel
 an shoppa.
peder seythen alebma, me a dheth warbydn scath coth ha tellys, tabm hirra avel pemdhek troos en hester - pò nebes en dadn pajer meter ha hanter warlergh an mesür metrek - ha pemp troos y les. 
Henn'ew üdn meter ha hanter. En lowr le a veu egerys an plankys gen an howl. Gellys kerdh pùb tabm calk gen an gwens ha'n mor. Òbma hag ena, thera whenn ow tevy tredh plankys an strasow ; saw nag era tra veth a alja cüdha y shâp : an pedn derag kilynyes warlergh maner an scathow e'n pow-ma, an estyllen dhelher ledan - ha'n keyn o down lowr rag gòlya. Thera toll rag gwern e'n treuspredn derag, m'alja bos prevys, ha bahow rag lew.
Ter me an bres, der vaner dhesempias, fatel via da dhemm derevel scath ow honan, ha ternos me a dhallathas tedna an peth a venjama gwil war dabmow paper – scath a'n keth hester, moy pò le, a blankys sab Douglas ha prednyer derow. Ha lebmyn – gen hesken, morthol, tarder, gedn ha playn - ma dallethys an whel. Ma trehys genam an keyn ha jùnys dhodho an stevn gen scarf hir ha speikys brâs a horn. Ma sawor wheg an predn nowydh-trehys ow lenel an spâs bian leb erom ow lavürya ; Ma kentrow cober spladn war an benk. Ea, dallethys ew etta saw na vedh gwres moy terebo gwav dre reson me dhe vos dhe g/Kembra pùb bledhen en hav rag lavürya. Rag hedna, res ew dhebm astel lebmyn ha cessya heb gwil tra veth et y gever terebo cres mis Gwedngala pa vo tremenys an Chanel genam eneth arta. Ria reva !
Saw, sür oma der vedh diwethys (KS dewethys) rag ow nessa fedn-bloodh en Mis Ebrel 2020, ha lonchys dhort cauns a'n porth, speis wòja hedna dhe g/Cala Me.

Friday, 7 June 2019

Deun dhe weres dhe "AN MIS" - Neil

Cosins ha cowetha, redoryon ha redyoresow wheg, tre ha pella,
Ma nowydh gwres galow gen Matty a venja scodhyans arhanjek rag Pellwolok an Gernowegva, an servis televisyon marthys üjy ow provia an dowlen en Kernôwek, AN MIS war-linen. Kewgh dhe weles :
https://www.patreon.com/user?u=13942747

Matty - Lev an radyo ha'n TV en Kernôwek.
Ottòbma teller lebma vedh clowys ha gwelys Kernôwegoryon bian ha brâs, yonk ha coth, pobel a b/pùb ehen, ha pùb degre a dhescans, ow clappya hag ow cana dhe gan plegadow. Thew onan an gwella menys eus rag desky an tavas - servis heb par üjy ow mos barha Radyo an Gernowegva . 
Ea, nag eus dout dr'ew presens AN MIS e'n kesrosweyth peth pùr vrâs rag cressyans an tavas ha plesour an bobel lel eus ort y clappya. Esy ew cawas an dowlen war Youtube ewedh, ha dre hedna e vedh kevys gen meur a bobel a venja clowys an tavas.
https://www.youtube.com/results?search_query=an+mis
Nei a ell gweles ha clowes Matty ha y gowetha, ny vern pele era nei ow qwandra e'n bes-ma. An plesour eus dhebm e'n seythen ew gasowes ort an radyo pò mires ort AN MIS e'n gegin, òbma en Breten Vian, ha me ow fittya boos pò gòlhy an listry... ha'n peth ew gwella oll ew cawas pobel nowydh bescath na vons gwelys genam kens, ha'njei a wor dhe clappya Kernôwek. Riel dra ! 
Meur a whel a veu gwres gen Matty ha apert ew na wrüg cawas diner veth pa wrüg dallath gen R an G... ha scant nag üjy gan oberwas gwiryon ow cawas showr a vòna rag y whes lebmyn, naneyl ! Ma va ow cül hedna dre gerenja an tavas. Alebma speis, e veu cùntlys mòna dre arhansereth gevrednek (crowdfunding) - lowr anodho rag AN MIS - saw oll hedna a vedh spendys warbydn Mis Gwedngala, ha wòja hedna, piw a wör fatel vedh pëys cost an dowlen ? 
Lebmyn, ma othom (odhom) dhe Matty a'gan gweres - nei, mens a vedna enjoya an servis-ma whath. Fatel vedh kevys an mòna ? Ma Matty ow scrifa "tybyansow mar pleg !". Eus tybyans dhewgh whei ?

