Saturday, 31 December 2016

Yeyn ew an gewer !

2016 - 2017 Yeyn ew! Rew war an dor ha rew war varr an gwydh. Ma niwl tew ow sevel tredh an mor ha'n parkow ha na venja mos kerr (mos yn kerdh) rag nag eus gwens veth dh'y scübya alebma. Da ew bos derag an tan lebma therom ow scrifa dhewgh war bedn ow glin. Thew diwettha dedh an vledhen dew mil ha whetek ha pa dheffa whei ha redya hebma e vedh e'n vledhen nowydh 2017. Otta nei dhan, ow pedery a'n vledhen eus passyes ha qwachas bledhen nowydh a vedh gwell.
Nag eus dowt dr'o trûedh ha gojek an vledhen 2016, leun a whes ha anken ha bresel ha kedrydn. Thera ladhvaow òbma en Europ, en Berlin ha Brussels ha Nice ha calish ew gweles diwedh dhe'n euthweyth-na. Pelha dhort Kernow, ma an bresel whath ow pejya e'n Irak ha Syria lebma vedh milyow nag eus powes na cres na scova dhodhans ha nei eva "yehes ha sowena" an eyl dh'y gila. Milyow a'n re-na exilyes a gerdhas dew mil mildir pò moy dhe Europ wos galarow ha caletter. Ma beudhys dro dhe bajar mil den dhort Africa ha'n Est Cres e'n Mor Cres an Doryow. Obma en Europ tho an Jermans ha'n Grekys ha'n Italians a wrüg an moyha dhe welcobma ha degomeres an anfujegyon heb meur a weres dhort Breten Veur, pa vo genen cowlcontys.
Thew 2016 an vledhen a weles Trump dowisys avel pedn Statys Üdnyes America ha'n referendum rag Brexit en Breten Veur. Ma'n gallos gen muscogyon an dyhow pelha en lies pow ogas ha pell, hag òbma en pow nei, ma lowr anodhans dhe vos kevys ow plattya e'n prysk polityk heb bos othom dhen whilas pell dhe gawas an tres ! Vedh gwell en 2017 ? Ea, mar medn nei gwil war aga fedn gen nerth. Ma whel dhe wül, sos ! En Kernow, nei dal gwil gan moyha dhe socra an bobel eus othom dhodhans a'gan gweres ha disqwedhes fatel era nei pedery (predery) an bes ledan en mes a'gan pow bian nei - e'n kettermyn dell eron ow settya warbyn Devonwall ha'n drog dhisplegoryon üjy agan grevya. Wos kebmys a dhrog eus en bes, bedhen lowenak whath. Lôwen bledhen nowydh dhewgh. Neil
niwl - mist; ladhva - slaughter; euthweyth - terrorism; muscogyon - nutters; an bes ledan - the wide world; e'n kettermyn - at the same time; powes - rest; scova - shelter; beudhys - drowned; dew mil - 2000 (resists mutation); o settya warbydn - oppose; ma whel dhe wül - there's work to do !; a gedhas (a gerras) - walked; drog dhisplegoryon - bad developers.

Friday, 30 December 2016

Thew CoSERGbagas whithrans anserhek üjy o stüdhya divers maters o tochya Kernow e'n jedh hedhyw ha condicyon an Kernôwyon e'n pow. CoSERG a veu fondys en 1986 dhe settya warbydn an dhisplegoryon ha'n Governans a venja cressya an bobel en Kernow dre dherevel milyow a dreven na alja brassa radn ahanen moas e'n cost anodhans. Ma an omdowl-na whath o pejya bes (mes) nag on brag na holan ! Fatel vedh en 2017 ?

*The Cornish Social and Economic Research Group
bagas whithrans: research group; anserhek: independent; moas en cost a (neppeth): afford (something); pejya: continue

Kewgh dhe redya moy : https://coserginfo.wordpress.com/

Wednesday, 28 December 2016

Agan Oos Owrek
Lever nowydh gen Bernard Deacon : Cornwall’s First Golden Age: From Arthur to the Normans.

Gero nei dhe nakevy keniver tra a veu clowys genen kens lebmyn adro dhe dhallath a'n osow cres en Kernow ha'n conqwest gen Athelstan ha'n Sowson. Ma an lever spladn-ma o tasstyrrya (reinterprets) agan story dhort termyn an Romans bys en dedhyow an Normans. Ma Bernard Deacon (neb ew clappyer Kernôwek ha kesfondyer an Cussel) o tisqwedhes fatel wrüg gwlasketh sevel ha soweny en Kernow kens codha arta. Ma cows ena a Vreten Vian ha'n dasteneythyans (renaissance) crev a'n wonisegeth Kernôwek en dewdhegves cansbledhen, pa wrüg an tavas nei crefhe arta. Òja redya an lever-ma nag eus dowt ter vedh convedhys dhe well fatel veu grondyes an sens a dheffrans ha'n hündrosow (hünrosow, dreams) eus dhen e'n jedh hedhyw.


