Thursday, 14 May 2020

Desky Kernôwek Bew war-linen

Na wrewgh nakevy, pobel vas, dr'ello whei desky Kernôwek Bew war-linen.
Do not forget you can learn online:

Audio course here:
https://kernowekbew.com/cors-audio-audio-course

and here:
https://soundcloud.com/danny-prohaska/descans-41

and lessons here:
https://kernowekbew.com/descansow-lessons

heb nakevy an blogg gen Jan. Link in side bar.

Tuesday, 21 April 2020

Dhort Andrew Boorde 1547

In Cornwal is two speches; the one is naughty Englyshe and the other is Cornyshe speche. And there be many men and women the whiche cannot speake one worde of Englyshe, but all Cornyshe. Who so wyll speake any Cornishe, Englishe and Cornyshe doth follow: 

Ha wòja hedna ma Boorde ow profya deffrans lavarow ha geryow en Kernôwek.

Friday, 17 April 2020

Ma Matti ow pobas hedhyw. Ma va ow cül tesednow calish (cales) kergh e'n vorn. Pes poynt a venjo whei rei dhodho ? Kewgh dhe weles Matti e'n gegin. Pandra ero whei ow fittya dhe dhebry, agas hònan ?


Wednesday, 15 April 2020

Gonis has. Neil (SWF L tg)

Ma flourys ewedh saw na vedhons debrys.
Na ellama mos dhe'n shoppa lowartha dhe berna has nowydh rag an erbyer. Rag hedna, therom ow cül ow moyha gen an peth eus e'n chei. Nanj ew diw seythen, my eth dhe whilas - òbma hag ena, en pub sorn ha neyth (drawer), ha keniver jorrik ha seth (pot) - an has na wrügama gonis an vledhen eus passyes ... ha nag o drog an peth a wrügam cawas pa veu cowlcontys. E'n còpart a'n gegin, thera dornas a fav ledan, coth dres contya an bledhednyow ha gellys segh ha cales, bès bew na whath, hag en crow ma kevys genam has salat 2016 ha hanter sagh a has redik (radishes) dhort 2019. Ma has chibol (spring onions) coth ewedh, ha pemp pesen vian a veu gwithys genam en pott. Ma oll hedna e'n dor lebmyn, bès an gwelha ew an dhew sagh a fav hir Mr. Fothergill's a veu pernys genam en Bosvena an vledhen-ma. A' re-ma a vedn crambla war an bambous (trehys dhor an lowarh) a wrüga vy settya e'n dor ha kelmy warbarth dhe wül fram. Ma gwithys genam an has dhort scattasqwash (rag an sqwashys oll a vedha henwys endelha gen Dave Trevelyan pa thera pastel dir dhodho en Falmeth e'n bledhednow 80) a wrüssen debry ken Nadelik ha' re-ma a vedh gòrrys en telher tòbm dhe dhrei mes gwredh ha skyll ken bos plantys e'n erbyer. Gen nebes tetys (patatys) a dhallathas tevy e'n gegin, ma lowr rag lenel (lenwel) an splatt ... ha'n torr moy diwedhes.  

Acontya ow hònan fortüdnyes. Neil (SWF L tg)

Thera vy ow pejya gen ow whel avel deskador a'n tavas Sowsnek pub dedh war linen dre ûsya deffrans leuryow desky lebma ellama gweles an stüdhyoryon ha clappya ganjans ; ha dre reson anjei dhe wül mestroniethow (MA, MBA etc.) thens coth lowr ha còdnyk lowr dhe ûsya oll an applicacyons nowydh . Rag hedna, na vedh clowys croffol na brabm dhortam bès ma meur a whel dhebm na whath . Tho vy 'acontya ow hònan fortüdnyes, e'n kettermyn, dre reson an chei dhe vos settys en cres lowarh brâs lowr. Ma tabm moy avel qwarter erow Sows (1/4 of an English acre), pò hanter erow martesen pa vo cowlcontys an keow ha'n planchen (wooden floor or deck) eus dhen dhe wül platt (flat area, terrace), ha'n telher calish lebma vedh gwithys an carr. Ma radn nag eus moy avel üdn rowm, ha pobel erol gen flehes, nag eus bès flatt (pò radnjy) bian dhodhans rag oll an meyny. Nei a glowas, an seythen-ma, fatel vedh ystydnys an termyn clôs en Frenk terebo mis Me, an 11ves dedh. Ha Breten Veur ? My a garsa gòdhvos ! ...Ha my a venja clowes agas prederow et y gever ewedh.

Monday, 13 April 2020

Bewa en dadn naw alwhedh. Neil (SWF L tg)

Ma an termyn clôs whath ow pejya ha'n curünvirus whath ow crefhe ha lesa en Breten Veur, ha lies pow erol a'n bes. Ma clowys genam dhort radn ahanowgh a-dhiwedhes ha recevys endelha gas nowodhow, keffres drog ha da, ow tòchya gas vorrow (fordhow) dhe vewa en diberthva a'n bes, ha fatel ew bos pellhes a'n bobel ew an moyha kerys ragowgh en lies cas. Ma nebonan a scrifas dhebm, 'leverel fatel ew ev gweythor-awhel (key worker) ha puppres en mes a'n chei, pell a'y flehes, ha ken onan a lavaras ev pò hei (na worama peneyl) dhe lenel (lenwel) an termyn dre seny an piano. Ma meur ahanowgh - pecar'a vy - ow lavürya dre an kesrosweyth. Thera meur a varth dhebm, na whath, pa wrüga vy clappya gen agan coweth Matti, lev smodh an radyo, rag warlergh an peth a dherivas dhebm (dhymm) dre Skype, a'n rowlys ew reqwiryes gen an governans en Breten Veur ew pur scav - moy avel hanter-musüryow avel towl vas. Scant nag ens dhe vos senjys lowr, na whath moy avel hanter sadd, a-dal dhe'n vaner sevur dhe vatalyas warbydn an cleves en powyow erol. An bobel en Breten Veur a ell mos dhe wandra a'n chei, eneth (unnweyth) e'n jedh, pub dedh, heb fin dhe'n termyn a vedh spendys en mes. Penagel a wra hedna a ell mos mes dhe seyth eur dhe vettin gen y growst ha dos tre dhe dheg eur dhe nos heb disqwedhes paperyow veth dhe'n withyjy cres. Òbma en Breten Vian, e'n tû aral, res ew dhe oll an bobel triga e'n chei saw pa vedh othom dhedhans mos dhe'n shoppys rag boos pò dhe'n farmassy rag medhacneth (medhegneth), ha na allons mos en mes en copel, dew ha dew, naneyl, bès res ew bos ga honan oll, üdn venyn pò üdn den en üdnek. Eth ellen mos dhe gerres / gerdhes pò ponya na whath - üdn termyn e'n jedh, rag owr dhe'n moyha, ha na moy avel üdn kilometer a'n chei. Res ew dhe geniver onan don y garten identita pò y bassporth ha papyr sòdhogel rag disqwedhes y bòrpos rag bos en mes a'y jei. Scant na wrüga vy mos pelha avel hanter mildir a'm chei a-dhia an pres (prys) a veu declaryes an termyn clôs gen an President Macron. Pana dermyn a vedh diwedh dhe'n cleves-ma, na ellen godhvos. Lavarowgh dhebm whath, pandra ero whei ow kil ha pandra era whei ow pedery (predery) a-dro dhe'n vaner dhe rowlya an pla-ma, hag e'n men-termyn, bedho whei für ha saw. 

