Saturday, 15 June 2019

Petrok Sans gen Nicholas Williams (KS)

Kewgh dhe wosowes òbma :
https://anradyo.com/2019/06/07/rang434-2/
Petrok yw onen a’n sens moyha gonedhys i’n powyow Keltek hag in Pow an Sowson.
Petrok Sans - Eglos Bosvena 
Yma an hanow
Petrok ow mênya ‘Pedyr bian.’ In Kembrek an sans yw gelwys Pedrog, form yw gwelys rag ensampyl i’n hanow Llanbedrog in Penvro. In Bretonek ev yw gelwys Pérec, form kefys in Lopérec, hanow a beswar tyller in Breten Vian. In Kernowek, dell hevel, an sans a vedha gelwys *Pedrek, clôwys i’n henwyn tyleryow ‘Little Petherick’ ha ‘Trebetherick’. Yth yw an sans cofhës inwedh in hanow Sowsnek ‘Padstow’, usy ow tos dhyworth Sowsnek Coth *Petroces Stow. Yma dhyn dew dext a vêwnans Pedrek, an eyl screfys i’n unegves cansvledhen ha’y gela adro dhe gans bledhen wosa hedna. Warlergh an secùnd istory Pedrek o mab Glywys mytern in Kembra, hag ytho ev o êwnter an sans, Cadoc pò Casek. Pàn verwys y das, Pedrek a sconyas bos mytern wàr y lergh, saw ev êth gans bagas a vryntynyon yonk dhe Wordhen le may whrussons studhya ha bêwa avell menegh. Ugans bledhen moy adhewedhes Pedrek a dheuth dhe Vreten Veur ha londya orth hayl Dowr Camel. Ena ev a vetyas gans managh gelwys Gwedhenek, neb a wrug dascor y vanaghty dhe Pedrek. Rag hedna ‘Padstow’ yw gelwys Lanwedhenek in Kernowek. Pedrek ha’y gowetha a vêwas ena yn sempel dres lies bledhen. Ena y êth avel prierynas dhe Rom ha dhe Jerùsalem. An text a lever, kyn nag ywa êsy dhe gresy, fatell wrug Pedrek viajya dhe Eynda hag a veu tregys in enys i’n mor ena seyth bledhen, le na gafas ev ha’y gowetha mar voos ma’s udn pysk yn udnyk. Pedrek a dhewhelys dhe Gernow. Ev a ladhas serpont uthyk ha gwil dhe dhen marow dasvêwa. Ena ev êth gans dêwdhek dyscypyl dhe’n gwylfos, dre lycklod hèn o ‘Little Petherick’ (Nansfenten in Kernowek). Ev a sawyas carow esa den nôbyl gelwys Costentyn owth helghya. Pedrek a wrug trailya Costentyn dhe’n fëdh ha’y vesydhya. Pedrek a fùndyas udn managhty moy hag i’n eur-na ev a dhewhelys dhe Lanwedhenek, le may ferwys ev. Kynth o Lanwedhenek chif-plâss Pedrek, ev a vedha onorys brâs in Bosvena kefrÿs. Yth hevel fatell wrug menegh Lanwedhenek gasa an tyller i’n dhegves cansvledhen ha whelas sentry in Bosvena, rag goheles assaultyansow an Vîkyngas wàr an cost. Y a dhros creryow pò ‘relics’ Pedrek gansans dhe’n tyller nowyth. Creryow Pedrek a veu ledhys dhyworth Bosvena i’n dhewdhegves cansvledhen ha drÿs dhe abaty Meven Sans in Breten Vian. Y fowns y restorys dhe Bosvena wàr an dyweth, bytegyns. An ceremony gelwys Marhogeth Bosvena a vedha sensys in mis Gortheren; dell hevel y feu va dalethys rag solempnya restoryta creryow Pedrek dhe Bosvena. Yma dhyn ken penfenten bytegyns rag bêwnans Pedrek usy ow ry pyctour pòr dhyffrans a dhevedhyans an sans. Yth esa tradycyon crev in Kembra ow tùchya Pedrek. Bardhonek gans Dafydd Nanmor screfys i’n bymthegves cansvledhen a lever fatell o Pedrek soudor pàn o va yonk, ha fatell wrug ev omlath in batel Camlan gans Arthur mytern. An prydyth a lever: Pedrek druth orth mernans Arthur mytern a’n jeva hanow brâs dre rêson a’y spera. Ev o mab mytern cùrunys hag o sevys a vyterneth coth Kernow. Mars eus gwiryoneth vëth i’n tradycyon Kembrek-na, ny a wor neb tra ow tùchya bledhydnyow y vêwnans rag yth o va yn few in bledhen batel Camlan, hèn yw pymp cans try deg seyth. Ha pelha a’y enesygeth Pedrek o Kernow.