The online Cornish language television service - AN MIS needs funding to continue beyond September. Any ideas?

Tuesday, 4 June 2019

'Brown' in Kernowek gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes:
Sho Stedhyan - Mis Gorefan
Dhe’n west a cyta Dulyn yma fordh adro ha savla vrâs rag kyttrynyow henwys ‘the Red Cow.’ An tyller a gafas y hanow dhyworth tavern ‘The Red Cow’ neb a veu fùndys orth dyweth an seytegves cansvledhen. Yma an hanow ‘Red Cow’ ow sowndya nebes coynt, saw pàn veu fùndys an tavern, yth o Godhalegoryon oll tregoryon an tyller-na hag in Godhalek yma an lavar bó dhearg ‘buwgh rudh’ ow styrya ‘a dark brown cow’; yth hevel fatell veu an Godhalek trailys dhe Sowsnek warlergh an styr lyteral. In Godhalek kefrÿs rag ‘the beaten track’ ymowns y ow leverel an cosán dearg ‘an trûlergh rudh’, le may ma an ger dearg ‘rudh’ ow referrya dhe lyw an dor may ma an gwels trettys in kerdh gans treys an bobel. Pelha in Godhalek yma bó bhuí ‘buwgh velen’ ow styrya ‘a light brown cow.’ Nyns yw ger vëth kefys rag ‘brown’ naneyl i’n textow Kernowek nag i’n gerva Lhuyd na Pryce. Dre rêson a’n lack a lavar ewn rag ‘brown,’ Nance a gomendyas gell, benthygys dhyworth Bretonek. Yth yw an keth ger kefys in Kembrek, saw yma gell in Kembrek ow mênya ‘orange, yellow.’ Martesen nyns eus otham vëth in Kernowek a’n ger gell. Yth hevel fatell o Kembrek tradycyonal haval dhe’n Godhalek i’n mater a henwyn rag an lyw ‘brown.’ Rag ‘brown horse’ an Gembrion a lever ceffyl coch, hèn yw margh rudh, ‘a red horse.’ Rag ‘brown bread’ in Kembrek an lavar yw bara coch, hèn yw bara rudh, ‘red bread’; rag ‘brown sugar’ ymowns y ow leverel siwgwr coch ‘shùgra rudh’, hèn yw ‘red sugar’, ha rag ‘brown ale’ an Gembrion a lever cwrw coch coref rudh pò ‘red ale.’ Rag ‘light brown’ yma an Gembrion ow leverel melyn, rag ensampyl esgidiau melyn eskyjyow melen pò ‘yellow shoes.’ Traweythyow inwedh yma an Gembrion owth ûsya an ger llwyd ‘grey’ (loos in Kernowek) rag an lyw ‘brown,’ pàn vo va aflenter pò ‘dull’ rag ensampyl glo llwyd glow loos yw ‘brown coal’, ha papur llwyd grey paper,paper loos, yw ‘brown paper, buff-cloured paper’. Yma ow wharvos inwedh traweythyow fatell usy dugoch durudh ‘dark-red’ ow styrya ‘brown’ in Kembrek. Rag hedna i’n mater a’n geryow rag ‘brown’ ny a yll gwil warlergh an Kembrek ha’n Godhalek. Me a vynsa ytho comendya an trailyansow-ma: rag ‘brown cow,’ ‘brown horse,’ ‘brown ale’ ha ‘brown sugar’ in Kernowek, ny a yll leverel buwgh rudh, margh rudh, coref rudh ha shùgra rudh. Rag ‘brown shoes’ hag ‘a light brown cow’ in Kernowek, ny a yll leverel eskyjyow melen ha buwgh velen. Ha paper loos a vydn servya rag ‘brown paper, buff-coloured paper’. Pelha, mars on ny whensys dhe leverel ‘the door was painted brown’ ny a yll leverel, rag ensampyl, yth o an daras paintys durudh. Na esyn ny nefra ankevy nag yw an ger gell kefys i’n Kernowek hengovek hag in Kembrek yma gell, hèn yw gell, ow styrya ‘orange, yellow’.