Tuesday, 31 March 2020

Pandra ero whei ow cül ? Neil (SWF L tg)

Pele ero whei ow spendya an termyn clôs-ma ? Ha pandra ero whei ow cül gen agas termyn ? Ero whei spendya an termyn-ma gen pobel erol ? Eus whel dhis ? Ero whei ow lavürya adhia pell dre an kesrosweyth ? Ero whei ow lavürya whath en shoppa , pò clojy pò bargen tir , pò gweythva boos pò negys pòrresys aral na veu degëys ? Ero whei ow sedha derag an tele/pellwolok heb gwil tra veth ? Ero whei ow lavürya et agas lowarh gas honan - ow palas ha gonis has ha shapya an prysk ? Kens hedna, eus lowarh dhis ? Ma meur a bobel ow spendya an dedhyow-ma en radnjy vian / flatt bian pò caravan pò chei gwayadow. Eus hobby dhis a ellowgh gwil e'n chei ? Ew da genowgh pobas ha fittya boos ? Erow whei ow cül neptra rag as y/ehes ? ... Sport, gwariow, excercîsys, yoga ? Ero whei ow tonsya an tango e'n gegin pò cana a'n veister ? Ero whei ow tackya gas diwla dhe lawdya  an NHS hag oll a' re-na üjy ow cül a-dro dhe gan y/ehes ha gan sawder ? Gerowgh nei dhe wodhvos agas nowodhow ? Ha, lavarowgh dhen, fatel a geno whei ? Eus genowgh gas y/ehes ?

Ma lies tra dhe wil e'n chei. Kewgh dhe weles Matthi òbma. https://www.youtube.com/user/KernowPods

Notes: Pele ero whei ? = SWF M ple esowgh hwi ~ why ? ; The particle ow may also be written o in SWF L ; Yehes may also be written ehes. The y is silent in L ; There are two forms of the verb to do or make : gwil and gül. The present continuous is written ow cül or ow kil in SWF L.

Sunday, 29 March 2020

Betys-mor. Video gen Matthi

Kewgh dhe wosowes ort Matthi - lev an radyo - òbma war Youtube . Ottòbma an lowarther war valegva y chei dhe dhisqwedhes dhen an gwelha vorr dhe blansa betys-mor.


Dûk Kernow gen Neil (SWF L tg)

Ena thera parkow ha bûhes ha gwedh.
Pa wrüga vy clowes gan Dûk, Charles , dhe vos clav gen an curünvirus , na wrügama , pur wir , ola dager tydn, na whath sqwardya ow dilhas gen düwon . Sür , na venjama ev dhe verwel rag an hager cleves-na bès pâsa nebes ha sòffra gwanegredh , ha bos grevyes gen an febyr , oll hedna a valja dhebm gwirvreus ha justis rag ev neb a dhefolyas an pow a-dro dhe d/Tewynblistra ha Trurû ha whath . Calish ew crejy y bosa an keth den a gowsas a-dro dhe "hager bodredhes war fâs cowethes veurgerys ha fin" (a montrous carbuncle on the face of a much loved and elegant friendrag lebmyn thewa onan an lacka displegyoryon eus e'n pow , martesen an gwetha oll . Thew ev , Charles Dûk Kernow , a dherevas cansow a dreven nowydh war drenewen an Ganel . Òttòbma ow howethes veurgerys vy , defashys gans ev ! Ea , òbma an telher lebma wrüga vy gwary lies gweyth termyn my veu maw , ha'n leur dhodho cay bian lebma wrüg ow theylû derevel gorholyon e'n nawnjegves cansbledhen . Pa wrüg dallath y hager oberow ena , e testrias an crellow era e'n dor a-dro dhe Tregunnel e'n kettermyn . Thew Charles ewedh , a dherevas cansow a dreven ogas dhe S. Còlom Vian ha derevyansow füg-Joriek brâs en Trurû , na dalvia besca bos grontyes cübmyas dhodhans en Kernow . Thew ev , gen an worvarhas Waitrose , a dhestrias an ternans lebma vedha gwelys bûhes ha'n gover Trevella üjy ow resek tro ha Pencalenyk ha Dowr Tresülyan . Ea, ma meur a Gernowyon ha ga howetha ow sòffra moy avel pâs bian der y dhorn . Rag hedna, pâs Charles , ha kebmer dha vedhakneth ha pa vedh diwedh dhe'th cleves , mara pedhes repentys , gwra mendya dha vorrow . Rag an termyn , nag os ta parys dhe vos metêrn .

Geryow : dager tears ; düwon sorrow ; pâsa to cough ; gwanegredh weakness ; febyr fever ; destria to destroy ; defashys ~ defassys defaced ; derevyans building ; füg-Joriek fake Georgian ; ternans valley-land ; gorvarhas supermarket ; bûhes cows ; vorrow = fordhow ways .

Geryow rag mona gen Nicholas (KS)

Noten pemp pens dhort Porthpera.

Pàn vedha nebonen ow screfa adro dhe’n mona coth, ev a screfa L, s, d. Yma d ena ow referrya dhe pennies coth. Yma d rag ‘penny, pennies’ ow tos dhyworth denarius, an ger Latyn rag ‘penny’. Yma denarius y honen owth apperya in Kernowek avell dynar, deneren. Yma an s in L, s, d ow referrya dhe’n ger Latyn solidus ‘shilling’. An ger-na yw gwelys in sols ‘shilling’ in Kernowek hag in swllt ‘shilling’ in Kembrek. An keth ger in Bretonek yw saout, saw yma hedna ow styrya buhas, gwarthek. I’n termyn eus passys gwarthek nebonen o an keth tra avell y rychyth, y vona. Yma an keth tybyans-na gwelys rag ensampyl in ger Sowsnek ‘fee,’ mona rag pe arbenygor, an medhek, an laghyas, rag ensampyl. Goos nessa an ger ‘fee’ in Sowsnek yw Vieh ‘buwgh yonk’ in Jerman. An ger Latyn rag ‘pound’ yw libra. Hèn yw gwelys in L in L, s, d. Kyns ès dos an ewrô, an lira o mona Italy. Yma lira ow tos dhyworth libra. Dell hevel ny veu libra benthygys gans an Kernowek na gans an Kembrek. Dre lycklod libra in Latyn a vynsa ry ger re haval dhe lyver ‘book’ dhyworth an Latyn liber, librum. Rag goheles an chauns a gemysky an dhew er, Kernowek ha Kembrek aga dew a benthygyas an ger rag ‘pound’ dhyworth pûnd an Sowsnek Coth. Pûnd heb mar a ros ‘pound’ in Sowsnek agan dedhyow ny. Warlergh pûnd dhe vos benthygys gans an tavosow Bretednek, hèn yw dhe styrya, gans Kernowek ha Kembrek, an vogalen a veu chaunjys i’n tavosow-na dhe [ü], ha’n ger a apperyas avell pünd, pünt. Hedna a ros punt in Kembrek ha punt in Kernowek Coth kefrÿs. In Kernowek Cres, bytegyns, an kes-sonyow -nt- orth dyweth an ger a dhysplêgyas avell -ns- ha’n ger a veu puns. Now yma rêwl in Kernowek, pàn vo unsylaben pò ‘monosyllable’ ow tysqwedhes an sownd [i] dhyrag -ns-, yma an vogalen [i] owth eylya gans [e]. Ytho i’n textow Kernowek ny a gav: pryns ‘pensevyk’ ha prence ‘pensevyk’; dyns ‘teeth’ ha dens ‘teeth’; syns ‘saints’ ha sens ‘saints’; myns ‘amount’ ha mens ‘amount’; kyns ‘before’ ha kens ‘before’. In kepar maner ny a gav puns ‘pound’ ha pens ‘pound.’ [...] Yma puns/pens ow tos dhyworth pûnt in Sowsnek Coth. Ny veu [eu] i’n ger-na in termyn vÿth.