Dyllys gen Francis Boutle. Pris £14.99. Whei ell perna an lever war-linen dhort Frances Boutle Publishers po moas dhe onan an shoppys-ma : Waterstones, Just Books, Royal Cornwall Museum, The Cornish Studies Library, Worlds End Bookshop, PZ; The Cornish Store, FH. ISBN 978 0 9935344 4 7

Tuesday, 27 December 2016

Piw o whei, Kernôwyon ?

John William Colenso o an kensa espak (escop) a Eglos Pow an Sowson en Natal en Sooth Africa. E veu genys en S. Austell e'n vledhen mil whegh cans ha peswardhek (1814) ha demedhys en mil eth cans dogens ha whegh (1846). Tho y wreg Sowes dheskys ha gwenhes henwys Sarah Frances Bunyon. Thera pemp flogh dhodhans – teyr mergh ha dew vab. Colenso a verwas e'n vledhen mil eth cans pajar ügens ha trei (1883) en Durban en Sooth Africa.

Ev a wrüg lies tra. Tho mathemategyth keffres ha theologyth controvercyel ha scoler an Beybel neb a veu skemynys an Eglos rag speis dreven e' dhe entra en meur controversy dro dhe hy deskans ha hy crejans - ha moy vel hedna, martesen, dreven e' dhe weres dhe'n bobel dhû gwil bedn an gallos Bretednek ha'n Africaners en diwettha part an nawnjegves cansbledhen.


Colenso a dhyllas an kensa gramer e'n tavas Zoulou gen y gescoweth William Ngidi ha'n kensa gerlevren Sowsnek - Zoulou a sewyas hedna. Tho anjei a dhetermyas an vaner dhe scrifa an tavas. Colenso a dreylyas an Testament Nowydh dhe Zoulou ha scrifa deffrans levrow erol adro dhe'n bobel ha ga thavas. O tochya agan tavas nei, thera dasscrif an gwary mir Kernôwek Gwreans an Bes dhodho e'n lever a bris a veu dyllys gen an meur lettrys Godhal Whitley Stokes en mil eth cans trei ügens ha pajar (1864), ha tho vy tednys dhe grejy e' dhe redya Lhuyd dhort y vaner dhe scrifa Zoulou.

Harriette Colenso
E'n mil eth cans trei ügens ha peswardhek Colenso a dhefendyas an tribys Hlubi ha Ngwe warbydn an gallos colonyel en Natal òja anjei dhe voas acûsys/cuhüdhys der vaner fals a rebellyans warbydn an authoritys. Ev a spendyas diwettha radn y vownans en difres an Zoulous. Òja (woja) an bresel (po an gwerryans) tredh an Zoulous ha'n gallos Bretednek, ev a blodyas rag matêrn Cetshawayo  terebo ev dhe voas delivrys dhort an drog breson war Robben Island lebma veu presonys Nelson Mandela cans bledhen òja hedna. Ma hanow Zoulou dhe Colenso üjy o tisquedhes fatel era an bobel ort y gara. An hanow-na ew Sobantu. Ma va o menya "tas an bobel". Ma hwath tre henwys Colenso en Natal war an henshorn tredh Durban ha Johannesburg. Òja e' dhe verwal y wreg ha'y verhes a bejyas gen y omdowl abarha'n Zoulous. Tho anjei mesk an nomber bian a persons a fondyas an kescowethyans ew henwys an African National Congress en jedh hedhyw. Y vergh Frances (1849–1887) a scrifas dew lever History of the Zulu War and Its Origin ha The Ruin of Zululand ha deffrans paperyow. Mergh aral, Harriette, a bejyas dhe blodya rag an Zoulous derag presens an autoritys en Natal ha whilas gwil dhodhans amendya et aga hever* en kensa bledhednyow an ügansves cansbledhen.

Neil

*amendya et aga hever : to mend their ways concerning them
Colenso ew hanow Kernôwek coth.

Friday, 23 December 2016

Thew Nadelik. Deun dhe gana pecar'a an düs-ma en Trewoon (Troon).


Ew hedna Mr. Oats a wela vy en cres an company? Ew, heb mar. Ma badna gwin dhe eva ha tabm dhe dhebry gen an gentrevegyon. Nag ew marow an sperys an Nadelik. Neil

Thursday, 22 December 2016

Hern, hern, holan moy !
Hern, Hern ! Ma milyow a buscas marow war an trethow adro dhe Dhowr Gwavas, dhort Porth Enys ha Marhas Jôwan tûa Porth Leven ha pelha dhe'n Est arta ma moy anodhans adro dhe Ventewyn ha Pendingaran. Ma clowdys a gullys ena dhe ga dhebry oll ha(g) omweloryon lowr plenty dhe gemeres fotografys. Ma lies kynda a ehen a buscas dhe voas gwelys ewedh, vel hern ha brilly ha scades bes an brossa radn anodhans ew hern. Lebmyn nei a or dr'üjans o merwel dre reson üdn cok dhe gemeres re a buscas gen y rosow e'n basdowr. Na alja an boscadoryon (an boscaders) halya an puscas abera e'n cok dre reson a era re anodhans. Lebmyn yma war aga thowl keslavürya gen cokow erel a vedn kemeres radn an puscas na vons towlys dhe goll.
Neil

Wednesday, 21 December 2016

BerlinE'n pow a ros dhen lies a'gan tradicyons Nadelik, na vedh an vledhen-ma pur lowenek. Ma Jermany o kil düwon - ha meur ahana nei ganjons - rag an dewdhek den a verwas e'n hager ladhva en cres Berlin an seythen-ma. Eth den ha dewgens a veu shyndys ewedh. Neil
Mar menta eva cor po gwin, ke dhe'n tavern dhe clappya Kernôwek gen Ray Chubb ha'y gowetha.

