Friday, 31 January 2020

Brexit

Fatel vedh an colmow tredh Kernow, Breten Veur ha'n Ûnion a Europ* (UE) e'n termyn a vedn dos ? Piw a wor ? Breten Veur a vedn gara (gasa) an UE hedhyw - De Gwener - dhe 23 eur. Henn ew, hanternos en Jermany ha Frenk, en Spayn hag Italy ha Poloyn ha whath. Radn a vedh lôwen - hanter an bobel en Breten Veur, moy pò le, ha radn a vedn ola . Thera vy en mesk an diwettha-ma, rag bos trigys en Breten Vian, tabm moy avel naw mis an vledhen, na worama fatel vedn an Brexit tòchya ow gwiryow . Vedhama gwelys gen an medhek whath ? Vedh pencyon* dhebm dhort an stât a Frenk pa vedhama omdednys a'm whel òbma ? Ha'n brâssa dout eus dhebm, thew hebma : Vedh grontys cübmyas dhe'm wreg, Catherine, bewa en Breten Veur, moy diwedhes pa vedha nei, agan dew, coth ha gwadn ?! Vedh acord kenwerthek nowydh tredh Breten Veur ha'n UE ? Mars eus, fatel vedh ? Avel Norgagh ? Pecar'a Canada ? Vedh movyans esy a bobel tredh agan enys ha'n dor brâs, pecar dr'ew an cas lebmyn ? Moy avel hedna, fatel vedh movya peth ha pobel tredh an dhiw barth a Wordhen, an Poblegeth ha'n Noor ? Vedh crow hag euthweyth ha hacter nowydh war an enys-na ? Ha lebmyn dr'ew Wordhen devedhys et ow bres, fatel vedh en Scottland ? Vedn an Scottys dewis anserhogneth rag'a fow, hag eseleth nowydh an UE, ha fatel via hedna rag remenant an enys, Pow an Sowson, Kembra ha'n pow bian gelwys Kernow, oll nakevys en toll gòles an bes, heb nakevy an Noor a Wordhen arta ? Ma milyow a vanilyon na ellen bos sür anodhans. Rag sampel, an Program Erasmus e'n universites üjy provia presyow marthys dhe stüdhyoryon a vedn mos ha dos tredh oll an powyow an UE. Vedn pejya whath ? Vedn Boris traysya an *pescaders (pescadoryon) dhe Frenk ha Spayn pecar d'wrüg* Ted Heath en termyn eus passyes ? Orth an tiogow, a vedh pur wir gweres dhor an stat, dhe lenal* an fowt pa vedh diwedh dhe'n showr a vòna üjans cawas a'n CAP lebmyn ? Therom ort y dhoutya . Ambosow orth pescaders ha tiogow gwres, na dal travyth (lavar nowydh)! Gwelys vedh ken diwedh a'n vledhen rag an dhew barty a vedn dallath bargydnya ha debâtya lebmyn. Dhe well pò dhe weth, res ew dhen gwil gan moyha gen an peth eus, sos, bès hedhyw gerowgh nei dhe ola ken dallath an whel. Neil


*pò Europa, KS ewrop; ûnion ew gwell genam. Ma radn ow leverel ûnyans; Res ew scrifa pencyon gen 'cy' e'n FSS; pescaders* An plurel -s a veu ûsyes gen W. Rowe. Na vedh gwres an treylans p > b wòja an. Gen tiogow an treylyans a ell bos gwres bès nynj ew res; pecar d'wrüg = kepar dell wrüg; lenal = lenwal

Monday, 27 January 2020

Cunys ha kesow gen Nicholas Williams in Kernowek Standard (KS)

Erica vagans ha plansow erol in Kernow.
I’n gân Nadelyk ‘Good King Wenceslas’ yma an lînen: ‘When a poor man came in sight gathering winter fuel.’ Ny yll an ‘winter fuel’ bos ken tra vëth ès gwelyny predn. Dell usy ow wharvos nyns o Wenceslas mytern; ev o Dûk Bohêm, erna veu va ledhys gans party y vroder Boleslav, tebel-was. Yth hevel dhyworth an gân fatell esa lowr a brednyer dhe gafos in Bohêm in dedhyow Wenceslas. Heb mar y fedha prednyer leskys wàr an tan in Kernow kefrÿs. Cunys yw an ger rag hedna. In Passio Christi yma an tormentours owth omglôwes yêyn hag ytho owth anowy tan. Onen anodhans a lever:

Cowetha, hedhowgh cunys
ha me a wheth gans meur gris
may tewo an tan wharê.