Saturday, 7 March 2020

Colloquial doesn't mean corrupt - gen Rod Lyon

Nag eus dout dr'ew Rod Lyon onan an gwelha clappyers a'n tavas-ma. Rod, pa gows Kernôwek, a wor dhe leverel keniver tra heb hockya, heb err na umm, heb whilas y eryow. Moy avel hedna, ema y eryow ow resek avel gover bewek, heb gara  (gasa) daharas veth dhe biwa benag a eus whath a venja leverel an tavas dhe vos marow.
Rag hedna, pa lavar neptra ow tòchya an tavas y honan, thew gwell gosowes a'n kensa ger dhe'n diwettha. Sür ew e vedh deskys poynt a skians.
Lebma nebes dedhyow, y lever nowydh Colloquial doesn't mean corrupt a godhas en box letherow an chei. Thew lever bian - 116 folen leun a skians - argrafys ha kelmys der vaner deg, dhodho pedn ha scodhow Dolly Pentreth war an forrel dherag.
Etho, pandr'üjy Rod ow whilas dhe wil gen an lever-ma - coynt y hanow, heb mar ?
En kensa, ma va ow tedna samplys a'n textow diwedhes ma'l bos disquedhes dh'y redyors deffrans poyntys a alja gweres dhodhons clappya der vaner own ha frosüs e'n termyn a vedn dos. Ma Rod ow gorriby endelha dhe oll a' re-ma a venja gwil nebes a'n tavas wòja an vledhen 1550. Thew spladn dr'eus bès üdn tavas Kernôwek, wor an diwedh. Whath pelha, ma Rod ow tisqwedhes deffrans fowtow ha cabmow eus e'n Kernôwek a era nei ow clowes ha gweles e'n jedh hedhyw. Ort hedna, na venjama leverel moy ; gwell via whei dhe redya an lever agas honan, heb my dh'y wil et agas le ! Ma lies tra dhe vos deskys ena. An lever-ma, bian bès crev, ew dhe vos comendys dhe geniver onan a venja gwella y Gernôwek cowsys. Menja Kernôwegoryon bès gosowes !

R. Lyon. 2019. Colloquial doesn't mean corrupt. Observations on contemporary Revived Cornish. Dundee: Evertype (ISBN 978-1-78201-246-7) a ell bos kevys war-linen pò pernys dhort Waterstones, Trurû pò Agan Tavas. Kewgh dh'y redya !

Neil (SWF L tg)

Wednesday, 4 March 2020

Golperan lôwen dhewgh, tre ha pelha.
Na wrewgh eva re bès eva rag as sehes,
 ha hedna, moy pò le, vedn gwitha corf en yehes.
Lôwena dhewgh !

Kewgh de wosowes ort Radyo an Gernowegva - ha'n peth eus rag Golperan - òbma :

Saturday, 15 February 2020

An institûcyons eus dresta nei 1. Ertach Sowsnek en Tintagell (SWF L tg) Neil

An pons re bell.
Whath üdn telher e'n pow na ellama (allav) moy mos di, sür, rag own my dhe ola, pò gwetha whath, towla ow honan gen düwon dhort an als lebma (le may) wrüg Arthor Gernow gwary pa veu yonk (mars ew an whedhlow dhe vos crejys ha crei a'n balores ha'n bardh dhe vos clowys, ha-ha). Òbma whath, üdn telher a veu difashys gen a' re eus dresta nei en maters a ertach. Òbma whath üdn le sans defolys ha hagrys gen a' re hanter-deskys ha gothüs, ny venjans nevra agan clowes ; acontyjy ha beggyers a vòna poblek, kens es cothscriforyon wir ha gwithyjy lel a gan teleryow precyous a dermyn coth. Ottòbma telher benygys, penardh ha pednplas an g/Kernôwyon en osow coth, cadarnle a ga gallos e'n Oos Owriek, pa thera kenwerth gen Rom ha Gres hag Afryca, dinas ûhel pensyvigyon kens. Òbma, eth hevel, thera marchants dhort Alexandria ha Cargòstentyn (Constantinople) ha Tinbouctou. Ha lebmyn, pandra vedh gwelys enos gen an omweloryon eus ha'n vajoryon hardh dhort powyow pell, gan cosins scattrys ha gan cowetha ker ? Ea, "Ertach Sowsnek" - ga logo gwydn ha rüdh, en hons war an sinys, ha ga baner arwodhel, gwydn ha rüdh,  en hons reb an castel. Ha pand'ew hedna, whath, wòja an delwow kitch ha'n estyl-kedhlow-na ?  Dar ! Shoppa leun a trad, ha levrow dro dhe Henry VIII, mêtern gosek, melegys rag an g/Kernowyon ha'y wregeth ewedh. Scavel an gow ! Brabm an gath ! Pandra vedh dhen gweles whath ? An pons nowydh, an pons nowydh spladn - pajar milvil pens scòllyes - towlys a'n cliger avel traveth - mòna a dalvia bos spendys rag gwitha teleryow eus dhort drog. Ea, pa veu derevys (drehevys), e veu, gans hedna, shyndys sperys an telher cüv-na en downder, helhys gan hendresow (hünrosow) ha gan awen ha tagys anethow ha mystery e'n tagell ydn an enys, pur wir.

Wednesday, 12 February 2020

An maw war an treth, gen Neil (SWF L tg)


Gorhel kethyon gen J.M.W. Turner.
Ena, ema puppres treth gwydn ha ledan tredh carygy garow, saw an jedh-na, pa wrüg wharvos an dra, etho loos an mor en dadn ebron dewal gorherys. Thera dew dhen coth ow nessa dhe'n mor, gwiskys, pedn ha troos, warbydn an awel yeyn ha rew an mettin Whevrel-na - ha maw magata, pemthek bloodh, maga hir ha moon avel gwelen, scubellek y vlew. Tho gwiskys avel pescador bohojek ewedh: lavrek poos, hevys cannos ha cota stanch, treylyes y vond-codna warbydn an gwyns tydn. Medh an behatna a'n düs coth, “Mirowgh, ma neppeth ena, hons e'n dowr. Pandr'ewa?”
Pele ma va, Eddy? Na wela vy badna,” medh y gila, a vedha gelwys Tobmas.