Saturday, 8 June 2019

Derevel scath gen Neil Kennedy (SWF Lt)


Ha me ow qwandra reb an mor, òbma en Breten Vian, whath nag ew moy avel
Ma sawor wheg an plankys playnys ow lenel
 an shoppa.
peder seythen alebma, me a dheth warbydn scath coth ha tellys, tabm hirra avel pemdhek troos en hester - pò nebes en dadn pajer meter ha hanter warlergh an mesür metrek - ha pemp troos y les. 
Henn'ew üdn meter ha hanter. En lowr le a veu egerys an plankys gen an howl. Gellys kerdh pùb tabm calk gen an gwens ha'n mor. Òbma hag ena, thera whenn ow tevy tredh plankys an strasow ; saw nag era tra veth a alja cüdha y shâp : an pedn derag kilynyes warlergh maner an scathow e'n pow-ma, an estyllen dhelher ledan - ha'n keyn o down lowr rag gòlya. Thera toll rag gwern e'n treuspredn derag, m'alja bos prevys, ha bahow rag lew.
Ter me an bres, der vaner dhesempias, fatel via da dhemm derevel scath ow honan, ha ternos me a dhallathas tedna an peth a venjama gwil war dabmow paper – scath a'n keth hester, moy pò le, a blankys sab Douglas ha prednyer derow. Ha lebmyn – gen hesken, morthol, tarder, gedn ha playn - ma dallethys an whel. Ma trehys genam an keyn ha jùnys dhodho an stevn gen scarf hir ha speikys brâs a horn. Ma sawor wheg an predn nowydh-trehys ow lenel an spâs bian leb erom ow lavürya ; Ma kentrow cober spladn war an benk. Ea, dallethys ew etta saw na vedh gwres moy terebo gwav dre reson me dhe vos dhe g/Kembra pùb bledhen en hav rag lavürya. Rag hedna, res ew dhebm astel lebmyn ha cessya heb gwil tra veth et y gever terebo cres mis Gwedngala pa vo tremenys an Chanel genam eneth arta. Ria reva !
Saw, sür oma der vedh diwethys (KS dewethys) rag ow nessa fedn-bloodh en Mis Ebrel 2020, ha lonchys dhort cauns a'n porth, speis wòja hedna dhe g/Cala Me.

Friday, 7 June 2019

Deun dhe weres dhe "AN MIS" - Neil

Cosins ha cowetha, redoryon ha redyoresow wheg, tre ha pella,
Ma nowydh gwres galow gen Matty a venja scodhyans arhanjek rag Pellwolok an Gernowegva, an servis televisyon marthys üjy ow provia an dowlen en Kernôwek, AN MIS war-linen. Kewgh dhe weles :
https://www.patreon.com/user?u=13942747

