Friday, 15 January 2021

An whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 5 : An coweth

Read parts 1, 2, 3 & 4 published earlier

Kens lebmyn : 1. Corf Jonathan Gill a veu kevys war an cay. 2. Stevens a gowsas gen y wreg. 3. Stevens a whithras scath an den marow ha convedhes na veu kevys y fôn. 4. An Doctour Cargig a wrug disqwedhes dhe Stevens fatel veu ledhys Gill dre entent gen hypodermyk.

Stevens a dhedh dhe leur hôrn John Orchard dhe ügens münysen òja teyr eur - òja powes en sodhva an creslû en Trurû ha debry y dabm croust gen PC Mandy Jenkins (Parth 2). 

"Nag eus meur a nowodhow," medh Mandy, "bès Laura Gill a fônyas dhebm rag compla fatel wrüg onan an gentrevegyon recevya SMS dhort Jonathon dhe seyth eur an jedh e veu ledhys. My a dhavonas ebost dhewgh gen an messach. Hanow an den ew Ian Collins ha'n messach a veu recevys ganso ew, 'Tavern haneth ? Neptra dhe leverel dhis. My a be an cor.'. 

Ottobma tabm dhe wil dhodho pedery. Pandra venja Gill derivas dh'y gòthman ; neptra a alja towla (towlel) golow war y vernans pò tabm clapp euver ?

... 

Tho Jim Ferguson den hir ha crev, nebes bledhednyow en dadn y hantercans bloodh, gwiskys gen overoll rüdhvelyn.

"Durdadha whei, Mester Stevens ! Otta vy, Jim Ferguson. Deun dhe sedha et ow vann. E vedhon gwell ena, sür, gen an gwyns tydn -ma." ...

Tho Ford Transit gwydn, an hanow Kestedhoryon Kevern ~ Kevern Welders scrifys warnodho, keffres en Kernôwek ha Sowsnek, gen logo rüdh ha melyn ha dû grondys war ymach a flamm tan ow tos mes a chymbla jynnjy.

"Da ew genam dos obma. Ma puppres neptra dha dhe weles ha nag ew pell a'n chei. Miro, ma Carnmenellys hans hag oll an pow tûa an west ha'n soth," medh Ferguson gen wharth ha Stevens wrüg acordya ganso. Obma, en mesk an kerry sqwachys ha'n grahellow (heaps) a horn ha bondys ros, thera neppeth a sperys an tiredh na alja rei hanow dhodho :

"Res ew avowa nag ew telher a vedn denya an havyjy bès ma tecter garow e'n costys-ma, eth'evel dhebm : eythen ha dreyn ha meyn ha nag ew brag na holan an bobel naneyl."*

"Otta va genowgh, poran !" medh Ferguson "Prydydh o whei", ha nena e treylyas sadd ha leverel, "Thew trûedh tra, sos. Gilly anfujik, hanter cans bloodh, ha'n meyny bian gerys (gesys) adhelher dhodho heb sira ha goor."

I a spendyas deg münysen o' clappya a'n den tremenys, fatel o cothman da, puppres parys dhe weres dh'y gowetha, nag era o' kil drog dhe dhen veth. Stevens a scrifas henwyn a bemp coweth aral ken goven :

"Era nebonan a venja gwil drog dhodho, Jim ?"

Sowdhanys gans hedna, ny lavaras Furguson tra veth rag teken bès wor an diwedh e wrüg dos a-dro dh'y honan arta ha leverel, "Nag era - ria ! Den veth a venja gwil drog dhe Jonathon. ... Ero whei leverel e veu moldrys ? My a sòpposyas e veu ledhys dre dhroglam." Ev a veras ort Stevens, y lagajow opyn, ow lagatta avel lobmas** - y anow opyn ewedh, amayes ha hanter paljyes gen an yeyn nowodhow.

"Ma edrek genam. Sür oma a'n dra lebmyn, òja clappya gen an medhek a'n examnyas. E veu assâwltys ha ledhys dre hager entent, ha'n denladhyas a barras y dowl kens."