'Nos, ma neppeth ow qwaya.” Ha treylya gans hedna dhe'n maw, emedh, “Ke dhe weles, Oliver, ow whegol,” ha'n diwettha-ma, kettoth ha'n ger, a skyndnas an treth avel gaver wyls dhe'n mor, lebma thera an dra ow terlebmel e'n todnow gwav, whath re bell rag hedhes y dhorn dhedhy. Tho shap dû en tewlder loos an dowr, roha marow martesen, calamajina, po tabm cannos. Oliver a dowlas men - bilien wydn - heb gwil traveth dhedhy, bes speis woja hedna, na whath, an maw a'n kensenjas pur uskis heb glebya y dreys. Tho hatt brâs, deber-dowr ledan, stanch bedn an glaw, heb mar, bes lebmyn leun a dhowr-sal ha poos. Plesys gen y bris ha lowen gen y ober codnyk, ev a'n disqwedhas dhe'n dhew dhen coth, “Otta va geno whei, ow owntres, mirowgh, hatt brâs, heb nabm na sqward, na perhen naneyl war an tabm dor-ma a venja y worra dro dh'y bedn pò nag ew my ow honan.”

Nag eus.” medh Eddy, “Gellys pell ew y berhen kens dhe'n mor, po na veu beudhys a-dhiwedhes gen an hager-awel,” ha y goweth a junyas, “Nag o den an costys-ma, me a hevel. Thew hedna hatt gwicor rych, gwres en Londres pò Pow an Flemen, an eyl po y gila, pò nag oma myskemerys. Mirowgh fatel veu trehys ha shapys glan, ha(g) òbma a-jei dhe'n band ma telher leb era settys pluven. Nag üjy an varchons en Falmeth ow qwisca ga fednow crehy endelha !”

Ha gans hedna, medh Tobmas, “Deun pelha, sos, piw a wor pandra eus dhe vos kevys whath pa veu kellys hebma mar diwedhes.”

Ha nag o anjei gellys pell pa wrüssons dallath gweles scòbmow ha prednyer, ha browjyon a bub ehen a ginda, scattrys òbma hag ena war an treth keffres hag e'n dowr - m'alja bos convedhys, heb bern, a veu kellys gorhel brâs e'n nôs ha'njei ow còsca. Thera anjei ow kerdhes, an trei anodhans warbarth, tûa sawan lebma vedha kevys scòbmow cünys rag an oles terweythyow. Thew Oliver yonk a welas an corf ena, ha gen galow còtt ha lebm thera ow resek di avel milgy, ha'n dhew dhen coth ow kerdhes scaffa galjons war y lergh. Nag o anjei devedhys dhodho whath, pa wrüg an maw tedna an corf mes a'n dowr bas dre y dhew üfern.

Nag ewa marow. Mirowgh, ma va anella whath. My a glowas y golon ewedh.”

Ha bew o, pur wir. Tho maw yonk, a oos gen Oliver, ha dû o y grohan nodh warbydn remenat y hevys gwydn sqwardyes. Ort y dâl eth era goos rüdh ow tivera dhort goly. Qwyck ha dison, an dhew dhen coth a'n kemeras yntredhans, scoodh-ha-scoodh, ha mos ganso dhe bedn an porth lebma thera an als isel ow profya goscotter rag an gwyns. Eddy a rutyas keyn an anfujik gen manek grohen davas ha scon e tallathas pâsa ha strechya y lithyow.

Lebmyn merkyowgh òbma, nag o an kensa termyn a veu gwelys Afrycan gen tüs an porth rag mos ha dos reb an mor ha'n als dhe beskecha ha gwertha warow aga forth bian, i a wely marners dhort powyow pell. Whath pelha ages hedna ewedh, thera tüs et aga mesk a veu gellys a-les ganjons en gorholyon brâs - dhe'n trevow nowydh en America ha'n marhajow en Ejyp ha Turky ha pelha. Terweythyow e vedha gwelys kethyon presonys avel lodnow e'n gorholyon a dremena e'n Chanel ewedh, rag thera an hager-kenwerth ow cressya, bledhen war vledhen. En Falmeth e vedha gwelys marners frank dhort Gyny war an cayys keffres ha kedhyon a veu sesyes dhort an hager-varchons gen an Lû Lestry Riel dhe wül tüs mor et aga gorholyon. Lies e vedha kemerys Kernowyon a'ga scathow en keth maner ewedh.

Tho heb dowt gorhel Gyny a veu kellys.” medh Oliver. “Ma lies anodhans ow tremena lebmyn ha'n blas ew euthyk.”

An bescadoryon a'n velyas ena gen cota Oliver ha y dhon endelha bys e'n dre – dewdhek chei üvel gen leur hern ha vorn bara ort pedn cons garow. War an cons, thera trei scath hern, na moy avel hedna, ha whyns rag ga halya mes a'n dowr. Nag o pell terebo oll an company dhe vos sedhys derag an tan tobm era en oles an brassa chei. Thera Elisabeth, gwreg Eddy, ow whilas dillas dhe wisca an den yonk e'n sorn leb era ga gwely, ha thera sawarn cowl conin ow lenel an rom bian. An gentrevogyon oll a dhedh rag gweles an estren ewedh ha lenwys o an chei a bobel. Thew onan an re-ma a dhros an yeyn-nowodhow e veu kellys an Bridgewater Maid dhort Gwlas an Hav gen keniver onan, keffres marners ha kedhyon.

Hanter owr wòja hedna, pa wrug an maw egery y lagajow ha gweles an düs era ort y senjy ha y wisca, e veu own, saw Eddy, heb hedhy, a wòrras y dhorn warnodho, leverel der vaner cosel, “Na borth dowt. Nag eus den veth e'n chei-ma a vedn gwil drog dhis. Mesk cowetha eth osta òbma,” ha'n den anketh a veu didhiwys gans hedna. Eddy a lavaras y hanow ha henwyn pub hüny era ena et aga disqwedhes gen y ves, ha'njei a dhescas an Afrycan dhe vos henwys Adisa. “Nibo ni Mo ?” e medh et y davas y honan, ha Eddy, a dhismigyas y borpos ha gorryby, “En Kernow osta.”
E dupe.” a worrebas Adisa ha'njei a gonvedhas heb pon dr'o hedna durdala dhewgh whei.

Teyr bledhen, tho trigys Adisa e'n dre. Pub dedh thera ow mos dhe vin an dowr dhe omwolghy y honan, treys ha diwla, ken prevedh pyjy dhe Dhuw, ha'n bobel a wrüg convedhes dr'o an keth Duw era anjei gordhy dhodho an Sül. Tho den yonk abyl a venja gweres dh'y salvoryon dendyl peth an bes kens es bos begh ragt'anjei. Pa wrüg mos gen Oliver dhe'n porth, an kensa pres, e tisqwedhas fatel woya dhe owna rosow ha gweres dhe'n düs lanchya ga scathow ha ga halya war an cons arta. Tho spladn dr'o mab an als ha'n mor o ûsyes dhe'n whel. Hedna a veu afydhys ha prevys dhodhans moy diwedhes pa gemeras tabm glow predn rag tedna scathow y wlas war lehen kyllas. Ev a dhescas Kernôwek gen wharth ha plesour. “Ev a wor moy a gan tavas vel an bobel eus en Falmouth lebmyn,” medh onan an benenes gen hanas skith.