Matty - Lev an radyo ha'n TV en Kernôwek.
Ottòbma teller lebma vedh clowys ha gwelys Kernôwegoryon bian ha brâs, yonk ha coth, pobel a b/pùb ehen, ha pùb degre a dhescans, ow clappya hag ow cana dhe gan plegadow. Thew onan an gwella menys eus rag desky an tavas - servis heb par üjy ow mos barha Radyo an Gernowegva . 
Ea, nag eus dout dr'ew presens AN MIS e'n kesrosweyth peth pùr vrâs rag cressyans an tavas ha plesour an bobel lel eus ort y clappya. Esy ew cawas an dowlen war Youtube ewedh, ha dre hedna e vedh kevys gen meur a bobel a venja clowys an tavas.
https://www.youtube.com/results?search_query=an+mis
Nei a ell gweles ha clowes Matty ha y gowetha, ny vern pele era nei ow qwandra e'n bes-ma. An plesour eus dhebm e'n seythen ew gasowes ort an radyo pò mires ort AN MIS e'n gegin, òbma en Breten Vian, ha me ow fittya boos pò gòlhy an listry... ha'n peth ew gwella oll ew cawas pobel nowydh bescath na vons gwelys genam kens, ha'njei a wor dhe clappya Kernôwek. Riel dra ! 
Meur a whel a veu gwres gen Matty ha apert ew na wrüg cawas diner veth pa wrüg dallath gen R an G... ha scant nag üjy gan oberwas gwiryon ow cawas showr a vòna rag y whes lebmyn, naneyl ! Ma va ow cül hedna dre gerenja an tavas. Alebma speis, e veu cùntlys mòna dre arhansereth gevrednek (crowdfunding) - lowr anodho rag AN MIS - saw oll hedna a vedh spendys warbydn Mis Gwedngala, ha wòja hedna, piw a wör fatel vedh pëys cost an dowlen ? 
Lebmyn, ma othom (odhom) dhe Matty a'gan gweres - nei, mens a vedna enjoya an servis-ma whath. Fatel vedh kevys an mòna ? Ma Matty ow scrifa "tybyansow mar pleg !". Eus tybyans dhewgh whei ?

The online Cornish language television service - AN MIS needs funding to continue beyond September. Any ideas?

Tuesday, 4 June 2019

'Brown' in Kernowek gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes:
Sho Stedhyan - Mis Gorefan
Dhe’n west a cyta Dulyn yma fordh adro ha savla vrâs rag kyttrynyow henwys ‘the Red Cow.’ An tyller a gafas y hanow dhyworth tavern ‘The Red Cow’ neb a veu fùndys orth dyweth an seytegves cansvledhen. Yma an hanow ‘Red Cow’ ow sowndya nebes coynt, saw pàn veu fùndys an tavern, yth o Godhalegoryon oll tregoryon an tyller-na hag in Godhalek yma an lavar bó dhearg ‘buwgh rudh’ ow styrya ‘a dark brown cow’; yth hevel fatell veu an Godhalek trailys dhe Sowsnek warlergh an styr lyteral. In Godhalek kefrÿs rag ‘the beaten track’ ymowns y ow leverel an cosán dearg ‘an trûlergh rudh’, le may ma an ger dearg ‘rudh’ ow referrya dhe lyw an dor may ma an gwels trettys in kerdh gans treys an bobel. Pelha in Godhalek yma bó bhuí ‘buwgh velen’ ow styrya ‘a light brown cow.’ Nyns yw ger vëth kefys rag ‘brown’ naneyl i’n textow Kernowek nag i’n gerva Lhuyd na Pryce. Dre rêson a’n lack a lavar ewn rag ‘brown,’ Nance a gomendyas gell, benthygys dhyworth Bretonek. Yth yw an keth ger kefys in Kembrek, saw yma gell in Kembrek ow mênya ‘orange, yellow.’ Martesen nyns eus otham vëth in Kernowek a’n ger gell. Yth hevel fatell o Kembrek tradycyonal haval dhe’n Godhalek i’n mater a henwyn rag an lyw ‘brown.’ Rag ‘brown horse’ an Gembrion a lever ceffyl coch, hèn yw margh rudh, ‘a red horse.’ Rag ‘brown bread’ in Kembrek an lavar yw bara coch, hèn yw bara rudh, ‘red bread’; rag ‘brown sugar’ ymowns y ow leverel siwgwr coch ‘shùgra rudh’, hèn yw ‘red sugar’, ha rag ‘brown ale’ an Gembrion a lever cwrw coch coref rudh pò ‘red ale.’ Rag ‘light brown’ yma an Gembrion ow leverel melyn, rag ensampyl esgidiau melyn eskyjyow melen pò ‘yellow shoes.’ Traweythyow inwedh yma an Gembrion owth ûsya an ger llwyd ‘grey’ (loos in Kernowek) rag an lyw ‘brown,’ pàn vo va aflenter pò ‘dull’ rag ensampyl glo llwyd glow loos yw ‘brown coal’, ha papur llwyd grey paper,paper loos, yw ‘brown paper, buff-cloured paper’. Yma ow wharvos inwedh traweythyow fatell usy dugoch durudh ‘dark-red’ ow styrya ‘brown’ in Kembrek. Rag hedna i’n mater a’n geryow rag ‘brown’ ny a yll gwil warlergh an Kembrek ha’n Godhalek. Me a vynsa ytho comendya an trailyansow-ma: rag ‘brown cow,’ ‘brown horse,’ ‘brown ale’ ha ‘brown sugar’ in Kernowek, ny a yll leverel buwgh rudh, margh rudh, coref rudh ha shùgra rudh. Rag ‘brown shoes’ hag ‘a light brown cow’ in Kernowek, ny a yll leverel eskyjyow melen ha buwgh velen. Ha paper loos a vydn servya rag ‘brown paper, buff-coloured paper’. Pelha, mars on ny whensys dhe leverel ‘the door was painted brown’ ny a yll leverel, rag ensampyl, yth o an daras paintys durudh. Na esyn ny nefra ankevy nag yw an ger gell kefys i’n Kernowek hengovek hag in Kembrek yma gell, hèn yw gell, ow styrya ‘orange, yellow’.