DE MERTH 
27 MIS KEVARDHÛ 2016

An pres ew 8.00 godhûher/gorthugher ha'n teller ew Tavern a'n Pons, Pons Resülyan (Bridge Inn, Bridge, Illogantredh Resrüdh ha Portreth.

Ma Ray ow scrifa: "Martesen y vedh nebes ahanowgh parys dhe dhos en mes òja seythen gans an teylu." 

Tuesday, 20 December 2016

Nadelik Kernôwek en Grass Valley, California gen an Keur Carolys Kernôwek.

http://downtowngrassvalley.com/gvda-events/cornish-christmas/

Termyn ny veu yonk, gen Neil

Tüs dhort Porth Enys, pell a'n eur-ma.
Ma dew dhen o clappya war an cay.

Tubby: Thera dedhyow lôwen dhen, sos, termyn nei veu yonk, dedhyow lôwen pur wir !

Jacka: Ea, gwir ew hedna bes gwell ew gan bownas lebmyn, coweth, che a or, perh co ! (te a wor, perth cov)

Tubby: Devry, radn ew gwell, ma bohes dowt anodho; na vadama (ny vynnav) setya ort hedna, Jacka, bes nag ew pub tra endelha. Radn ew gweth.

Jacka: Martesen, sos, bes termyn an kensa bresel (gwerryans) o euthyk calish (cales), re'm anar! (onour) Termyn calish o ha nawnek ewedh, pyjy còla 'ta vy. An bobel a veu chanjys ganjo, heb wow. ... Lebmyn me a vedn lavaral dhis an gwrioneth. Thera nebün gwav na wrüg an hern doas; tanow o angei ha Du Nadelik o toas nes gen rew ha kewer yeyn rew. Che or (Te a wor) fatel o obma en dedhyow-na; thera hern veth o menya torr gwag. An bobel o bohojak. Ea, thera gravas (a gurryful, a handbarrowful) pò dew martesen, òbma hag ena, bes nag era heva (shoal), nag era hes (shoal) a hern car dalvia boas en mis Kevardhû. Na whath, thera nei dro dhe'n tir ogas dhe'n garrak, an Carn Bas. Nag o gwenjak tabm veth, cusel o an mor - calmynjy (a calm). Thera badna gwens dhor an sooth bes scantlower rag lenel (lenwel) an gool deller (mizzen). Tewal o an ebòrn (ebron) ewedh, tewal dall, pur wir ! ... Towlys veu an rosow. Otta ny o cortos. So, termyn lowr a dremenas. Pana vorr via gwell, dhan? Halya (haul) martesen, po strechya nebes, eva badna tay ? Me eth dhe'n trenewen dhe seha an gorhel (i.e. pee) ... ha nena an mor - an mor adro dhen - thera ' pryjyon! (boiling) Tòmals! … Puscas oll andro, - hern a bub tû, sos. “Heva!,” me garmas. “Sevowgh eman ! Halowgh dhe whei, scon !”
Ha nei halyas dhe'n tays (a kind of net). Pecara'n gwyns, nei a halyas dhe'n roos-na ! Ria, ria ! Ha thera hern, puscas kern (cren) gen greun ha lethen (hard and soft roe) ettans.
Meth Will, “Ladh an golow, Jacka ! Ladh an golow !,” (kill the light) Ha ev a dhisqwethas dhen an r'erol era tûa'n norh. (north) Cokow Porth Enys o anjei, o toas tabm ha tabm tûa nei. (towards us) Nag era anjei o toas toth broas, bes ken na pell jei via genen. Lebmyn, nei venja cowas pris da rag an hern, sür, ha marhas da via, heb dowt a'n dra. Pelha, na venja nei boas mellyes gen rosow anjei naneyl. Che or fatel via hedna - euthyk, lovonow ha taklow cabmgelmys en pub le; mir euthyk re'm fay ! - Bohes dowt. Nei a ladhas an golow dhan.

Otta nei, dhan, pusces luk, halya pecar'a tüs frantyk – o carma, ' wherthin, 'ola ha tedna e'n kettermyn. Beska na veu gwelys genam hern pecara’n nos-na. Rial dra ! Wor a diwa, Will a viras orta vy ' lavaral; “Ria ! Pandr’era nei o kil ?”
Pandr’era nei o kil?,” medha vy. “Dar ! Pusgecha, broder vy, pusgecha ! Pandr’esta predery?”
E senjas brehal o frauk (jumper) vy, en vorr-ma, ' lavaral: “Molatuw ! Ma flehes yonk en drev dhodhans nown. Thew hedna an peth a era nei o kil obma, ha Nadelik gan Arlòth o toas ewedh.”
Nei a viras an eyl ort y gila, ha òja polj cott Nicky a günas an lugarn, ha nei a ros whath dhodhans gen an corn.