"Ogh, nag ew gwir ! Pele era nei o' mos e'n bes-ma ? Ha piw a jowl a alja gwil kebmys dhe güv colon avel Jonathon ?"

Nena, Ferguson a gowsas termyn hir a'n den marow ha'y gowetha heb pur wir leverel tra veth nowydh, bès òja hedna, pa wrüssons mos dhe wandra a-dro dhe leur hôrn ha gweles an drayler platt (fôtô) era 'h owna rag coweth, Stevens a wovednas orto, "Wrüg Jonathon gweles neptra a alja ancòmbra nebonan ? Pele wrüg lavürrya a-dhiwedhes ?"

Ferguson a ruttyas kil y bedn ken gorryby, "Gosôwowgh, thera nei mos oll a-dro dhe'n pow, òbma e'n west, 'brâssa radn an termyn, bès terweythyow, theron 'mos pell dhe'n est bys en Dewnan ha pelha whath pa vo dhe les. An seythen eus passyes, rag sampel, thera neppeth bian dhe wil rag an stacyon geothermal, òbma en Gwenap, bès en mis Ebrel nei a eth warbarh dhe Taunton ha lavürya ena teyr seythen."

Gellys o Ferguson en prederow lebmyn, "Lebmyn dr'ew cowsys genowgh anodho, gen an negys-ma, thera nei ow qweles lies tra en negysyow gan clients a venjans gwitha cüdhys ha keladow. Martesen... na lavarama moy vel martesen ... e veu gwelys pò clowys ganso..."

"Neptra a alja gwil dhe nebonan y ladha." medh Stevens, rag cowlwül an lavar, ha dhew dhen a vires an eyl ort y gila en üdn kevradna an keth tybyans : neb a ladh ünweyth a ell ladha diweth.

...

Stevens a gemeras an vorr goth reb Cosgaran ha Bessow rag dos tre dhe Falmeth arta, ha pedery war y vorr fatel via gwell fônya dhe Roger Kevern, perhen an company, pa vo devedhys dhe'n chei, dystowgh, ha mos heb hedhy  òja hedna rag gweles PC Martin Cock, rag an diwettha-ma a veu kevys ganso pîs pur bresyous rag an whithrans : i-fôn an den marow.

*Lavar Coth : Nag on brag na holan We are neither malt nor salt, i.e. we do not spoil easily. 

**lagatta avel lobmas <d. glazing like a chad = 'staring like a bream.'

Amêthva an Bestas (KS) war linen

Ma nowydh dallethys genam redya an kensa radn a'n lever Amêthva an Bestas (Animal Farm) en Kernôwek Standard (KS), treylyes a'n Sowsnek kensa a George Orwell gen Ian Jackson (Agan Tavas) ha dyllys war an wiasva deg -ma en dadn an tîtel "Lyvrow Kernowek" :

https://www.kernoweklulyn.com/

An dhiw radn aral a'n whedhal a wra y sewya.

An güdhlen fin -ma a veu gwres gen Nigel Roberts.

Kewgh dhe weles an wiasva ! Na vedh cales redya en KS.

Lulyn ew form coth an hanow telher Newlyn. Ma va ow mênya "the fleet pool"  i.e. anchorage.

"Orth udn pedn a’n skyber vrâs, wàr sort a soler, yth esa Major esedhys solabrës wàr y wely cala, in dadn lugarn ow cregy wàr geber. Dêwdhek bloodh o va, ha tevys nebes tew agensow, saw ev o hogh whath rial y semlant, hegar ha fur y syght, in despît na veu y hirdhens trehys bythqweth. Kyns napell yth esa an bestas erel ow tos ajy hag ow settya gà honen attês, pùbonen acordyng dh’y gis ha maner."

Tuesday, 12 January 2021

Blogg nowydh gen Jan Lobb


Ma dallathys blogg nowydh gen Jan Lobb rag kebmys a venja desky an tavas-ma e'n chei gen aga flehes.