James Jenkins a lever: Ny dal dis perna cunys wàr an saw ‘you ought not buy firewood by the load.’ Saw gesowgh ny dhe soposya na ylly prednyer bos kefys, pandra yllens y ûsya rag sensy aga honen tobm lowr i’n gwâv yêyn? Y fedha cawgh buhas pò ‘cow dung’ sehys hag ûsys avell devnyth dhe lesky in Kernow bys i’n nawnjegves cansvledhen. Hèn yw gelwys glos in Kernowek rag ensampyl in Creacyon an Bÿs. Nyns yw Caym pÿs dâ dhe lesky ÿs ha frûtys avell sacryfîs dhe Dhuw, ytho ev a lever:

Me a gùntell dreyn ha spern
ha glos dha lesky heb bern
hag a wra bùsh brâs a vog.

Yth yw glos leskys whath in lies tyller i’n bÿs saw nyns ywa ûsys na felha in Kernow. Tra aral dhe lesky wàr an tan yw kesow pò ‘peat’. An form udnyk yw kesen ‘piece of turf, peat’. Kesow yw cùntellyans a stoff losowek hanter-pedrys neb yw kefys in towarhegow pò ‘peat bogs’. I’n hâv yma darnow bian pedrak gwrës a’n kesow glëb gans pal arbednyk, ha gesys yns y ena in howl dhe dheseha. An ober a drehy an kesow yw lavur crev ha pòr gales wàr an keyn. Yma an ober campollys i’n lavar rës gans Pryce: Whelas tus dha trehy kesow seek men to cut turf.Pàn vo an kesow sëgh yn tien, y yw degys tre hag ûsys wàr an tan i’n gwâv. Kesow yw leskys wàr an tan in lies tyller in Wordhen whath, hag golok kebmyn yw gweles crug a gesow ryb meur a dreven wàr geyn pow. Y fedha kesow trehys in Gwlas an Hâv i’n dedhyow eus passys ha, dell welsyn ny, in tyleryow in Kernow kefrës. I’n present termyn yma auctorytas an Udnyans Ewrôpek ow whelas strotha myns an kesow alowys dhe vos trehys in certan towarhegow i’n powyow an Udnyans. Pelha yma project sodhogyl ow mos in rag in Kernow dhe dhasvêwa towarhegow Goon Brèn (‘Bodmin Moor’). Wotyweth yma nebes towarhegow bian whath wàr an Lysard i’n west a Gernow. I’n get-testen-ma a les ywa fatell yw Erica vagans ‘Cornish heath’ kefys wàr an Lysard, saw scant nyns yw an plans kefys in ken tyller vÿth. In radnyêth Sowsnek Kernow E. vagans yw aswonys avell ‘kekezza.’ Dell wrug vy comendya kyns lebmyn, an hanow-na a yll bos sempelheans in Sowsnek a’n form wredhek in Kernowek *clegh kesow pò ‘bells of the peatland’, hanow usy ow tesedha yn perfëth rag flourys an grug-ma.

Saturday, 25 January 2020

Covyon Richat Gendall 8 (SWF L t)

Dhort ff. 155-156 a'n lever Tavas a Ragadazow, 2000.


Porth Valetta e'n termyn a veu Richat Gendall ena.
Calish o còsca, ha pa wrüga vy mos dhe saval ow thrig avel purl en cres an nos, war eurow nag o esy dhemm gwitha ow hònan en tifün. Üdn nos, sodhek an golyaja a wrüg gofen, "Es ta en còsca ?", ha 'wrüg promysya rag vy oll sortow paynys mar qwressa vy bos kechys endelha!