Sunday, 26 May 2019

Robert Williams ha'n Lexicon Cornu-Britannicum gen Nicholas Williams (KS)

Robert Williams a veu genys i’n vledhen mil eth cans ha deg in Llandudno i’n North a Gembra, le mayth o prownter y das. Robert a gafas scolyans in Tresalop ‘Shrewsbury’ ha warlergh hedna in Resohen. Wosa recêva BA hag MA, ev a veu ordnys prownter hag a servyas in pluwyow dyvers in Kembra. Wàr an dyweth i’n vledhen mil eth cans seyth deg naw ev a veu apoyntys rector pluw Cùlmyngton in Conteth Henfordh pò ‘Herefordshire.’ Ny wrug ev demedhy bythqweth. Williams a screfas bewgraf brâs a Gembrion a bris in Sowsnek hag in Kembrek. Ev a dhyllas darnow in mes a dhornscrîvyow Kembrek ha lyfrow ow tùchya istory leëk. Saw y lyver moyha usy ow fastya y hanow yw an gerlyver Kernowek-Sowsnek a dhyllas ev in bledhydnyow try ugans an nawnjegves cansvledhen in dadn an tîtel Lexicon Cornu-Britannicum. An lyver re beu dyllys moy ès unweyth i’n gansvledhen-ma hag y hylla bos redys wàr lînen inwedh. Rag y erlyver Williams a whythras an penfentydnyow-ma: Vocabularium Cornicum pò Gerva Kernowek Coth, Passyon agan Arlùth, try gwary an Ordinalia, Creacyon an Bÿs, Gerva Lhuyd ha Gerva William Pryce. Lytherednans Williams yw dhe verkya. Yma va owth ûsya dh rag an son in gwedhen ‘tree’ ha dhodho ‘to him’, spellyans a gemeras ev dhyworth Lhuyd hag a veu sewys gans Jenner ha Nance. Yma Williams inwedh ow qwil devnyth a <c>, hèn yw tressa lytheren in abecedary, in le a’n lytheren <k> i’n textow hengovek. Rag ensampyl Williams a scrif <cerense> ‘love’, <Cembrion> ‘Welshmen’ ha <ci> ‘dog’ gans <c> avell an kensa kes-son. Yth o Williams inwedh an den a dhalathas screfa Cernewec ‘Cornish’ gans <e> in secùnd sylaben; rag i’n tavas hengovek an vogalen-na yw <o> pò <u> pùpprës. Yth o gerlyver Williams a valew brâs ha cler yw fatell wrug Nance y ûsya rag oll y erlyfrow. Y wharva kefrÿs fatell veu Robert Williams an an scolor neb a dhetermyas yth o Bêwnans Meryasek, nowyth dyscudhys screfys in Kernowek. I’n gwetha prës an gwary-na a dheuth re holergh dhe vos ûsys gans Robert Williams in y erlyver. Williams a verwys in Cùlmington i’n vledhen mil eth cans eth deg onen hag a veu encledhys in corlan an eglos. Nebes bledhydnyow warlergh y vernans, y feu men cov settys in bàn a-ugh y vedh. In Kembrek yma an scrif warnodho, saw orth an goles yma screfys in Kernowek an lavar-ma mes a Origo Mundi: me a wor yn tâ lemmyn devedhys yw ow thermyn. Tregereth Duw dh’y enef!