Pa thera diwedh dhe'n tryjya bledhen - awos caradowder y gowetha nowydh - etho spladn na venja triga na velha bès e venja mos tre dh'y bow y honan dhe whilas y vabm, y drei vroder ha y hor yonk. Rag hedna, üdn mettin a-vres, mis Me, Eddy eth ganjo a-dhor an porth bian dhe'n dreveglos. Ena e vargidnyas gen tiek era ow mos dhe Falmeth gen y gert brâs ha y ohen rag gwertha barlys ha gwaneth ha perna kebmys a via othom dhodho e'n varhas. Ena, tho war aga thowl omgussülya gen an meur-lettrys Mester Enys – den jentyl lel – era dhodho gorholyon ha meur a allos e'n pow. Moy avel hedna, thera va danon y worholyon dhe Gyny gen padnow Marok. An peth o dh'y les hons o owr ha dans olifans ha cas o ganjo an trâd dû. Eddy a veu dhe'n mor gen sira Enys ha rag hedna thera colm crev yntredhans.

Pa wrüssons dos dhe Falmeth, an tiek a gowsas dhe Eddy, leverel, “Kebmer with òbma, coweth. Ma radn en toll-ma hedhyw a venja sesya an den yonk-ma rag dh'y wertha dhe'n hager Corker.” Tho cussül stowt, heb dowt a'n dra rag tho Corker an marchont dhort Wordhen era ow tanon y worholyon dhort Breten Veur ha Marok dhe berna kedhyon en Gyny. Tho lowr acontys moy crowel avel onan vytholl an varchons Gyny ha moy avlethys. Rag hedna, Eddy a senjas Adisa ogas dhodho ha'n dhew dhen, yonk ha coth, a eth cosel ha wheg reb an stretys ydn dhe'n porth. Thera Enys ena. Ev a dhegemeras Eddy y dhiwvregh a-les, “Otta chy genen arta, Eddy Pender, pele veu chy mar bell? Ha piw ew hebma a welama genes, my a'th pes?”

Thew hebma Adisa, neb a veu gerys hanter beudhys war an treth teyr bledhen a-lebma wòja collva an gorhel Gyny, Bridgewater Maid. Lebmyn e venja mos tûa tre dh'y vabm et y bow y honan, rag ma own dhodho na vedh hei saw warbydn an ladòrn tüs ha'n drogwesyon erol eus ganjons.”

Ha treyla dhe Adisa dhe gemeres y dhorn, emedh Enys, “Mar kellama gweres dhis gans hedna, my a'n gwra dhe'm plegadow. Lavar dhebm, pana whel ellesta gwil en gorhel?”

Tho Eddy a worrebas et y le: “Pescader diogel ewa a wor dhe revya ha golya ha halya lovonow gwell avel brâssa radn gan mebyon nei. Ev a wor dhe wül colmow teg ha plethy fün, magata. Devnydh marner abyl ew, my a'n to.”

Dhe voy eth ew dhe les, coweth. Nei a'n danon kens avel marner e'n Daniel ew kelmys dhe Safi en Marok gen daffar horn ha sten. Eneth ena, e via gwell gan capten dh'y wòrra tredh diwla Martyn Mundy, neb ew gonador rag brâssa radn a'gan marchons wiryon e'n costys-na. My a vedn gòrra Mester Keigwin, an lahyas, dhe scrifa lether ragto na vo grevyes gen prevattoryon po an Morlû Riel.”

Thera Adisa ow cosowes sür, bès na wrüg òttra ger veth. Gwell via gara an dhew goweth coth dhe clappya yntredhans.

Pandra vedh gwres ganso wòja hedna?” a vednas Eddy.

Moy diantel whath e vedh an viaj wòja hedna bès Mundy a vedn whilas an gwella vorr. Ma gorholyon ow mos dhort Marok dhe Gyny heb tochya an teleryow lebma vedh kedhoryon. Adisa ell dendyl y vara et agan gorholyon bys ma[y] vo kevys vorr dhiogel.”

Termyn hir an trei den a gowsas endelha en chombour Enys. Adisa a dhisqwedhes fatel woya dhe clappya Kernowek gen meur whecter ha cortessy. Scrifednyas Enys a dhros mappa m'aljans godhvos a bele o poran ha war an diwedh etho determyes dr'o hedna ogas dhe delher henwys Eko lebma thera gwicoryon dhort Portûgal. Wos an antylly, tho Enys sür dr'alja hedhes y vabm heb bos sesys.

Trei dedh wòja hedna, ajei a eth warbarth dhe vetya gen capten an Daniel.

Mester da, dursona dhewgh whei et agas gorhel !”
Serys, lôwena dhewgh whei.” a worrebas an mester.
Ottòbma an den yonk a wrüga vy cows anodho genowgh.” medh Enys, ha Eddy a junyas,
Thew den abyl na vedh kevys syger. Ro dhodho y dhever ha na vedno whei cawas ragfra dh'y geredhy. My a ragdho.”

Delha re bo,” medh an Mester. “Cas ew genam gweles den mor en carharow ha chy a hevelsa dremas. Deus lebmyn a-bera genen.”

Nag era meur a dermyn rag Adisa dhe gemeres y gübmyas. Ev a eth a-bera e'n gorhel ha'n dhew dhen war an cay na'n gwelas moy. A-jei dhe owr, an Daniel eth kerr (yn kerdh) gen an morlenel ha gwyns own a'n tir a'n whethys scon mes a ga wolok.

Thew hedna gan whedhel dhan, fatel wrüg den yonk grevys tira òbma, e'n vledhen agan Arlòdh mil, whegh cans, deg ha pajer ügens - fatel wrüg cawas socor ha cowethyans mesk an bobel ken mos pelha war y vorr. Thew Oliver a scrifas anodho lies bledhen wòja hedna na vo nakevys y goweth a dhedh a'n mor.

Tuesday, 11 February 2020

Covyn Richat Gendall 10

HMS Rodney, 1940. Ma an marners ow kemeres pel 16-misva a-bera e'n gorhel.
Òbma, thera nei ow pejya gen covyon Richat Gendall a'y dermyn e'n Morlû Riel. Ma va whath e'n gorhel HMS Offa :

...Peder trûwedhek, gorherys y vejeth a murfellow*, mab rowler üdn trosor* en Fowedh. Moy diwedhes ev a veu gweskys gen darn shrapnel, ha cawas y ankow.
Part agan diwty a veu mos a-les e'n termyn an nos ha golyas bedn  submarînys.* Üdn treveth, pa thera nei ow pantyl* a-dro e'n Cülvorr* Otranto, submarîn a veu decernys. Nei a wras tro wor y helhy ha wrüg gara (gasa) nebes bobmys dadn dowr. Pubonan anodhans a wrüg dhe'n destier kerna (krena)! Era oyl war vejeth an dowr, era pò nag era ? Dhesempias, darbar an lew wrüg fyllel ha nei a dhallathas mos en dro en gwil crân* ledan, heb gallos lewa en vas. E'n gwelha pres, na veu drog diwedh dhe hebma; na veu sight an escar, ha whare an ynjinoryon a gavas fatla owna an fowt.
Ken dever (RG dewar) era dhe nei veu dos nes dhe alsow Sicily hag Italy e'n termyn an nos ha dowstya daffer an escar. E veu hebma (y feu hemma) puppres heb drog veth dhe gan honan nei; wir, 'dal Otranto jei wrüg tedna waren nei bès an pelednow a wrüg fillal dhe gan drehedhes.
Termyn an trial bedn Italy, en Reggio, war bes an troos an pow, nei a ve settys en cres, tredh an tir ha'n dhew hujeth lester batal, Rodney (e'n foto) ha Nelson, a'n jeva pubonan trei thour a gòdnys 16-misva, gen pajer gòdn en ketep tour. Pa wrüga nei danon (danvon) gan pelyow bian dhor telher lowr nes dhe'n als, an dhew lester-ma wrüg tedna dres gan pedn. En mires 'mann (yn bann), my alja, rag còtt teken, decernya skej an pelyow ow tremena e'n ebòrn, nena gweles anjei dhe dartha leb wrügans londya...