E'n dallathvos, gan termyn e'n Mor Cres o avel havyas, ogastei, gen dowrow còsel ha howl benegys. Nei wrüg omweles war Oran rag speis ha my a welas bargas* teg ow neija a-dro e'n poll, spredys a-les y skelly a wrüg terlentry e'n howl pecar'a nader-margh. Rag an termyn, eysy o nakevy an bresel.

Nena, nei a dheth dhe Enys Malta, leb venja bos an lûlyn nei. Pales et agan loja en cres Porth Valetta, gan bownas nei a falsa hendres (hünros). Ma co dhe vy bos gorwedhys war flour B, omjersya ow honan en hûjeth qwil lovan whegh misva, en redya "An Gwyns e'n Helyk"**.

Pur efan, thera whel dhe wil, specyal pub mater, ha'n servis vy a veu dhe witha an flour-rag, y lanhe ha y wòlhy, ha scurrya dhe ves an grevan o gòrrys gens an dowr sal, ha nena y straykya a oyl lin; chayn an angor, my a ûsyas straykya a oyl bryjys.

* Òbma, ma Richat ow menya 'flying fish'. An keth hanow a vedh ûsyes rag 'buzzard'.
** Piwa benag a venja redya an lever-na a ell y wil en Kernôwek, rag ma treylyans fin gwres gen Nicholas Williams ha dyllys gen Evertype.

Varyansow : calish = cales ; saval ew varyans a'n verb sevel ; dhemm pò dhebm = SWF M dhymm ; speis = spys ; co = cov, kov .

Geryow : purl 'lookout, watch-keeper' ger dhort a'n Sowsnek cowsys kens e'n porthow nei ; en tifün 'awake' ; sodhek an golyaja 'the officer of the watch' ; kechys 'caught' ; an Mor Cres 'the Mediterranean ; nader-margh 'dragon-fly' ; lûlyn 'achorage for a fleet' ; qwil 'coil' ; flour-rag 'forecastle', terweythyow 'fore deck' ; scurrya 'scrub, scour' ; an grevan 'the crust'; straykya 'paint, brush' - ger dhor an Sowsnek cosys en Kernow ; oyl lin 'linseed oil'; oyl bryjys 'boiled oil'. 

Tuesday, 21 January 2020

Covyon Richat Gendall 7 (SWF L tg)

An diwettha radn a wrüg disqwedhes òbma en mis Ebrel 2019. Thew dhe vos redyes whath dre clickya war 'older posts' a-woles. Neil

HMS Offa
Moy avel eneth (1) an todnow o mar vrâs ha crev (2) e veu sqwachys a-les plenkys an scath-helhy (3), ha scath üskis an mester, o creiys genen 'an scüdell skîta', a veu hanter destriys üdn nos.
An mater a gòsca a dhros ganjo specyal caletter rag vy, rag na aljama tabm veth còsca en hammock (4), ha my a ûsyas spredya peth vy a-les war tabel rag an rowm, era poran en part a-rag an lester, ha gorwedha warnodho endelha. An wher thera dhort toth men Offa dreth, pò a-dres, an todnow ; e wre (5) metya a're-ma gen mar veur nerth dre venja (6) va nevra sevel emann 'dhesempyas, üdn pò dew sprang (7) warbarh, ha'n diwedh rag vy a veu dr'oma pub eur gwaskys war dhor bedn an bord; bès nena gen pecar toth, an pedn a-rag a wre ancledhy (8) y honan en coffan (9), en gara vy cregys rag teken e'n ayr, bès dhe vos gerys dhe godha straft wòjeva, whath arta bos metyes gen draffans aral pa wre an lester sevel 'mann war nessa todn, dhort leb an tabel ha my a wre dos an eyl bedn y gila gen lowr nerth ! Dreth gwridnyas (10) minow an bord a'm dewla, my alja lehe nebes an effect.

Pelha ages hedna, thera mater a chaynys an angorow. Thera 're-ma strechys a-dres an flour poran a-ûgh ow fedn, bès dhort an tydnder anodhans, thera ajy tredh anjei ha'n flour horn ; so, jei wrüg perhy effect o haval dhe hedna tredh an tabel ha vy : an eyl a wre sqwachya bedn y gila gen keniver todn ; pur efan, hebma a dhrei son euthyk keniver tòrn; hagensol, rowm an chaynys o settys moy pò le en dadn vy, ha'n pil chayn a wre fara pecar'a remenat an chayn e'n flour... ha pecar'a vy ! Emann, war dhor, sqwatt ! Emann, war dhor, sqwatt ! Heb hedhy.