Delha, nei a wrüg hedna, sos. Tho nei a ladhas an golow-na. Ma meth dhebm whath.”

Inspired by a true story in The Safron Eaters by N.R. Phillips.

Monday, 19 December 2016

En Aleppo, tabm moy vel trei hans mildir dhort Bethalem.
Ha meur ahanen o cana dro dhe'n dre vian ha cosel henwys Bethalem, gero nei dhe remembra dr'eus bes 330 mildir (532 km) tredh an telher-na ha tre aral henwys Aleppo lebma vedh milyow o pewa en meur bayn ha suffra lies kynd ha sort a dhial ha torment.

Sunday, 18 December 2016

Nadelik

Nadelik Lôwen dhewgh whei oll.



Oro whei dhe gana an carolys coth vel an cuntellyans-ma en Porth Ia ? Nag eus traveth e'n bes üjy o kil dhebm pedery a Nadelik moy vel hebma.

Poinsettia pò blejen Nadelyk.
Plansow Nadelyk gen Nicholas Williams.
Scrifys en KS.

Kewgh dhe wosowes ort Nicholas war Radyo an Gernôwegva. Go to listen to this at:



Rag sêson an Nadelyk yth eson ny ow settya in bàn in agan treven pinwedhen pò ‘pine treeavell gwedhen Nadelyk. Dell hevel y teuth an ûsadow-na in dedhyow Myternes Vyctorya dhyworth Jermany, rag hy mabm hy o genys in Jermany ha Jerman o hy gourty, an Pensevyk Albert. Nyns yw an binwedhen genesyk in Wordhen nag in Soth a Vreten Veur hedhyw. Kyns ès devedhyans an wedhen Nadelyk, rag afîna treven hag eglosyow y fedha devnyth gwrës i’n enesow-ma a dhew blans genesyk. An plansow-na o an kelyn ‘holly’ ha’n idhyow ‘ivy’. Y aga dew yw bythwer hag ymowns y ow sensy aga delyow in mis Kevardhu kynth yw codhys delyow an gwëdh erel. Ytho dâ yns y aga dew avell plansow Nadelyk. Y yw kefys rag ensompel i’n gân Nadelyk The Holly and the Ivy, carol a vedha kenys in cres Pow an Sowson mar avarr avell an êtegves cansvledhen ha martesen moy avarr whath. Cân Nadelyk aral a lever: Yma a’n kelyn ow ton greunen mar rudh avell goos, han Werhes a dhug Jesu wheg gàn Savyour may halla bos. Dre rêson delyow an kelyn dhe vos gwer hay frûtys dhe vos cogh, yth yw an dhew lyw-na, gwer ha rudh, consydrys dhe vos lywyow specyal an Nadelyk. 

In agan dedhyow ny yth yw kebmyn gwil devnyth a blans aral rag afîna treven ha shoppys: an vlejen Nadelyk pò poinsettia. Blejen Nadelyk yw genesyk in Mexyco hag y feu hy henwys poinsettia in onour a Joel Roberts Poinset, cadnas an Stâtys Udnys dhe Mexyco. Poinset a veu an kensa den dhy dry aberth in Stâtys Udnys orth dallath a’n nawnjegves cansvledhen. Spladn yw an vlejen Nadelyk gans hy lywyow glew a rudh hag a wer. Yma dew dra dhe nôtya adro dhedhy. I’n kensa le hy hanow sciensek yw Euphorbia pulcherrima rag in gwir yma blejen Nadelyk ow longya dhe gynda Euphorbia, an flabmgoos pò ‘spurge. In secùnd le yth yw gwer delyow an plans saw an radnow rudh warnodho, nyns yns y petalys. An taclow cogh-na yw bractys pò ‘bracts, sort delyow inter an gwir-dhelyow han flouren. Teg yw an plans bytegyns ha plesour brâs yw y weles i’n sêson-ma a’n vledhen.

KS to SWF L tNadelyk = Nadelik; yth eson ny = thera ny; in bàn = emann

Thursday, 15 December 2016

Matthew Lanyon

Hir ha spladn o y viaj dhe'n sterednow.
Ma edrek dhebm clowes an paynter a bris ha Kernow gwir, Matthew Lanyon, dhe voas marow òja boas tochys gen cleves canker. Yeyn nowodhow ew, dres oll pa vo convedhys ev dhe voas bes 65 bloodh coth ha nowydh demedhys. E veu genys en Porh Ia en 1951, tryja mab an lymner modernist broas, Peter Lanyon neb o esel genejek an bagas a artissys era ena e'n bledhednyow hanter-cans, vel Ben Nicholson, Barbara Hepworth ha Naum Gabo. Ev a eth dhe Scol Gramer Pensans lebma waynyas pris rag y art, bes na wrüg stüdhya an artys teg staft òja hedna dre gussel an bobel adro dhodho a venja ev dhe wil neppeth aral. Ev a eth dhe'n Univercita a Leicester dhe stüdhya dororieth/geologieth ha bewonieth/biologieth, kens stüdhya yethonieth ha hendhescans. Rag termyn Matthew o carpenter bes ev a dhalathas payntya der vaner moy prederys ha diwysyk en bledhednyow pajer-ügens. Tho y gensa exposicyon üdn-den (solo) en Pensans e'n vledhen 2007 lebma wrüg disqwedhes payntans hir, seyth meter, henwys "Viaj dhe Sterednow." Y dhiwettha exposicyon en Porh Ia en mis Gwedngala 2015 o entitûlys "En Olow an Kei Melyn." Y gensa wreg, Suzanne, a verwas naw bledhen alebma ha Matthew a veu demedhys dhe Judith an vledhen ma. Ma mab dhodho a'y gensa mariach. Gwren predery anodhans.