Jan Lobb has started a new blogg for all those who would like to learn Cornish at home with their children.

Keveren a dhyhow. Link on the right and here:

https://kernowekenchei.blogspot.com/

Monday, 11 January 2021

An Whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 4 : An corf marow.

Read parts 1, 2 & 3 published earlier.

Stevens a spendyas dro dhe hanter owr war an fôn ken gara (gasa) sodhva an porth. E tallathas gen Laura Gill, gwedhwes an den marow. Hei a ros niver Jonathon dhodho hag afydhya e'n kettermyn na veu nakevys y fôn a-dhelher e'n chei. Tho i-fôn coth, feljys y scrîn e'n corn, ha'n provier o EE. An kedhlow-ma a alja bos dhe les rag whithra an denledhyas emesk an messajys. Rag hedna, Stevens a ros an manilyon dhe PC Martin Cock ha goven orto dhe whilas sür en pub toll rag an fôn ha kestava gen EE m'alja cawas rol an galowyow ha'n messajys a veu danvenys ha recevys.   

Nena, ev a fônyas dhe'n kensa hanow war an rol a gowetha a veu res dhodho gen Laura Gill kens. Tho Jim Ferguson, cothman whel Jonathon era ow trigas en Gwenep. An dhew dhen a dhetermyas dhe vetya dhe leur hôrn John Orchard leb era Ferguson o lavürrya an jedh-na gen coweth. "Nep pres tredh teyr eur ha pemp eur a via perfydh," medh Ferguson. Òja hedna, Stevens a fônyas dhe'n Doctour Cargig, medhek forensyk a'n creslû era e'n corfjy (mortuary, morgue) en Pennmowt (fôtô), ogas dhe Trurû :

"Ew parys an te, Jeff ? Therom war an vorr dhis." (vorr = fordh)

"Pur dha, Mick. My a vedn gòrra an dowr dhe vrijon ha pobas tesen saffòrn," ha nena, òja teken dhison, e lavaras, der vaner moy cosel ha segh, " Ma kevys genam neptra a venjama disqwedhes dhis."

"Pandr'ew hedna ?"

"Ha! Gòrtos, coweth, ha my a vedn styrya an cas dhis, oll an sampel et y gever, pa vosta genama," medh Cargig, y vaner vewek kevys arta, "Na venjama kelly an mystry ha'n sowdhan a vedh dhis pa vo discüdhys !"

"Scooby Doo ! Ke dhe wül dha desen, Jeff, ha na wra sparya an manen (amanen) ha'n frûtys."

...

Pa wrüg dos dhe Pennmownt, hanter owr moy diwedhes, e veu welcòbmys gen Jeff e'n sodhva, gwiskys lebmyn gen cota gwydn glan.

"Deun dhe'n corfjy, Mick. My a venja chy (ty) dhe weles puptra ken my dhe fônya dhe'n curüner. Ma dout dhebm e vedh danvenys an corf dhe'n corfjy en Caresk òja hedna." ...

Yeynder tròbm an rom, òja tòbmder an sodhva ha'n gewer hav en mes, a wrüg dhe Stevens rynny (shiver) ha zyppya y jerkyn. Thera Jonathan Gill a'y wrowedh war bord-examnya a-hes, cüdhys pedn ha troos gen lien gwer. An dhew dhen a dheth nes dhodho ha Cargig a dhiscüdhas an pedn, degëys an ganow ha'n lagajow lebmyn ha trebmyn cosel a hün composys warnodho.

"An kensa dra, Micky, ew an merk rond a veu gwelys gen Anita. My a'n examnyas pur glôs newer. Nag o an cronk crev lowr dh'y ladha ha, dres lycklod, e veu gwres kens - üdn jedh kens hedna dhe'n liha.  Mir, ma an grohen ow tallath formya crevednow münys ; thew hedna an kensa poynt a wrügama merkya." Stevens a viras ort kil pedn a'n den ha gweles andelha fatel o gwir. Eth alja bos afydhys gen Laura pò y gowtha whel, heb mar.