Sunday, 26 May 2019

Robert Williams ha'n Lexicon Cornu-Britannicum gen Nicholas Williams (KS)

Robert Williams a veu genys i’n vledhen mil eth cans ha deg in Llandudno i’n North a Gembra, le mayth o prownter y das. Robert a gafas scolyans in Tresalop ‘Shrewsbury’ ha warlergh hedna in Resohen. Wosa recêva BA hag MA, ev a veu ordnys prownter hag a servyas in pluwyow dyvers in Kembra. Wàr an dyweth i’n vledhen mil eth cans seyth deg naw ev a veu apoyntys rector pluw Cùlmyngton in Conteth Henfordh pò ‘Herefordshire.’ Ny wrug ev demedhy bythqweth. Williams a screfas bewgraf brâs a Gembrion a bris in Sowsnek hag in Kembrek. Ev a dhyllas darnow in mes a dhornscrîvyow Kembrek ha lyfrow ow tùchya istory leëk. Saw y lyver moyha usy ow fastya y hanow yw an gerlyver Kernowek-Sowsnek a dhyllas ev in bledhydnyow try ugans an nawnjegves cansvledhen in dadn an tîtel Lexicon Cornu-Britannicum. An lyver re beu dyllys moy ès unweyth i’n gansvledhen-ma hag y hylla bos redys wàr lînen inwedh. Rag y erlyver Williams a whythras an penfentydnyow-ma: Vocabularium Cornicum pò Gerva Kernowek Coth, Passyon agan Arlùth, try gwary an Ordinalia, Creacyon an Bÿs, Gerva Lhuyd ha Gerva William Pryce. Lytherednans Williams yw dhe verkya. Yma va owth ûsya dh rag an son in gwedhen ‘tree’ ha dhodho ‘to him’, spellyans a gemeras ev dhyworth Lhuyd hag a veu sewys gans Jenner ha Nance. Yma Williams inwedh ow qwil devnyth a <c>, hèn yw tressa lytheren in abecedary, in le a’n lytheren <k> i’n textow hengovek. Rag ensampyl Williams a scrif <cerense> ‘love’, <Cembrion> ‘Welshmen’ ha <ci> ‘dog’ gans <c> avell an kensa kes-son. Yth o Williams inwedh an den a dhalathas screfa Cernewec ‘Cornish’ gans <e> in secùnd sylaben; rag i’n tavas hengovek an vogalen-na yw <o> pò <u> pùpprës. Yth o gerlyver Williams a valew brâs ha cler yw fatell wrug Nance y ûsya rag oll y erlyfrow. Y wharva kefrÿs fatell veu Robert Williams an an scolor neb a dhetermyas yth o Bêwnans Meryasek, nowyth dyscudhys screfys in Kernowek. I’n gwetha prës an gwary-na a dheuth re holergh dhe vos ûsys gans Robert Williams in y erlyver. Williams a verwys in Cùlmington i’n vledhen mil eth cans eth deg onen hag a veu encledhys in corlan an eglos. Nebes bledhydnyow warlergh y vernans, y feu men cov settys in bàn a-ugh y vedh. In Kembrek yma an scrif warnodho, saw orth an goles yma screfys in Kernowek an lavar-ma mes a Origo Mundi: me a wor yn tâ lemmyn devedhys yw ow thermyn. Tregereth Duw dh’y enef!

Friday, 24 May 2019

Davyth - Dewy gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh de wosowes òbma:

Davyth yw aswonys dâ avell mytern Israel. Ev yw person a bris i’n textow
"Yma pymp tyller dhe'n lyha gelwys Tredhewy in Kernow"
Kernowek kefrës rag yma part brâs dhodho in
Origo Mundi, le may whra va avoutry gans Bersabe, gwreg Ùrry. An hanow David yw Ebrow, saw yth ywa nebes coynt avell hanow den. Yma certan scoloryon ow cresy Dâvîd in Ebrow dhe vos tîtel, usy ow styrya ‘meurgerys’; scoloryon erel a grës fatell o Elhanan gwirhanow an mytern. Davyth avell maw yonk a ladhas an cowr uthyk Goliath, saw in Secùnd Lyver Samùel ny a red: Y feu ken batal whath gans an Fylystînys in Gob. Soudor gelwys Elhanan a ladhas Goliath a Gath. Davyth pò Dewy heb mar yw hanow sans tasek Kembra. Warlergh an tradycyon, Davyth a veu genys i’n West a Gembra neb termyn i’n wheffes cansvledhen. Dell hevel yth o Non Sans y vabm. Yth yw hanow Davyth dhe weles i’n hanow Davidstow in Kernow. Davyth Sans a dhendylas hanow brâs avell descador ha pregowthor, hag a fùndyas eglosyow in Kembra, in Dùmnonia hag in Breten Vian. Peneglos Tyddewi (Chy Dewy) pò St David’s in Penvro pò Pembrokeshire a veu derevys wàr dyller managhty an sans y honen. Nyns o Dewy ma’s abas yn udnyk pàn gemeras ev radn in Seneth Brevy, cùntellva vrâs a vebyon lien. Ev a gôwsas mar grev warbydn an heretykys, may feu va gwrÿs epscop dystowgh. Davyth Sans a veu marow an kensa dëdh a vis Merth i’n vledhen pymp cans eth deg naw. An kensa dëdh a Verth yw y dhegol ev ha hedhyw dëdh nacyonal an Gembrion kefrës. Yth hevel fatell o tra gebmyn sens Cristyon dhe gafos aga henwyn dhyworth tus in Testament Coth. In Kernow ny a’gan beus Seleven dhyworth Solomon, han Kembro Samson Sans yw onorys in Breten Vian. Saw Davyth pò Dewy a’n jeves dyw form a’y hanow. Yth yw leverys yn fenowgh fatell yw Dewy form goth an hanow, a dheuth yn tydro dhyworth David in Latyn. Davyth herwyth an tybyans-na yw form moy adhewedhes. Saw bysy yw dhyn reckna gans ken possybylta. Y hyll bos martesen nag yw Davyth ha Dewy formys dyvers a’n keth hanow. Martesen yth yw Dewy hanow a dhevedhyans Keltek pur, kepar ha’n hanow Daui, Dui in Godhalek coth. Mars yw hedna gwir, an hanow Davyth re beu kemerys avell form aral a Dewy, kyn nag eus colm vëth intredhans. Pynag oll yw devedhyans Davyth ha Dewy, ymowns y aga dew kefys in Kernowek. Yma hanow an mytern, Davyth, Davyd, Davy kefys in Passyon agan Arlùth, Origo Mundi, Passio Christi hag in Homylys Tregear. Yth yw Dewy avell hanow ûsys rag tiak dhe weles i’n hanow tyller Tredhewy ‘Dewy’s farm’. Yma pymp tyller dhe’n lyha gelwys Tredhewy in Kernow.