Neil
Tradicyon Nadelik dhort Porh Ia. Pandra ew an 'cock robin choir' po keur an tas rüdhek, mars eus othom a hanow ragto en Kernôwek ? Mar medno whei gosowes ort Stan Cock o clappya dro dhe hedna gen lev Porh Ia da, kewgh dhe weles an wiasva Cornish Memory, obma :

Wednesday, 14 December 2016

Devonwall arta

Ma lies tra dhe les war wiasva Bernard Deacon. An kensa anodhans e'n eur-ma ew whans ha sians an governans dhe comprehendya parth west a Densher ha parth est a g/Kernow en üdn constituency. Cler ew na venja nei cawas hedna. Res ew dhe nei oll sevel crev ha settya warbydn aga thowl scodh ha scodh warbarth terebo vo domhelys. Deun dhe redya pelha :

Monday, 12 December 2016

Carol S. Dey

Ma lies carol Nadelik dhen (dhyn) en Kernow bes an carol-ma ew an moyha aswonys en mes a'n pow dre reson e' dhe voas kevys en levrow hymnys en Pow an Sowson ha pelha. Nei a glow an gelynen dhe voas an kensa gwedhen dhe devy e'n coos ha nag ew calish crejy hedna dhe voas wir, bes piw o an kensa dhe dreylya an geryow Sowsnek dhe g/Kernôwek ? Na ora vy hedna bes ma deffrans versyons dhe voas clowys en eglosyow ha'n chapelyow ha'n tavarow. Ottòbma onan anodhans kenys gen Keur Mebyon Holman Climax. Mons o tallath en Sowsnek ha diwetha en Kernôwek.



Ottòbma ken versyon:

Greun gwydn eus dhe'n kelyn, ga wydn vel an rew,
Ha denithys veu Jesus, an üdn Mab a  Dhuw,



posorn:
Ha Jesus ew gan savyour nei, a gan pernas der y woos,
Ha'n kelyn o an kensa dhe devy e'n coos.



Greun glas eus dhe'n kelyn, ga glas vel an gwels,
Ha Maria ' dheg Jesus a verwas e'n grows.
+ posorn



Greun dû eus dhe'n kelyn, ga dû vel an glow,
Ha Maria ' dheg Jesus, a veu gorrys e'n vow,
+ posorn



Greun rüth eus dhe'n kelyn, ga rüth vel an rôs,
Ha Maria dheg Jesus a dhasòrhas e'n nos.
+ posorn

Neil

Thursday, 8 December 2016

Oberyans Sart gen Chris Parkinson

(Operation Hedgehog) SWF L t

Ma sart o moas en termyn an nos.
En derivas adhiwedhes gans an British Hedgehog Preservation Society y veu disqwedhys boas hanterys poblans sartes an pow adhia an vledhen 2000. Mons en trobel broas, der reson lies tra, rag sompel moy a vorrow broas, gonisegeth g/crefhes (intensified, stengthened) ha’n devnydh a plaladhoryon (pesticides). Bes nei ell gweres dh’anjei, en gan lowarthow nei gan honan, pecar der sew: 1.En kensa le, besy ew dhe whei gara radn an lowarth dhe devy en gwels, rag provia kevannedh (habitat) dha dh’an sart whilas boos enni. 2.Na wrewgh ûsya plaladhoryon en lôwarth. An sartes a vedn debry gas melwhes (slugs) ha gas bulhornes (snails) oll gan plesour! 3. Sayowgh provia teleryow rag gwil neyth, vel bern a stôgys (logs), po scòllyon (rubbish) lôwarth. 4. Mar mednowgh whei gorra boos mes ragt'anjei, an gwelha ew boos cath, gan dowr ewedh. Ha mar tewgh ha dynya sart bera dhe gas lôwarth, nena whei vedn y weles neb pres dhe nos, metesen. 
E'n cas-na, Jenny Christie venja godhvos! jchristie@cornwall.gov.uk
Rag manylyon pelha, gw. Wild Cornwall Winter 2016 (volen 10) Hebma ew dyllans Trest Bownans Gwels Kernow. www.cornwallwildlifetrust.org.uk