Geryow: Ma RG ow ûsya 'trosor' òbma rag 'bank'. Ma radn ow leverel 'arhanty'; Ma murfel ow menya 'freckle' e'n Sowsnek a vedha cowsys en Kernow kens; golyas = 'to keep watch'; Ma lies ger aral rag submarîn, avel sedhlester ha lester-dadn-vor, ha whath; cülvorr (cülfordh) 'strait'; destrier 'destroyer'; crân 'circle' - dhort henwyn telher.

En radn-ma, ma chânjys genam nebes geryow na vo re gales y redya. Piwa benag a venja gweles an kensa vercyon a ell y gawas war f. 156 an lever Tavas a Ragadazow, scrifys gen Richat Gendall y honan. Neil

Friday, 7 February 2020

An rosen mogh gen Nicholas Williams (KS)

Ros mogh in Pow an Flemyn.

Ny oll a aswon dew esel a deylu an Papaveraceae pò ‘poppies’. An kensa yw losowen cùsk pò ‘opium poppy.’ Yth hevel fatell dheuth hedna wostallath dhyworth powyow Ÿst an Cresvor saw in agan dedhyow ny yma an flour gonedhys in lies pow aral. Yth yw an drogga cùskles pò ‘opium’ gwrës a’n leth tednys in mes a volhen has pò ‘seed pod’ an plans-ma. Yth yw moy ès hanter a gùskles an bës tevys in Afganystân. Dhyworth cùskles y hyll bos darbarys nebes droggys erel, yn arbednek ha côdîn. Nyns eus meur a’n drogga in hasednow an plans aga honen hag yth yw an re-na ûsys rag afîna bara ha câkys. Yma le a’n drogga whath in oyl strothys in mes a’n has hag y fëdh an oyl ûsys in kegynieth. An esel aral a’n teylu-ma aswonys dhyn yw gelwys myll pò rosen mogh in Kernowek. Plans unvledhednek yw an rosen mogh ha’n flourys yw cogh spladn. Whednen pò ‘weed’ yw a dir gonedhys. Yma hy ow tevy spessly in dor troplys. Heb mar yma an ardar pò ‘plough’ ow tropla an tir, ha nyns yw marth ytho an rosen mogh dhe devy yn fenowgh in ÿsegow. Rag hedna an plans yw henwys ‘corn rose’ ha ‘corn poppy’ traweythyow in Sowsnek. An omlath fers in Kensa Gwerryans an Bÿs a wrug deray brâs a dhor Pow an Flemyn pò ‘Flanders. Ha dre rêson an rosen mogh dhe vos flour a dir ancrêsys, hy a wre floryshya in tirwedh an batalyow. In mis Mê mil naw cans pymthek soudour Canadyan, Leftenant John Macrae a screfas bardhonek adro dhe’n rosednow mogh esa ow plejyowa oll dro dhodho. Ot an kensa dyw lînen:

In Flanders fields the poppies blow
Between the crosses, row on row

Warlergh an gwerryans y feu an rosen mogh degemerys avell covath a’n soudoryon a godhas in gwerryans uthyk. An flour a veu adoptys kyns oll gans tus Ameryca hag ena ajy dhe vîsyow gans an Francas, an Canadyans, tus an Vreten Veur, ha pobel Austrâlya ha Zêlond Nowyth. Lebmyn i’n Wlascor Udnys yma ûsadow an bobel gwysca rosen mogh wàr aga dyllas adro dhe dhëdh an cessyans tedna, an unegves dëdh a vis Du. Flour an rosen mogh yw pòr wadn hag ytho res yw gwysca flourys creftus a badn pò a blastyk. Trist lowr Macrae y honen a verwys a fakel skevens dhyrag dyweth an gwerryans.

Wednesday, 5 February 2020

Covyon Richat Gendall 9

Gòdn 4.7 misva.
Òbma, thera nei ow pejya gen covyon Richat Gendall a'y dermyn e'n Morlû Riel. Ma va whath e'n gorhel HMS Offa, towlys y angor e'n porth en Malta : Na whath, nag o fethys whath an escar. An ayr-trials war Malta nag o gorfednys ha terweythyow nei a vedha creiys dhe gan postys. Poyntys o vy dhe Gòdn A o settys war an flour-rag ha servis rag provia an gòdn a cartrijys 4.7 misva. Brâssa hub ! Pa vedha an gòdn tednys e veu (y feu) car dr'oma gweskys dres an wolok. Pub cartrij gwag a vedha towlys mes der vaner âwtomatik, ha gen meur nerth; besy diank a' re-ma hag en kettermyn kerhes cartrij nowydh mes an cuddy, parys rag an nessa tedn; ha res pòrres bos üskis rag na alja an còthman vy, Peder Merrill, settya an bellen et y le terebo vy dhe settya an cordît deragdorn, ha nag o scantlowr an dhew en le bès an gòdner a venja herdhya tre an charj, keas an tin, ha sqwatt ! An gòdn a venja tedna en âwtomatik.

En radn-ma, ma chânjys genam nebes geryow na vo re gales y redya. Piwa benag a venja gweles an kensa vercyon a ell y gawas war f. 156 an lever Tavas a Ragadazow, scrifys gen Richat Gendall y honan. 

Geryow: ayr-trial 'air-raid'; hub 'racket'; tednys 'fired'; gweskys 'struck'; diank 'escape'; kerhes 'fetch'; herdhya 'shove'; tin Òbma rag 'breach'.

Monday, 3 February 2020

Keslowena

Mark Jenkin a scrifas ha kevarwòdha an fylm.
Ma gwaynys an kensa pris rag "dallath a bris" - outstanding debut - e'n BAFTAs gen an fylm Bait, scrifys ha kevarwòdhys gen an Kernow, Mark Jenkin, ha derevys (drehevys) gen Kate Byers ha Linn Waite. Thew settys en porth lebma pescador, gelwys Martin, ow whilas dhe dhendyl y vownans awos lies caletter. An part-na a veu gwaryes der vaner marthys gen Edward Rowe, neb a vedh gwell aswonys ha gòdhvedhys dhe vrâssa radn an bobel en Kernow gen y hanow 'Kernow King'. Spladn ! Ma froth ha kedrydnow tredh an Kernowyon e'n porth ha radn an bobel a-dhor a'n tû a-ves, avel an teylû Leigh eus dhodho chei hav. Moy, na vadama (vynnaf) leverel dhewgh rag own a'gas gwitha dhort cawas plesour en gweles an fylm gas honan. Kewgh dh'y weles scaffa gellowgh.