1. SWF M unnweyth 'once' ; 2. Richat a scrifas "creav us ve sqatches" ; 3. the whaler ; 4. RG a scrifas "hammock" bès "gwily crog" ew gwell gen radn ; 5. SWF M y whre; 6. SWF M vynsa ; 7. Ma 'sprang' ow menya 'fathom' en Sowsnek a vedha cowsys en Kernow kens. Ma radn ow leverel 'gorhes' rag hedna ; 8. RG a scrifa 'ancledhy'. Thew gwell avel an peth eus e'n SWF Glos. 'ynkleudhyas'; 9. Dre coffan, ma va heb dout ow menya "trough". An verb gara = SWF M gasa 'to leave' ; 10. gwidnya(s) to grip, seize.

Friday, 17 January 2020

An ascallen gen Nicholas Williams in Kernowek Standard (KS)

An ascallen - arweth Scotland
An ascallen pò ‘thistle’ in oll hy formys yw ancombrynsy rag tiogow. In trailyans Wella Kerew an tressa chaptra a Jenesys Duw a lever dhe Adam, warlergh ev dhe dâstya frût a’n wedhen dhyfednys: “Cùssys yw an nor rag dha gerenja. Gen duwhan che a wra debry anodha oll dedhyow dha vôwnans. Spern ha ascal a wra e dry rag dhis.” Ny bleg an ascallen dhe wonesyjy an dor dre rêson hy bos dreynek ha lybm ha nag yw êsy ryddya an dor anedhy. Marth brâs yth yw martesen an ascallen dhe vos arweth genedhlek Scotlond. Wàr an kil a’n bathow nowyth udn puns an Wlascor Udnys y hyll bos gwelys ryb rosen Pow an Sowson, teyrdêlen Wordhen ha kenynen Kembra an ascallen a Scotlond. Heb mar yth yw Ordyr an Ascallen an chif-ordyr a jevalry in Scotlond hag yma chapel an ordyr in Uhel-Eglos Sen Giles in Dineydyn. Yth yw leverys fatell veu fùndys Ordyr an Ascallen wostallath gans an Tressa Jamys, mytern Scotlond i’n bymthegves cansvledhen, saw nyns eus dùstuny vëth rag an tybyans-na. Y feu an present Ordyr fùndys gans an Seythves Jamys (an Secùnd Jamys in Pow an Sowson) bledhen kyns ès ev dhe gelly y dron. Yma qwestyon whath dhe wortheby: prag y feu an ascallen dêwysys avell plans kenedhlek Scotlond i’n kensa le, spessly pàn nag yw an ascallen plegadow dhe lies onen. Yth yw whedhel derivys adro dhe’n gwerryans inter tus Norgagh ha’n Scots i’n tredhegves cansvledhen. Yth esa army a dus Norgagh in Scotlond hag y whensys dhe assaultya ost an Scots dres nos hag ytho aga sowthanas. Ma na vêns y clôwys gans tus Alban, y a gemeras dhywortans aga eskyjyow. Onen a dus Norgagh in duder an nos a drettyas troosnoth wàr ascallen hag uja in mes gans cry uhel a bain. Hedna a dhyfunas an Scots in mes a’ga hùsk ha parys ens y ena rag an eskerens. Yth hevel nag yw gwir an whedhel-na. Dre lyckod yth yw moy sempel an rêson rag an ascallen avell an arweth genedhlek. In Scotlond kenyver teylu pò clan a’s teves aga flour specyal. Arweth teylu Stywart yw an ascallen. Inter rain an Secùnd Robert i’n beswardhegves cansvledhen ha mernans Maria Myternes dew cans bledhen wosa hedna yth o pùb mytern pò myternes a Scotlond esel a deylu Stywart. Yth hevel fatell veu an ascallen degemerys avell arweth sodhagyl Scotlond i’n bledhydnyow-na.