Wednesday, 7 December 2016

An lever tanow gen Timmy Tòbm

Mmm Nag ew an keth letherednieth.
SWF L t
En termyn pell alebma thera trigys en castel broas, nebun arlòth. E'n castel thera rom lenwys gen levrow; levrow nowydh ha levrow coth ha üdn lever pur danow o scrifys en tavas coth, scant na oya den veth. Na oya an arlòdh dh'y redya naneyl.
Üdn jorna bagas a scoloryon ha tüs für a vednas dhor an arlòdh, alja anjei gweles an lever tanow na; bes an arlòdh o crowsak drefen nag era meur a omweloryon (visitors) o toas dhe'n castel. Ev a venja cawas an mòna, sür. Ev a sayas dhe dhynya an bobel gen withelonegow ha tigers ha cowboys ha whath ha war an diwedh ev a bernas bagas a simes. E venja an park dhe seweny vel aventur ha'n simes a via ster a'n exposicyon a era o para rag an hav.
Orlenna, pa wrüg an düs whilas y gübmyas rag mires ort an lever, an arlòdh a vargydnyas, "Gwrewgh desky an simes ma dhe clappya ha me a vedn rei an lever dhewgh dhe dhrei tre," medh ev.
"Pana sort a vargen ew hedna?" medh an kensa den für.
"Martesen nei dal doas arta pa vo dhe'n arlòdh bonojedh* gwell," medh an nessa den.
"Bes martesen, ha nag erom o leverel moy vel martesen," medh tryja den, "nei alja desky dhe'n simes-ma clappya."

*Cowsys vel bonojeth

Saturday, 3 December 2016

Audrey Randle Pool

Audrey a òya an telher ma pur dha.
Audrey Randle Pool a verwas en clojy Trelisk, mis Dû an 13ves jorna, òja boas clav termyn cott. Esel Agan Tavas o hei neb a wre meur a whel rag Kernow ha'n Guntelles Keltek dres hy bledhednyow. Thera puppres nebes lavarow lebm ha didhanüs dhodhy dhe gan gorra dha wherhin wos gref po froth. Sür ew na vedh nekevys genen.

Treveth Rial gen Peder Poll

Onan, dew, trei, labm...
E'n vledhen mil eth cans whegh ha dewgans, Matêrnes Victoria (myghternes) a dhedh dhe vires ort Kernow. An lester rial a dowlas angor en Fowedh, ha trigoryon an dre lel ha coth-na eth en routh dhe'n cay dhe welcòbma an vatêrnes, ha'n menestrouthy o parys dhe whetha Cân an Wlas. Bes (mes) an vatêrnes o pur dhiwedhes ha'n howl o pur dòbm; an vûsicyens lel eth en tavern, o cara aga dafar mûsik e'n gwith flogh an tabour. Desempyas an vatêrnes a dheth; nag (nyns) era menestrouthy ! An flogh a sesyas y dabour ha gül oll dh'y allos, bes an vatêrnes, nag o didhanys; hei eth kerr heb gortos an menestrouthy. Men-co (cov) a veu derevys dhe verkya an visit rial, bes henath an tabouror yonk a wra y dhisqwedhes vel "men-co agan sira wydn !"

Geryow: routh - crowd; dafar - stuff, equipement, material; gwith - care, keeping; desempyas - suddenly; men co (SWF M men cov) - memorial stone; sira wydn - grandfather.
Spelling: SWF M variants in brackets

Tednys dhort P.A.S. Pool (1970) Cornish for Beginners, 3rd Ed., ha gorrys en FSS. Peter Pool/ Peder Poll o demedhys gen Audrey neb a verwas adhiwedhes.

Friday, 25 November 2016

Scathow sawya

RNLI - Gero nei oll dhe scodhya an scathow sawya en 2017 na vo kellys den veth.

Obma e vedh gwelys an scath class Severn ew henwys Ivan Ellen. Pele ma hei ?

Thursday, 24 November 2016

DAN DADDOW’S CORNISH COMICALITIES gen Alan Kent



SWF L t
Ma scrifys whath üdn lever marthys gen agan coweth Alan Kent. Ajy dh'y volednow ma dhe voas kevys cows e'n Kernow-Sowsnek ha tabm Kernôwek ewedh. Moy vel hedna, ma'n lever o tochya story ha tradicyon an pow ha settya ort tybyanjow recevys a'dro dhe honaniethow reydhel an bobel nei en oos an Vatêrnas Victoria. 
Ma Dan Daddow's Cornish Comicalities o sewya dewhelans Dan Daddow dh'y Trurû genesegethek e'n vledhen 1850, leb ma menystra an ''Romys Assembla''. Ma Daddow acomptya y honan impresario broas neb a venja drei an artys brentyn dhe'n dre. Ottòbma an Kernow nowydh devedhys tre, gwiskys vel Cala Me ha parys dhe (g)orwedha gen benyn pò den, na vern. Nag ew hebma Poldark! Deun, oll ahanen, dhe redya an lever ma - rag gan plesour ha gan descans keffres !