Friday, 24 May 2019

Davyth - Dewy gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh de wosowes òbma:

Davyth yw aswonys dâ avell mytern Israel. Ev yw person a bris i’n textow
"Yma pymp tyller dhe'n lyha gelwys Tredhewy in Kernow"
Kernowek kefrës rag yma part brâs dhodho in
Origo Mundi, le may whra va avoutry gans Bersabe, gwreg Ùrry. An hanow David yw Ebrow, saw yth ywa nebes coynt avell hanow den. Yma certan scoloryon ow cresy Dâvîd in Ebrow dhe vos tîtel, usy ow styrya ‘meurgerys’; scoloryon erel a grës fatell o Elhanan gwirhanow an mytern. Davyth avell maw yonk a ladhas an cowr uthyk Goliath, saw in Secùnd Lyver Samùel ny a red: Y feu ken batal whath gans an Fylystînys in Gob. Soudor gelwys Elhanan a ladhas Goliath a Gath. Davyth pò Dewy heb mar yw hanow sans tasek Kembra. Warlergh an tradycyon, Davyth a veu genys i’n West a Gembra neb termyn i’n wheffes cansvledhen. Dell hevel yth o Non Sans y vabm. Yth yw hanow Davyth dhe weles i’n hanow Davidstow in Kernow. Davyth Sans a dhendylas hanow brâs avell descador ha pregowthor, hag a fùndyas eglosyow in Kembra, in Dùmnonia hag in Breten Vian. Peneglos Tyddewi (Chy Dewy) pò St David’s in Penvro pò Pembrokeshire a veu derevys wàr dyller managhty an sans y honen. Nyns o Dewy ma’s abas yn udnyk pàn gemeras ev radn in Seneth Brevy, cùntellva vrâs a vebyon lien. Ev a gôwsas mar grev warbydn an heretykys, may feu va gwrÿs epscop dystowgh. Davyth Sans a veu marow an kensa dëdh a vis Merth i’n vledhen pymp cans eth deg naw. An kensa dëdh a Verth yw y dhegol ev ha hedhyw dëdh nacyonal an Gembrion kefrës. Yth hevel fatell o tra gebmyn sens Cristyon dhe gafos aga henwyn dhyworth tus in Testament Coth. In Kernow ny a’gan beus Seleven dhyworth Solomon, han Kembro Samson Sans yw onorys in Breten Vian. Saw Davyth pò Dewy a’n jeves dyw form a’y hanow. Yth yw leverys yn fenowgh fatell yw Dewy form goth an hanow, a dheuth yn tydro dhyworth David in Latyn. Davyth herwyth an tybyans-na yw form moy adhewedhes. Saw bysy yw dhyn reckna gans ken possybylta. Y hyll bos martesen nag yw Davyth ha Dewy formys dyvers a’n keth hanow. Martesen yth yw Dewy hanow a dhevedhyans Keltek pur, kepar ha’n hanow Daui, Dui in Godhalek coth. Mars yw hedna gwir, an hanow Davyth re beu kemerys avell form aral a Dewy, kyn nag eus colm vëth intredhans. Pynag oll yw devedhyans Davyth ha Dewy, ymowns y aga dew kefys in Kernowek. Yma hanow an mytern, Davyth, Davyd, Davy kefys in Passyon agan Arlùth, Origo Mundi, Passio Christi hag in Homylys Tregear. Yth yw Dewy avell hanow ûsys rag tiak dhe weles i’n hanow tyller Tredhewy ‘Dewy’s farm’. Yma pymp tyller dhe’n lyha gelwys Tredhewy in Kernow.

Saturday, 18 May 2019

BOB HAWKE

Bob Hawke, Cosin Jack.