Ys gen Nicholas Williams in Kernowek Standard (KS)

Yma peswar sort ÿs aswonys dâ i’n enesow-ma, gwaneth ‘wheat, barlys ‘barley’, kergh ‘oats’ ha sugal ‘rye’. Y oll yw campollys i’n textow Kernowek. I’n Creacyon an Bÿs rag ensampyl Adam a lever dhe Cayn y vab: Dha jarj jy a vÿdh wàr kergh, barlys ha gwaneth dha wuthyl an dega lel. Pelha yma William Gwavas ow cul mencyon a Barlys, gwaneth ha kergh ha Trehy grônd bêten rag gonys sugal. Yth hevel in Kernow an Osow Cres fatell vedha bara gwrës a waneth hag a gergh, rag in Gerva an Kernowek Coth ny a red bara kergh ‘oaten bread’ ha bara càn ‘white bread’. Apert yw an secùnd a’n re-na dhe styrya bara gwaneth. Gwaneth yw an gwelha ÿs ow tùchya prôteyn saw nyns yw êsy hy thevy pùpprës rag yma hy ow tesîrya kewar sëgh ha meur a howl. Kergh ytho yw an secùnd dêwys. Yma pobel Scotlond ow tebry meur a gergh, spessly in yos kergh pò ‘porridge’. Ny a wor inwedh fatell o bara kergh chif-boos pobel Wordhen erna dheuth an aval dor pò ‘potato’ i’n cres an seytegves cansvledhen. Yth yw barlys dâ avell boos inwedh saw yma anlês brâs ow longya dhodho. Mar teu nebonen ha debry meur a varlys, ev a wra sùffra gwyns torr uthyk. Y hyll an problem-na bos gohelys mar pÿdh an barlys kemyskys gans ÿs aral, gwaneth pò kergh. Yma hedna ow ry bara ÿs kemyskys pò in Sowsnek ‘maslin bread’. Ûsyans aral rag barlys yw avell boos rag an bestas. Hag y hyllyr braga barlys rag gwil coref. Ena an coref a yll bos styllys rag gwil gwyras pò ‘whisky’. Sugal yw an peswora ÿs. Pòr gebmyn ywa in Ÿst hag in North a Ewrop, hag yma an Jermans whath ow tebry meur a vara sugal. Y fedha sugal tevys i’n enesow-ma dell yw cler dhyworth lavar Gwavas campollys a-uhon, ha na esyn ny dhe ankevy cân Robert Burns ‘Coming through the Rye.’ Yma gwyras gwrës a sugal kefrës ha hèn yw cler dhyworth lavar Don McLean ‘good old boys drinking whisky and rye’. Yma problem aral ow longya dhe radn a’n ÿsow-ma. Mars osta cêlyak, hèn yw dhe styrya mars osta alergek dhe glûtên, gwell yw dhis goheles gwaneth, barlys ha sugal. Kergh a vëdh saw ragos mar pedhons y gonedhys ha dyghtys pell dhyworth an ÿsow erel.

Sunday, 12 January 2020

Vanessa Beeman


Kewgh dhe wosowes ort Elizabeth Carne ha Matthew Clarke òbma :
https://anradyo.com/2020/01/10/rang466/


Vanessa en 2007
Eus clowys genowgh an yeyn nowodhow, Vanessa Beeman dhe vos marow ? My a glowas hedna war Radyo an Gernôwegva hedhyw gen meur dhüwon. Vanessa Beeman o bardhes veur Gorsedh Kernow tredh 2006 ha 2009. Avel hy sira, Kasper Hocking, thera hei ow clappya Kernôwek. Vanessa a veu genys en Kenya ken mos dhe d/Tansany gen hy theylû Kernôwek. Ena, thera hei trigas termyn hei veu flogh, ha rag hedna nynj ew marth hei dhe obery en Nigeria en Asradn an Antiqwitys ha'n Universita Ahmadu Bello en noor an pow. Devedhys arta dhe bow hy theylû en 1986, hei a dhallathas gwil meur whel rag Kernow ha'n tavas Kernôwek. Thera hei ow trigas en telher gelwys Polwhevral ogas dhe Langòstentyn, lebma era hei orna presyow kescows en Kernôwek gen an dhescadores Hilary Shaw ha kemeres radn en recordyansow. Pa wrüg Maga dasweles an FSS (SWF), Vanessa a veu poyntyes dhe ledya an para era ort y wül. Hei a'n gwrüg etta, der vaner compes, ken bos re glav dhe bejya gen an whel. Tho hei puppres cosel, wheg ha clor en pub maner a negysyow, ha rag hedna, martesen, ma radn dhe vos kevys na woya hei dhe vos pur dheskys, gwenhes ha codnyk. Lebmyn dr'ew hei tremenys, thew meur a col sür dhe nei oll. Gerowgh nei dhe bedery a hy theylû. Neil