Kedhlow adro dhe'n lever en Kernôwek pò en Sowsnek a vedh kevys dhort Matthew Clarke: matthew@kernowpods.com 01209 610890 / 07870 443535

http://kernowpods.com/dan-daddows-cornish-comicalities/


Rag perna an lever war Amazon:

https://www.amazon.co.uk/Daddows-Cornish-Comicalities-Alan-Kent/dp/190655143X

Monday, 21 November 2016

Cattern veu clav

Cattern veu clav de. Na wrüg hei moas dhe'n whel, ha na wrüg hei gwil an whel-chei naneyl. Na wrüg hei traveth bes sedha reb an tan, ha hei veu ena oll an jorna. Pa wrüga vy moas dh'y gweles, dro dhe pemp eur, ena hei dallathas mendya, ha pa wrüga vy knackya war an daras hei wrüg creia, "Piw eus ena ?"
"Thera vy òbma," medham, "Jedna."
"Mars o whei Jedna," medh Cattern, "Dewgh chei !"
Delha, me wrüg moas chei, ha conoria, me a welas Cattern en sedha reb an tan, gellys en grodn. "Ha, Cattern !" medham, "Pandra wher ? Nag o whei yagh òrt agas favour..."
"Na, sos... Me veu clav oll an jorna, bes lebmyn thera vy tallath mendya."
"Veu whei en cusca ?"
"Ea, me veu en cusca, polta."
"Hedna wrüg gwil da dhewgh, sos ! Eus debrys dhewgh whath ?"
"Na veu vy gwag betaneurma, bes mall ew genam debry tabm lebmyn."
"Me wra fittya dhewgh nebes cowl."

(Tednys dhort An Curnoack Hethow gen Richat Gendall ha gorrys en FSS.)

Sunday, 20 November 2016

Omwel

Egloskerry. Pele ma Peder?
Tremmîs trigys ew Peder en Egloskerry, bes na veu kevys whel dhe wil ganjo whath. Thera kebmys a bobel yonk heb whel ena, ha ev bes onan anodhans.
"Whei alja spenja (spendya) hirneth ' whilas whel, boya," medh y sira. "Cussel dha via dhe whilas telher en Collej Tecknical; gwell ew vel boas nevra war an dôl, ha ort gwil hedna whei wra cawas gwell whel en diwedh*."
"Dr'aljama gwil ena ? Nag o vy vas dhe draveth !"
"Brabm an gath ! Whei or tedna en spladn ! Ha peneyl vedna whei kens, traylya dhe scajan pò desky neppeth vas ?"


War an diwa Peder o convictyes, ha tell gôtha e vednas telher war dheskans Tedna Tecknical. Orlena, üdn jorna e gavas lether ort y greia dhe dhoas dhe omwel en Poll lebma thera an Collej. Ev a gomeras an kytterin en Tregadillet ha doas dhe'n Collej bedn üdnek eur. Thera lies chei ena, ha routh veur a dheskiblon moas ha doas. Na alja va godhvas en vas pana tû dhe draylya. E dheth nes dhe üdn vos (vowes) hir hy blew, ha e wrüg gofen,


"Gafans dhort whei, oro whei lâl dhebm pele ellama trouvya Radn an Artys, mar pleg ?"
"En dhiôgel ! Kewgh en hans compes terebo whei dhe dhoas dhe'n chei ûhel broas-na e'n pelder. Ena traylya tûa dyhow. Whei wra gawas chei an Artys en barh cleth òja cans lath."
"Gra'massy!"
"Nag ew dhe voas accomptys !"
War nebes lavarow, Peder wrüg pur dha, ha telher veu profyes dhodho straft...
"Mar qwressa whei y gemeres emann ken pedn an seythen ha dressa whei gonys da ha hombreva abel," a junyas an deskador.
Ha Peder gara an chei e dheth bedn an vos yonk dhe neb e wrüg bes lebmyn gofen an vorr.
"You !" medh hei. "Pana fara wrüga whei a'n omwel ?"
"Fatel wrügo' godhvas d'rüga vy moas dhe omwel ?"
"Thew scrifys oll dresta whei, sos ! Thera vy ' moas dhe'n canteen... Veddo whei ûsya tabm ?"

[Tednys dhort An Curnoack Hethow gen Richat Gendall ha gorrys e'n FSS D.]
*diwedh (SWF) should be spoken as though spelt deweth.

Monday, 31 October 2016

Du Halan Gwav

Du Halan Gwav, mis Dû kensa jorna, ew dallath an gwav ha dallah an vledhen nowydh Keltek ewedh. A dermyn coth ethew dhe geniver mos (SWF M mowes) gorra aval broas ha wheg en dadn hy fil (E. pillow), ha mar qwra anjei endelha, hei wra hendros (SWF M hünros) lebma vedh gwelys an den yonk a wra demedhy ganjo.
(Tednys dhort ACH gen Richat Gendall ha gorrys en FSS D.)


Saturday, 29 October 2016

Appel Gleptiryow Kernow gen Chris Parkinson

Appel Gleptiryow Kernow (Cornwall Wetlands Appeal)

Me a gavas adhiwedhes, gan Trest Bownas Gwels Kernow, manylyon adro dhe ga Appel Gleptiryow Kernow. Anjei a scrifas boas fowt a'gan gweres nei rag gwitha gleptiryow Kernow. Ma lies ehen (species) en danjer a kelly kevannedh (habitat). Rag hedna, res ew dhe nei preventya hedna. Anjei a venja cuntell ethek mil pens (£18,000) rag gwitha an ecosystems dowrek - an teleryow üjy o mentena kebmys a'gan ehennow a b/planjow ha bestes nei, vel an dowrgy, an cronek melyn, fa an gors ha afodyl an towargh.