"Thew an ehen a vrow a alja pur dha bos recevys gen kestedhor hag ev ow lavürya," a bejyas an doctour, "bès an secònd poynt - perh co - ew an ewines terrys. Ort an câws a hedna, na (w)orama tra veth whath. Ma cuntellys genam oll an mater era en dadnans bès na vedhama an dielvednans (breakdown, analysis) hedhyw."

Stevens a (w)oya an laboratory rag Kernow ha Dewnan dhe vos en Caresk. 

"Mar menta mires ort y godna ha'y vrodn lebmyn... Mir, obma, rag sampel ... ma browyon glas (bruises) ow tallath disqwedhes. E veu cuffyes gen dornow - de, ha na hens." 

"Ew hedna an mystry a wresta cows anodho ?"

"Nag ew. Mir." Cargig a blegas an lien rag disqwedhes torr an corf ha, gen y ves rag, e poyntyas dhe delher ogas dhe'n begel lebma'th era curyek rüdh, pecar e'n bes ha gwân gwibesen vrâs pò gwenenen. "Ottòbma an peth a'n ladhas, Mick. Mir !"

"Pandr'ewa - gwân whiben ?" medh Stevens, gòckihes lebmyn gen sqwithter. A'n peth era an medhek ow tisquedhes dhodho a hevalsa dhodho tra veth.

"Whiben dewdrosek, mar menta. Tho hedna gwres gen najedh hypodermyk, de, dres lycklod e'n kettermyn e veu cuffyes. Na worama pandr'ew an gwenon (poison, venim), Mick, bès sûr oma na veu pigys gen medhek pò medhoryores dhort Trelisk. E veu ledhys a debel bòrpos gen nebonan a barras y dowl kensena."

Stevens a vires stark ort y gothman, omlavar rag an termyn. Heb hedhy, an doctour a'n sawayas :

"Gero nei dhe eva bolla' de, sos, ha my a vedn disqwedhes dhis ow notednow ha gwil dhis fôto anodhans. Sür, na wrügama pobas bès Lucy, an stüdhyores nowydh, a ros dhen gwastel an Forest Dû dhort chei W.C. Rowe. Thew hy fedn-bloodh. Dew vloodh warn ügens !" ...

Henwyn teleryow ha henwyn puskes

Rol nowydh-dyllys a henwyn teleryow gen Agan Tavas a ell bos kevys òbma. Fondyes ew war an whel a veu gwres gen agan coweth tremenys, Craig Weatherhill (fôtô). Meur ras dhe Ray Chubb ha gan cowetha en AT. 

https://www.agantavas.com/wp-content/uploads/2021/01/Place-Names-Resource.pdf

Ha my ow compla an rol-na, ma ken onan : 

Rag piwa benag a venja mos dhe'n mor rag peskecha (pò para gan kidnyow gen an peth ew an gwelha oll rag debry) ma rol a henwyn puskes dhebm (nowydh mes an mor !) a ell bos kevys dre dhanon ebost dhe :

keverango@yahoo.ie

Neil

Saturday, 9 January 2021

Gwiasva Bernard Deacon

Ma gorrys genam keveren dhe wisva Bernard Deacon - Cornish Studies Resources - e'n rol a dhyhow. >

Ena e vedh kevys devnydh ha preder ha skians ow tòchya Kernow ha'n Kernôwyon e'n termyn eus passyes ha'n jedh hedhyw.