Marow ew Bob Hawke neb o onan an kensa menysters an moyha kerys ha'n moyha sowyn e'n story a Australia. Genys veu en telher creiys Bordertown en Soth an pow e'n vledhen 1929, mab üdn tas o menyster a'n eglos Congregationalist ha mabm o descadores scol. Keffres dama ha sira o decendys a düs bal dhort Kernow ha Bob Hawke y honan a gemera radn e'n gool Lowender Kernôwek en Wallaroo, Moonta ha Kadina. 
https://www.kernewek.org/

Ev a jùnys an Party Lavür en 1947 pa veu bès etek bloodh saw speis wòja hedna ev eth kerr (yn kerdh) a'n pow dhe stüdhya en Universita Rosohen avel scoler Rhodes. Devedhys tre arta, Hawke a lavüryas rag kesûnyans lavür (trade union) ken bos poyntys pedn an Consel a Kesûnyansow Lavür en 1969. Wòja deg bledhen en soodh-na ev a entras e'n bes a politigieth avel senedher Lavür e'n stât a Victoria ha nag o pell terebo ev dhe vos en pedn an party. Tho bès teyr bledhen wòja hedna pa wrüg gwaynya an dewisyans kebmyn (general election) der vaner grev.


Wor an diwedh, ev a waynyas an dewisyans kebmyn pedergweyth en 1983, '84, '87 ha 90 ha spendya naw bledhen, ogastei, en governans. Tho y dowl creatia pow heb bohojegneth (poverty) ha'n brâssa radn an peth a wrüg pa thera en pedn an pow o pòrposys dhe wil endelha. Thew ev a wrüg grondya an meyn leur rag deg bledhen warn ügens a cressyans erbysek ha prosperita, ha thew ev a dhallathas Medicare üjy ow provia yeheswith dhe oll an bobel. Tho Hawke an kensa pedn leder a wrüg whilas dhe wil kevambos gwir rag an 'genejygyon' - an kensa pobel a Australia - ha ma radn ow leverel ev dhe gelly an gallos a-jei dhe'n party Lavür rag hedna. Moy avel hedna, ev a wrüg meur a whel rag gwitha an teleryow gwels dhort drog. Mar menja an governans nowydh bès gasowes !


Aswonys ew rag divers maters a controversita ewedh: y avoutry, y gerenja rag an cor gwelha ha y vaner dhe ola derag presens an cameras - saw nag eus dowt dr'o onen an gwelha leders bescath era en Australia, neb a'n settyas emesk (yn mesk) an powyow an moyha enorys ha kerys e'n bes. Neil


https://www.theaustralian.com.au/nation/politics/bob-hawke-obituary-farewell-the-peoples-prime-minister/news-story/f932a5355910a8a075c34604dc31a076


Nebes geryow a-dro dhe'n grammer:
1. Note that a 'of' does not routinely cause mutation except in expressions of quantity, therefore: a Kesûnyansow Lavür... a politigieth...
2. The 'yn' ~ 'en' in the expressions yn kerdh and yn mes is usually dropped in KB. 

Frederick Jago gen Nicholas Williams (KS)