Sunday, 2 February 2020

Na wrewgh nakevy dr'eus lies tra dhe vos redyes war vlogg Jan Lobb ewedh.
Ma keveren e'n barh dyhow.
There is more to read on Jan Lobb's blog. Link on the right.

Friday, 31 January 2020

Rugby

Pot crev dhort Dan Biggar
Campyorieth an whegh nacyon a vedn dallath hedhyw gen dew fytt, an eyl tredh Kembra hag Italy, ha y gila tredh Scottlond ha Wordhen. Avarow e vedh an cronk brâs tredh Pow an Sowson ha Frenk.
Piw a vedn gwaynya an vledhen-ma ? Pana bara ero whei ow sewya ha praga endelha ? Lavarowgh dhebm - en Kernôwek, mar pleg.

Thursday, 30 January 2020

Brexit

Fatel vedh an colmow tredh Kernow, Breten Veur ha'n Ûnion a Europ* (UE) e'n termyn a vedn dos ? Piw a wor ? Breten Veur a vedn gara (gasa) an UE hedhyw - De Gwener - dhe 23 eur. Henn ew, hanternos en Jermany ha Frenk, en Spayn hag Italy ha Poloyn ha whath. Radn a vedh lôwen - hanter an bobel en Breten Veur, moy pò le, ha radn a vedn ola . Thera vy en mesk an diwettha-ma, rag bos trigys en Breten Vian, tabm moy avel naw mis an vledhen, na worama fatel vedn an Brexit tòchya ow gwiryow . Vedhama gwelys gen an medhek whath ? Vedh pencyon* dhebm dhort an stât a Frenk pa vedhama omdednys a'm whel òbma ? Ha'n brâssa dout eus dhebm, thew hebma : Vedh grontys cübmyas dhe'm wreg, Catherine, bewa en Breten Veur, moy diwedhes pa vedha nei, agan dew, coth ha gwadn ?! Vedh acord kenwerthek nowydh tredh Breten Veur ha'n UE ? Mars eus, fatel vedh ? Avel Norgagh ? Pecar'a Canada ? Vedh movyans esy a bobel tredh agan enys ha'n dor brâs, pecar dr'ew an cas lebmyn ? Moy avel hedna, fatel vedh movya peth ha pobel tredh an dhiw barth a Wordhen, an Poblegeth ha'n Noor ? Vedh crow hag euthweyth ha hacter nowydh war an enys-na ? Ha lebmyn dr'ew Wordhen devedhys et ow bres, fatel vedh en Scottland ? Vedn an Scottys dewis anserhogneth rag'a fow, hag eseleth nowydh an UE, ha fatel via hedna rag remenant an enys, Pow an Sowson, Kembra ha'n pow bian gelwys Kernow, oll nakevys en toll gòles an bes, heb nakevy an Noor a Wordhen arta ? Ma milyow a vanilyon na ellen bos sür anodhans. Rag sampel, an Program Erasmus e'n universites üjy provia presyow marthys dhe stüdhyoryon a vedn mos ha dos tredh oll an powyow an UE. Vedn pejya whath ? Vedn Boris traysya an *pescaders (pescadoryon) dhe Frenk ha Spayn pecar d'wrüg* Ted Heath en termyn eus passyes ? Orth an tiogow, a vedh pur wir gweres dhor an stat, dhe lenal* an fowt pa vedh diwedh dhe'n showr a vòna üjans cawas a'n CAP lebmyn ? Therom ort y dhoutya . Ambosow orth pescaders ha tiogow gwres, na dal travyth (lavar nowydh)! Gwelys vedh ken diwedh a'n vledhen rag an dhew barty a vedn dallath bargydnya ha debâtya lebmyn. Dhe well pò dhe weth, res ew dhen gwil gan moyha gen an peth eus, sos, bès hedhyw gerowgh nei dhe ola ken dallath an whel. Neil


*pò Europa, KS ewrop; ûnion ew gwell genam. Ma radn ow leverel ûnyans; Res ew scrifa pencyon gen 'cy' e'n FSS; pescaders* An plurel -s a veu ûsyes gen W. Rowe. Na vedh gwres an treylans p > b wòja an. Gen tiogow an treylyans a ell bos gwres bès nynj ew res; pecar d'wrüg = kepar dell wrüg; lenal = lenwal

Monday, 27 January 2020

Cunys ha kesow gen Nicholas Williams (KS)


Erica vagans ha plansow erol in Kernow.

I’n gân Nadelyk ‘Good King Wenceslas’ yma an lînen: ‘When a poor man came in sight gathering winter fuel.’ Ny yll an ‘winter fuel’ bos ken tra vëth ès gwelyny predn. Dell usy ow wharvos nyns o Wenceslas mytern; ev o Dûk Bohêm, erna veu va ledhys gans party y vroder Boleslav, tebel-was. Yth hevel dhyworth an gân fatell esa lowr a brednyer dhe gafos in Bohêm in dedhyow Wenceslas. Heb mar y fedha prednyer leskys wàr an tan in Kernow kefrÿs. Cunys yw an ger rag hedna. In Passio Christi yma an tormentours owth omglôwes yêyn hag ytho owth anowy tan. Onen anodhans a lever:

Cowetha, hedhowgh cunys
ha me a wheth gans meur gris
may tewo an tan wharê.

James Jenkins a lever: Ny dal dis perna cunys wàr an saw ‘you ought not buy firewood by the load.’ Saw gesowgh ny dhe soposya na ylly prednyer bos kefys, pandra yllens y ûsya rag sensy aga honen tobm lowr i’n gwâv yêyn? Y fedha cawgh buhas pò ‘cow dung’ sehys hag ûsys avell devnyth dhe lesky in Kernow bys i’n nawnjegves cansvledhen. Hèn yw gelwys glos in Kernowek rag ensampyl in Creacyon an Bÿs. Nyns yw Caym pÿs dâ dhe lesky ÿs ha frûtys avell sacryfîs dhe Dhuw, ytho ev a lever:

Me a gùntell dreyn ha spern
ha glos dha lesky heb bern
hag a wra bùsh brâs a vog.