Dr. Bernard Deacon ew cothscrifer a'n oos modern hag onan an bobel a wrüg fondya Cussül an Tavas Kernôwek e'n bledhednyow pajar ügens. Gen Phillip Payton ha Malcolm Williams ha bagas bian a bobel erol, e wrüg dallath ha derevel an Stüdhyansow Kernôwek Nowydh a wrüg disqwedhes tabm ort tabm òja 1980 en üdn grontya cübmyas dhen scrifa gan story dhort agan savla gan honan.  Lebmyn, emava 'h omrei y dermyn dhe'n omdowl warbydn crefny an hager dhisplegoryon üjy ow testrôwy gan pow (ha gan planet) ha diswil endelha sel ha fondacyon an peth ew gerys a gan kemeneth. Deun dhe redya y wiasva ha perthy co e'n kettermyn, na dal tra veth clappya Kernôwek pa na vo Kernowyon e'n termyn a vedn dos.

Sunday, 3 January 2021

An Whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 3 : An scath.

Read parts 1 & 2 first. Posted on 27 & 31 Dec.

Sandra McKenzie a'n sodhva porth a lewas an zodiac rüdhvelyn a-dro dhe'n pedn derag, warbydn an gwens crev, m'alja Stevens ha'n PC Martin Cock crambla e'n scath a'n tû dyhow heb bos ancòmbrys gen an revow ha'n daffer peskecha o restrys en fardel compes war an tû cledh.

Tho scath opyn ha ledan, gwres a bredn, dro dhe nawnjek troos en hes ha seyth troos ha hanter en les, gen gwern dhelher vian ha jynn dewdheg margh e'n cres. Tho apert fatel o Jonathan Gill den a'n mor rag puptra oll o compes ha glan ha gwres warlergh an vaner own. Tho hedna whath üdn pîs rag junya dhe'n ymach a'n den era Stevens ow tallath derevel, tabm ort tabm, et y vres. Nag era pur wir govenek dhodho a gawas olow òbma a alja gweres dhodho dismygya piw a'n ladhas, bès whithra en pub telher ha keniver toll o y ûsadow.

Thew Cock a egeras an guben vian en dadn an benk delher ha tedna mes oll an peth era : canteryow gen linednow a-dro dhodhans, oyler melyn, cantolyow rag an jynn en box gen aga awhel, morthol, collan vrâs, trei flambo rüdh en fardel, kit-kat gleb ha banana dû en sagh, ha nena pocket cler ha tew gen paperyow. "Bingo !" medh Cock ha Stevens a worrebas gen "Martesen, Martin. Gerowgh nei dhe vires ort hedna en sodhva a'n porth gen bolla' goffy. Ma re a wens òbma." ...

[Geryow : canteryow gen linednow 'frames with fishing lines around them'; cantolyow rag an jynn 'spark plugs for the motor' ; flambo 'flare'.] 

Deskydnys e'n zodiac arta, Stevens a ûsyas a'n termyn dhe vires a-dro dhodho ha pedery. Sür, ev a (w)oya an porth pecar'a y vejeth y hònan bès lebmyn thera ow whilas dhe vires orto gen lagajow an den marow. Ev a spenas meur a dermyn ow mires ort an cranys ha'n cayys an dockys lebma wrüg Gill desky y greft avel kestedhor (welder). Thera gorhel a'n Morlû Riel en Poll Segh 2 lebmyn, devedhys rag bos liwys ha nowythhes, ha keybal brâs kelmys fast dhe g/Ladnva an Vaternes. Thera heb dout tüs ena a alja leverel nebes geryow a-dro dhe'n den marow bès nag era termyn dhodho. ...

[Geryow : poll segh 'dry dock' ; gladnva 'wharf'.]

Keffres en scath ha sodhva, tho Sandra McKenzie benyn vewek hag abyl. Hei a dhisqwedhes rom bian dhodhans gen bord hir lebma'th aljans sedha ha mires ort an paperyow a veu kevys gen Cock, ha ügens münysen moy diwedhes e teth arta gen dew volla' goffy ha podik thermos leun ha peder fougen tos (4 doughnuts) :

"My a glowas whei oll dhe dhebry a' re-ma e'n creslû," medh hei gen wharth. Nena, Stevens wrüg convedhes dr'o gwag ha fatel na veu debrys tra vyth ganjo a-der tabm bara scrawys pa wrüg sevel dhe whegh eur. Andelha, an dhew dhen a spendyas owr cosel ow mires ort an paperyow ha clappya a'n cas en tòbmder an sodhva. Thera Stevens ow tebry y secònd fougen tos ha gara shuger dhe godha war y lavrek pa wrüg pedery a neptra : 

"Pele ma y fôn ?" "Y wreg a gomplas fatel na alja y junya, ha nag era fôn ganjo pa veu kevys - na whath en scath. ... Pele ma va ?" ...