Bes pandra üjy an term ‘wetland’ po ‘gleptir’ o menya? Mava o styrrya kevanedhow eus o senjy parthow gen dowr pecar'a lydnow, plodnow, stagednow, pollow, goverow resek, ryvars ha whath. Ma an term o referya, der vaner sempel terweythyow, dhe deleryow lebma thew glep an dor puppres. Ma dhe’n Trest en Kernow lies gwithva natur, lebma' ella whei gweles gleptiryow, rag sompel Loggan’s Moor, Windmill Farm, Helman Tor ha Maer Lake.
Rag manylyon pella, kewgh dhe’n wiasva: 


Obma rôl leuna a blanjow gleptir en Sowsnek ha Kernôwek:
1. Cuckoo Flower: Blejen an Gog
2. Marsh Marigold: Melyn an Gors
3. Meadowsweet: Maternes an Prasow

4. Butterwort: (W. Tafod y Gors)

5. Bog Asphodel: Afodyl an Towargh
6. Yellow Flag: Lestren                       
7. Bogbean: Teyrdelen Kenak                                              
8. Bog Pimpernel: Brathles an Cors
9. Sundew: Eylesen

Res ew dhe whei whilas radn a’n planjow ma pa vedho whei en gleptir an dro nessa. Bes metesen na wrew whei gweles an flourys kens gwenton 2017!
Chris Parkinson

Wednesday, 21 September 2016

Eddie Climo

Ma edrek dhebm darivas yeyn nowodhow. Marow ew an clappyer Kernôwek Hedley 'Eddie' Climo. Ev a verwas de Sadorn òja codha dhe'n leur e'n chei de Yow. Tochys o gen canker an eskern. Ev a wrüg meur a whel rag an tavas Kernôwek bes y vrassa whel o y dhyllanjow a veu gwres dadn an hanow Gwask an Orlewen. Thera trigys en Gwlas an Hav ha ev a oya dhe seny an pibow elyn. Coll broas ew rag oll ahanen.

Sunday, 18 September 2016

Desky Kernôwek Bew: Gwiasva nowydh

Cosins ha cowetha, Ma gwiasva nowydh henwys DESKY KERNÔWEK BEW gen Dan Prohaska lebma ello whei gosowes ort recordyanjow a'n ûhelha qwalita.

http://kernowekbew.com/

Saturday, 3 September 2016

Daswel lever gen Peter Jenkin

Wheal Basset - Five Centuries of Mining at Carnkie gen Allen Buckley, dyllys 2015 gen The Trevithick Society/Cowethas Trevithick.

Lyver brav ew hebma, 'dro dhe Garnki bal. (Hedna ew Carnki usy ogas dhe Redruth, nag ew an dre usy ynter Henlys/Helston ha Falmoth.)

Etno ew kefys saw vian 'dro dhe Gernowek - bettegens ma mencyon a neb den bal Nowell Carter dhort Breanek/St Agnes (folen 27 hag arta f 161) - possybyl ew y vos ev an kethsam Noel Carter hag era T Tonkin ow qwil mencyon anodho, ha'y wers ev: http://www.moderncornish.net/late-texts/Carter-Noel-hameamoaz.html

Ma mencyon ewedh a neb sira John Tomson ha'y vab ev Thomas (f 27 ha 162), jynnoryon - possybyl ew 'tel era anjei sira-wydn ha sira an Mr Thomson neb a wrug scrifa epitaph 'Dolly' Pentreath 
http://www.moderncornish.net/late-texts/Thompson-todollypentreath.html 
(Ev y honan o gelwys jynnor en Truru en jorna na - mirewgh ort P B-Ellis, 1974, Cornish Language & Literature). Whei a ell redya pella en Cornish Studies vol 19 (2011) folen 207.

En scrif an termen na, nei a wel 'lost lovan', hednew 'pedn an adit' (rag gasa dowr a'n dor) - rag sompel "...drive an Aditt from a lose lovan already begun...", "...convey the said water from the said lose lovan to Carnky Ball..." (1705 - f 31-33), "...of ye Adit w'ch he will drive from s'd Wh Ram load to Loslovan of Wheal Peathy Adit." (1758 - f 54). 'Lost lovan' ew kefys en gerva William Pryce en Mineralogia Cornubiensis (1778) ort folen 324 https://archive.org/details/mineralogiacorn00prycgoog

Ma an lyver, en chaptras 3-5, ow qwil mencyon a W Pryce a Redruth venowgh lowr (neb a wrug dyllo ewedh an lyver Archæologia Cornu-Britannica http://nebesgeryow.blogspot.co.uk/2015/08/william-pryce-1735-1790-gen-chris.html?m=1) ha Thomas Tonkin ha William Hals keffres. (An re ma re wressa cuntell brewyon ha scrifa dornscrif et aga oos, hag a veu dyllys gen W Pryce war 'ga lergh).

Lyver scrifys fest en ta ew e 'dro dhe istori an bal. Me a'n commend dhe'whei - ma govenek dhebm 'tel ello'whei cawas copy ha'y redya.
https://trevithick-society.org.uk/new-from-the-trevithick-society-for-february-2015-2/