Yth yw glos leskys whath in lies tyller i’n bÿs saw nyns ywa ûsys na felha in Kernow. Tra aral dhe lesky wàr an tan yw kesow pò ‘peat’. An form udnyk yw kesen ‘piece of turf, peat’. Kesow yw cùntellyans a stoff losowek hanter-pedrys neb yw kefys in towarhegow pò ‘peat bogs’. I’n hâv yma darnow bian pedrak gwrës a’n kesow glëb gans pal arbednyk, ha gesys yns y ena in howl dhe dheseha. An ober a drehy an kesow yw lavur crev ha pòr gales wàr an keyn. Yma an ober campollys i’n lavar rës gans Pryce: Whelas tus dha trehy kesow seek men to cut turf.Pàn vo an kesow sëgh yn tien, y yw degys tre hag ûsys wàr an tan i’n gwâv. Kesow yw leskys wàr an tan in lies tyller in Wordhen whath, hag golok kebmyn yw gweles crug a gesow ryb meur a dreven wàr geyn pow. Y fedha kesow trehys in Gwlas an Hâv i’n dedhyow eus passys ha, dell welsyn ny, in tyleryow in Kernow kefrës. I’n present termyn yma auctorytas an Udnyans Ewrôpek ow whelas strotha myns an kesow alowys dhe vos trehys in certan towarhegow i’n powyow an Udnyans. Pelha yma project sodhogyl ow mos in rag in Kernow dhe dhasvêwa towarhegow Goon Brèn (‘Bodmin Moor’). Wotyweth yma nebes towarhegow bian whath wàr an Lysard i’n west a Gernow. I’n get-testen-ma a les ywa fatell yw Erica vagans ‘Cornish heath’ kefys wàr an Lysard, saw scant nyns yw an plans kefys in ken tyller vÿth. In radnyêth Sowsnek Kernow E. vagans yw aswonys avell ‘kekezza.’ Dell wrug vy comendya kyns lebmyn, an hanow-na a yll bos sempelheans in Sowsnek a’n form wredhek in Kernowek *clegh kesow pò ‘bells of the peatland’, hanow usy ow tesedha yn perfëth rag flourys an grug-ma.

Saturday, 25 January 2020

Covyon Richat Gendall 8 (SWF L t)

Dhort ff. 155-156 a'n lever Tavas a Ragadazow, 2000.


Porth Valetta e'n termyn a veu Richat Gendall ena.
Calish o còsca, ha pa wrüga vy mos dhe saval ow thrig avel purl en cres an nos, war eurow nag o esy dhemm gwitha ow hònan en tifün. Üdn nos, sodhek an golyaja a wrüg gofen, "Es ta en còsca ?", ha 'wrüg promysya rag vy oll sortow paynys mar qwressa vy bos kechys endelha!

E'n dallathvos, gan termyn e'n Mor Cres o avel havyas, ogastei, gen dowrow còsel ha howl benegys. Nei wrüg omweles war Oran rag speis ha my a welas bargas* teg ow neija a-dro e'n poll, spredys a-les y skelly a wrüg terlentry e'n howl pecar'a nader-margh. Rag an termyn, eysy o nakevy an bresel.

Nena, nei a dheth dhe Enys Malta, leb venja bos an lûlyn nei. Pales et agan loja en cres Porth Valetta, gan bownas nei a falsa hendres (hünros). Ma co dhe vy bos gorwedhys war flour B, omjersya ow honan en hûjeth qwil lovan whegh misva, en redya "An Gwyns e'n Helyk"**.

Pur efan, thera whel dhe wil, specyal pub mater, ha'n servis vy a veu dhe witha an flour-rag, y lanhe ha y wòlhy, ha scurrya dhe ves an grevan o gòrrys gens an dowr sal, ha nena y straykya a oyl lin; chayn an angor, my a ûsyas straykya a oyl bryjys.

* Òbma, ma Richat ow menya 'flying fish'. An keth hanow a vedh ûsyes rag 'buzzard'.
** Piwa benag a venja redya an lever-na a ell y wil en Kernôwek, rag ma treylyans fin gwres gen Nicholas Williams ha dyllys gen Evertype.

Varyansow : calish = cales ; saval ew varyans a'n verb sevel ; dhemm pò dhebm = SWF M dhymm ; speis = spys ; co = cov, kov .

Geryow : purl 'lookout, watch-keeper' ger dhort a'n Sowsnek cowsys kens e'n porthow nei ; en tifün 'awake' ; sodhek an golyaja 'the officer of the watch' ; kechys 'caught' ; an Mor Cres 'the Mediterranean ; nader-margh 'dragon-fly' ; lûlyn 'achorage for a fleet' ; qwil 'coil' ; flour-rag 'forecastle', terweythyow 'fore deck' ; scurrya 'scrub, scour' ; an grevan 'the crust'; straykya 'paint, brush' - ger dhor an Sowsnek cosys en Kernow ; oyl lin 'linseed oil'; oyl bryjys 'boiled oil'. 

Tuesday, 21 January 2020

Covyon Richat Gendall 7 (SWF L tg)

An diwettha radn a wrüg disqwedhes òbma en mis Ebrel 2019. Thew dhe vos redyes whath dre clickya war 'older posts' a-woles. Neil

HMS Offa
Moy avel eneth (1) an todnow o mar vrâs ha crev (2) e veu sqwachys a-les plenkys an scath-helhy (3), ha scath üskis an mester, o creiys genen 'an scüdell skîta', a veu hanter destriys üdn nos.
An mater a gòsca a dhros ganjo specyal caletter rag vy, rag na aljama tabm veth còsca en hammock (4), ha my a ûsyas spredya peth vy a-les war tabel rag an rowm, era poran en part a-rag an lester, ha gorwedha warnodho endelha. An wher thera dhort toth men Offa dreth, pò a-dres, an todnow ; e wre (5) metya a're-ma gen mar veur nerth dre venja (6) va nevra sevel emann 'dhesempyas, üdn pò dew sprang (7) warbarh, ha'n diwedh rag vy a veu dr'oma pub eur gwaskys war dhor bedn an bord; bès nena gen pecar toth, an pedn a-rag a wre ancledhy (8) y honan en coffan (9), en gara vy cregys rag teken e'n ayr, bès dhe vos gerys dhe godha straft wòjeva, whath arta bos metyes gen draffans aral pa wre an lester sevel 'mann war nessa todn, dhort leb an tabel ha my a wre dos an eyl bedn y gila gen lowr nerth ! Dreth gwridnyas (10) minow an bord a'm dewla, my alja lehe nebes an effect.

Pelha ages hedna, thera mater a chaynys an angorow. Thera 're-ma strechys a-dres an flour poran a-ûgh ow fedn, bès dhort an tydnder anodhans, thera ajy tredh anjei ha'n flour horn ; so, jei wrüg perhy effect o haval dhe hedna tredh an tabel ha vy : an eyl a wre sqwachya bedn y gila gen keniver todn ; pur efan, hebma a dhrei son euthyk keniver tòrn; hagensol, rowm an chaynys o settys moy pò le en dadn vy, ha'n pil chayn a wre fara pecar'a remenat an chayn e'n flour... ha pecar'a vy ! Emann, war dhor, sqwatt ! Emann, war dhor, sqwatt ! Heb hedhy.

1. SWF M unnweyth 'once' ; 2. Richat a scrifas "creav us ve sqatches" ; 3. the whaler ; 4. RG a scrifas "hammock" bès "gwily crog" ew gwell gen radn ; 5. SWF M y whre; 6. SWF M vynsa ; 7. Ma 'sprang' ow menya 'fathom' en Sowsnek a vedha cowsys en Kernow kens. Ma radn ow leverel 'gorhes' rag hedna ; 8. RG a scrifa 'ancledhy'. Thew gwell avel an peth eus e'n SWF Glos. 'ynkleudhyas'; 9. Dre coffan, ma va heb dout ow menya "trough". An verb gara = SWF M gasa 'to leave' ; 10. gwidnya(s) to grip, seize.