Servis: Crematorium Goon Treswedhen, Cambron (Treswithian Downs Crematorium). 2 p.m. Lun 20 Genver.

Saturday, 11 January 2020

Orchidaceae gen Nicholas Williams in Kernowek Standard (KS)

Pleth Maria
Yth yw teylu an Orchidaceae pò orchids in Sowsnek onen a’n teyluyow brâssa a flourys hag yma esely an teylu kefys in lies tyller dres oll an norvÿs. Yn fenowgh y fÿdh an flourys aga honen pòr deg ha wheg yw aga odor kefrÿs. Ytho y fëdh lies ehen anodhans gonedhys rag aga thecter. Nyns yw hanow kefys in Kernowek rag an orchids dre vrâs ha res o desmygy hanow nowyth ragthans, hèn yw tegyrinen, ger neb yw grôndys wàr tegeirian in Kembrek. Mar teu nebonen ha palas gwredhyow an degyrinen in bàn ev a welvyth fatell usons ow concystya a dhyw geleren pò tubers. An tegyrin gwyls i’n enesow-ma yw dywvledhednek hag onen a’n gwredhyow-na yw gwredhen an vledhen eus passys; tanow yw hy ha gwedhrys. An wredhen aral bytegyns yw keleren an vledhen hevleny ha hy yw leun ha tew. Yma an hanow Sowsnek orchid ow tos dhyworth an ger Grêk orkhis kell pò testicle’, rag yth yw an dhyw wredhen-na kepar ha dywgell den. Hèn yw an skyla inwedh bos an degyrinen kelmys gans kerensa inter gwer ha benenes. An ger rag degyrinen in Godhalek Wordhen yw magairlín, hanow fùndys wàr magairle kell ‘testicle. In tyleryow in Wordhen yth o cresys y hylly mowes gwil dhe dhen yonk codha in kerensa gensy rag nefra mar teffa hy ha dôwys onen a wredhyow an degyrinen wyls, hy melyas hay gorra in y dhewas pò in y voos. Mar qwrella hy dôwys an wredhen ewn, an den a vynsa codha in kerensa gensy. Saw a pe dôwysys an wredhen gabm gensy, an den truan a vynsa mos in mes ay rewl. Saw nyns esa fordh vëth dhe wodhvos o hy an wredhen ewn erna veu an proces assayes. Yma plans bian a deylu an Orchidaceae ow tevy in nebes tyleryow adro dhe gost Kernow hay hanow sciensek yw Spiranthes spiralis. Yma an petalys gwydn ow trailya adro dhe arr gwer an plans hag y yw nebes haval dhe vlew benyn. Hèn yw an skyla rag an hanow Sowsnek Lady’s tresses. Yma Edward Lhuyd ow campolla an flour-na in gramer an tavas Kernowek a screfas ev. Ev a lever: an losowen vian gen hy arr nedhys eus ow tevy in agan hallow ny yw cries Pleth Maria. Pleth Maria ytho yw an Kernowek tradycyonal rag Lady’s tresses, esel a deylu an tegyrin pò Orchidaceae.