Saturday, 18 May 2019

BOB HAWKE

Bob Hawke, Cosin Jack.

Marow ew Bob Hawke neb o onan an kensa menysters an moyha kerys ha'n moyha sowyn e'n story a Australia. Genys veu en telher creiys Bordertown en Soth an pow e'n vledhen 1929, mab üdn tas o menyster a'n eglos Congregationalist ha mabm o descadores scol. Keffres dama ha sira o decendys a düs bal dhort Kernow ha Bob Hawke y honan a gemera radn e'n gool Lowender Kernôwek en Wallaroo, Moonta ha Kadina. 
https://www.kernewek.org/

Ev a jùnys an Party Lavür en 1947 pa veu bès etek bloodh saw speis wòja hedna ev eth kerr (yn kerdh) a'n pow dhe stüdhya en Universita Rosohen avel scoler Rhodes. Devedhys tre arta, Hawke a lavüryas rag kesûnyans lavür (trade union) ken bos poyntys pedn an Consel a Kesûnyansow Lavür en 1969. Wòja deg bledhen en soodh-na ev a entras e'n bes a politigieth avel senedher Lavür e'n stât a Victoria ha nag o pell terebo ev dhe vos en pedn an party. Tho bès teyr bledhen wòja hedna pa wrüg gwaynya an dewisyans kebmyn (general election) der vaner grev.


Wor an diwedh, ev a waynyas an dewisyans kebmyn pedergweyth en 1983, '84, '87 ha 90 ha spendya naw bledhen, ogastei, en governans. Tho y dowl creatia pow heb bohojegneth (poverty) ha'n brâssa radn an peth a wrüg pa thera en pedn an pow o pòrposys dhe wil endelha. Thew ev a wrüg grondya an meyn leur rag deg bledhen warn ügens a cressyans erbysek ha prosperita, ha thew ev a dhallathas Medicare üjy ow provia yeheswith dhe oll an bobel. Tho Hawke an kensa pedn leder a wrüg whilas dhe wil kevambos gwir rag an 'genejygyon' - an kensa pobel a Australia - ha ma radn ow leverel ev dhe gelly an gallos a-jei dhe'n party Lavür rag hedna. Moy avel hedna, ev a wrüg meur a whel rag gwitha an teleryow gwels dhort drog. Mar menja an governans nowydh bès gasowes !


Aswonys ew rag divers maters a controversita ewedh: y avoutry, y gerenja rag an cor gwelha ha y vaner dhe ola derag presens an cameras - saw nag eus dowt dr'o onen an gwelha leders bescath era en Australia, neb a'n settyas emesk (yn mesk) an powyow an moyha enorys ha kerys e'n bes. Neil


https://www.theaustralian.com.au/nation/politics/bob-hawke-obituary-farewell-the-peoples-prime-minister/news-story/f932a5355910a8a075c34604dc31a076


Nebes geryow a-dro dhe'n grammer:
1. Note that a 'of' does not routinely cause mutation except in expressions of quantity, therefore: a Kesûnyansow Lavür... a politigieth...
2. The 'yn' ~ 'en' in the expressions yn kerdh and yn mes is usually dropped in KB.