An Hobys gen J.R.R.Tolkien treylyes ha redyes gen Nicholas Williams

An Hobys a veu treylyes gen Nicholas Williams ha dyllys gen Evertype en KS e'n vledhen 2014. Ottòbma dhen video (pò gwydhyow) teg gen Joshua Tyra a veu gòrrys war Youtube an seythen-ma. Kewgh dhe glowes an kensa chaptra, redyes gen Nicholas. An vercyon Kernôwek (KS) a vedh gwelys e'n ymach war an scrîn ha'n Sowsnek kensa a ell bos dewisys dre glyckya war an bòton rag is-tîtlys. 


2014. Cathair na Mart: Evertype. ISBN 978-1-78201-90-6 (cüdhlen gales), pris: €25.95, £21.95, $33.95. ISBN 978-1-78201-089-0 (cüdhlen vedhal), pris: €19.95, £15.95, $23.95.

Ma neptra o mos a-dro dhe'n pow e'n skeujow a'n nos ... neptra a venja eva gan goos !

Kemerowgh with a gas codna. Ma sehes dhedhy ha na vedn mos kerr heb eva badna !



Ha gan goos nei ew gwell avel gwin. Ria, reva !


Saturday, 2 January 2021

Leverel "level" en Kernôwek

Fatel vedh leverys an hanow "level" en Kernôwek ? Thera vy compla hedna lebmyn dre rêson Kernow dhe vos ort Level Dew a'n rowlys nowydh ow tòchya Covid-19, kens es Level Onan. 
Ma radn a gan Kes-Kernôwegoryon ow leverel "nivel". Na venjama bos hager ortans rag hedna, na whath gwil ges, bès na ellama sevel ort compla dhodhans nynj ew ger Kernôwek hengovek ha scant nag ew vas e'n tavas hedhyw. Tabm veth, rag e veu kemerys a-bera en Kernôwek Kebmyn dhort an Frenkak Cres e'n bledhedhnyow pajar ügens. Whath nag ew dewgens bledhen alebma !

Thew nivel an keth form eus en Spaynek ha Portoges ha Romanek e'n jedh hedhyw - saw an form ew cotha whath en Frenkak ew livel a ros dhen an form level en Sowsnek

Thewa devedhys an Latyn libella ha libra a eller comparya gen livello en Italek, rag sampel. Moy avel hedna, ethew pur ogas dhe lefel en Gembrek ha live en Breton. Sür, ma radn a venja, heb mar, bos pelha a'n form en Sowsnek dre whans bos deffrans bès, wor an diwedh, na dal tra veth bos deffrans heb othom. 

An ger level a vedha ûsyes en Kernow e'n balow cober ha sten, pell an eur-ma, henedh war henedh gen tüs an garrek gales. Sür, na veu kevys e'n scrifa a'n tavas-ma, bès dhe'n liha e vedha ûsyes e'n pow gen tüs bal pa vedha cowsys Kernôwek. Rag hedna, eth ellen sòpposya e vedha ûsyes dres lycklod e'n tavas-ma. Dre rêson gan cosins en Kembra ha Breten Vian dhe ûsya formys üjy ow tallath gen l-, my a venja comendya level ha pejy ort agan cowetha dhe ara nivel dhe godha ... 

... ha na wrewgh nakevy dr'eus geryow erol a ell bos ûsyes terweythyow, warlergh an circòmstonsys, avel pryck (!) (standard, level attained etc.) ha degre ha gradh.