Saturday, 4 January 2020

Stork ha Kerhyth gen Nicholas Williams in Kernowek Standard (KS)


Kewgh dhe woslowes obma: 

In mis Hedra hevleny me ha’m gwreg a spênas seythen in Spayn, in Alcalá de Henares adro dhe ugans mildir dhe’n north-ÿst a Madrid. Alcalá yw tre ûnyversyta ha henwys gans UNESCO avell onen a dyleryow ertach an bÿs. Yma veur a eglosyow hag a vyldyansow uhel erel i’n cyta, hag y fëdh whybonas pò ‘storks’ ow neythy wàr lies onen anodhans. Yma dew sort a whybon in Ewrop, an whybon dhu in Jermany, Poloyn, Ùngary, Italy ha Grêss, ha’n whybon wydn in Spayn ha Portyngal. Ÿdhyn Alcalá yw whybonas gwydn (Ciconia ciconia) hag y yw brâs, grassyùs ha teg. Dre rêson aga bos scodhys der an laha ymowns y ow floryshya. Wàr gartednow keslowena danvenys dhe’n vabm ha’n tas pàn vo flogh nowyth genys, y fÿdh gwelys yn fenowgh whybon ow ton flehyk in padn carya cregys dhywar hy gelyn. Pandr’yw fùndacyon an colm-na? Yth yw an whybon kelmys gans genesygeth flehes nans yw termyn hir. In mythologieth an Grêkas rag ensampyl y fedha derivys fatell esa myternes pòr sêmly henwys Gerana ha fatell esa Jùpyter in kerensa gensy. Gwre’ty Jùpyter o Jûnô ha rag ewn envy hy a drailyas hy hescarores dhe whybon. Ena Gerana a whelas ladra mab bian Jûnô dhyworty. Nyns yw hedna lowr bytegyns dhe styrya an negys. An whybon yw ëdhen dianedhy pò ‘migratory bird’. In Ewrop an whybon wydn yw ûsys dhe neyja dhe Afryca i’n kydnyaf. I’n termyn eus passys maryajys a vedha kelmys inter gwesyon ha benenes in cres an hâv. Pàn wrella an whybon dewheles dhe Ewrop naw mis wosa mis Metheven, hèn yw in mis Merth pò mis Ebrel, yn fenowgh y fedha genys an kensa flogh dhe’n venyn nowyth. Ytho in brës an bobel yth esa an whybonas ow try an flehes. Yma ken damcanieth pò ‘theory’ gorrys in rag traweythyow dhe styrya an colm inter an edhen ha’n flogh nowyth-genys. Hèn yw an tybyans y feu an whybon confùndys gans ken edhen yn tien, an pelycan. Pàn wrella an pelycan kemeres pùscas in mes an dagell in dadn hy gelvyn rag aga ry dh’y edhnygow, agan hendasow a gresy fatell esa hy worth hy fystyga hy honen rag maga hy ÿdhyn yonk gans hy goos. Awos an myskemeryans-na y feu an pelycan cresys dhe vos exampyl perfëth a omsacryfîs. Pelha y feu hy kemerys avell symbol rag sacrament Corf Crist. Yma an pelycan gwelys yn fenowgh in herotry hag in fenestry lywys ow maga hy flehes indelha gans hy horf hy honen. I’n gwythres-na yth yw hy gelwys pelycan in hy sansoleth ‘pelican in her piety.’ Ny gresaf ow honen bos colm vëth inter an pelycan ha’n whybon avell caryor flehes. A les ywa nag eus whybon vëth i’n enesow-ma, kynth yw an edhen complys in Gerva an Kernowek Coth in dadn an hanow Sowsnek stork. Yma ken edhen kebmyn in Breten Veur hag in Wordhen bytegyns, hèn yw an gerhyth pò ‘heron’ (Ardea cinerea). Yma an gerhyth ow spêna meur a dermyn ogas dhe dhowr ow sevel yn cosel wàr udn arr ow cortos dhe gachya pysk pò best bian aral i’n dowr. Kepar ha’n stork yma an gerhyth ow qwil hy neyth in uhel avàn in top an gwëdh. Kynth yw an gerhyth ha’n stork haval an eyl dh’y ben ow tùchya semlant, nyns eus colm stroth intredhans. Dell usy ow wharvos yth yw an gerhyth renkys in teylu an Pelycan. Saw hèn yw whedhel aral yn tien.

Storkys gwydn in Kernow (NK):