"... ev a re acownt a les ow tùchya Dolly Pentreth..."
Frederick William Pearce Jago a veu genys in Kernow in mil eth cans hag êtek. Ev a studhyas medhygieth in Ûnyversyta Loundres hag a veu gwrÿs medhek. Dell hevel ev a bractycyas in Bosvena kyns oll hag moy adhewedhes ev a wrug y aneth in Plymoth. Y wreg, Johanna o medhek inwedh. Y a’s teva dyw vyrgh. Jago a verwys i’n vledhen mil eth cans naw deg dew. Bern o dhe Frederick, in mesk taclow erel, an qwestyon a olow besias ‘fingerprints’ avell main rag assoylya cabmweyth; hag ev a screfas lyther dhe’n paper nowodhow The Times ow tùchya an devnyth a alsa bos gwrÿs a olow besias in câss Jack Sqwardyor pò ‘Jack the Ripper. I’n dedhyow-na nyns o dysplêgys an ûsyans a olow besias kepar dell veu i’n termyn esa ow tos. Jago yw remembrys yn arbednyk rag dew lyver a screfas ev. An kensa yw The Ancient Language an Dialect of Cornwall, lyver a veu dyllys in mil eth cans hag eth deg dew. Mar vrâs o kerensa Jago rag y bow genesyk, may whrug ev sacra an lyver dhe Gernow hy honen. In y raglyver yma Jago ow compla an qwestyon a dhyfygyans an tavas hag ev a re acownt a les ow tùchya Dolly Pentreth, benyn yw leverys yn fenowgh dhe vos cowsor dewetha an tavas. Corf an lyver yw rol a eryow clôwys in Sowsnek Kernow. Radn a’n geryow-na yw geryow Keltek, radn yw radnyêth Sowsnek, saw nùmber anodhans yw kefys in Sowsnek standard kefrës. Pymp bledhen warlergh gorra an lyver-na in mes Jago a dhyllas An English-Cornish Dictionary. Y erlyver a veu dyllys moy ès pymthek bledhen dhyrag Handbook Jenner, hag ytho kyns ès gwir-dhallath an dasserghyans Kernowek. Dell hevel ny ylly pùbonen convedhes prag y whrug Jago gorra warbarth gerlyver Sowsnek-Kernowek pàn nag esa den vëth ow whelas côwsel an tavas. Yth yw gorthyp Jago kefys in y raglyver; ev a lever: ‘Gerlyver Kernowek heb an radn Sowsnek-Kernowek yw kepar hag edhen na’n jeves ma’s udn askell.’ I’n gwelha prës Jago a ylly gwil devnyth a Bêwnans Meryasek rag y erlyver. An penfentydnyow erel ûsys ganso yw Passyon an Arlùth, try gwary an Ordinalia, Creacyon an Bÿs, Lhuyd, Pryce ha William Borlase. Ev a gafas geryow Kernowek ûsys in radnyêth Kernow pò godhvedhys gans pobel goth. Spessly Jago a ûsyas geryow dhyworth Bernard Victor, Porth Enys, den coth a wodhya lowr a Gernowek hengovek. Nyns usy Jago ow whelas composa spellyans an geryow a gafas ev i’n textow dyffrans. Rag hedna yma va ow ry an udn ger spellys in lies fordh dhyvers. Apert yw bytegyns fatell wrug Nance ûsya gerlyver Jago rag an kensa gerlyver a wrug ev dyllo, hèn yw y erlyver Sowsnek-Kernowek a’n vledhen mil naw cans try deg peswar.

Kewgh dhe redya gerlyver Jago obma:

Thursday, 18 April 2019

Robert Morton Nance gen Nicholas Williams (KS)


Tas ha mabm Robert Morton Nance a veu genys in Kernow saw ev ha’y dhew vroder a veu genys in Kerdydh in Kembra hag y o tregys i’n côstys-na oll dedhyow aga yowynkneth. An teylu bytegyns a spênas meur a dhegolyow in Porth Ia in chy aga mabm wydn. Nance a studhyas lînedna ha paintya in Kerdydh hag ena in scol art in Hertfordshire. Ev a dhemedhas kestudhyores hag y a dhewhelys dhe’n Soth a Gembra. Nebes bledhydnyow moy adhewedhes y wre’ty a verwys. Nance a dhemedhas arta hag ev ha’y wreg ha’y flehes a dheuth ha trega in Kernow inter Porth Ia ha Pensans. I’n termyn-na yth o Nance pòr vysy ow cul delînyansow pòr deg rag lyfrow ha rag jornalys. Ny wrug Nance tra vëth ow tùchya an tavas Kernowek bys i’n vledhen mil naw cans ha peswar pàn veu dyllys dornlyver Jenner. Ytho yth esa Nance in y dhewdhegves bledhen warn ugans pàn dhalathas ev desky an tavas. Nance a vetyas gans Jenner o tregys in Porth Ia hag y a veu cowetha specyal brâs. Nance ha Jenner warbarth a fùndyas an kensa cowethas a Gowethasow Kernow Goth. Y feu cowethasow erel fùndys ha warlergh termyn Kefrysyans Cowethasow Kernow Goth a dhyllas an kensa nyver a’ga lyver termyn Old Cornwall. Y feu Nance gwrës penscrefor an jornal, soodh a wethas ev bys in y vernans. Jenner ha Nance ha nebes persons erel a fùndyas Gorseth Kernow in mil naw cans dew dheg naw. Pàn verwys Jenner yn avarr i’n bledhydnyow deg warn ugans Nance a veu gwrës Bardh Meur an Orseth in dadn an hanow Mordon. Y ober moyha a bris martesen o darbary Cornish for All, lyver a welas golow an jëdh orth dyweth an bledhydnyow ugans. In Cornish for All Nance a drailyas y geyn warbydn Gernowek Dewedhes Jenner rag chif penfenten an tavas. I’n contrary part ev êth wàr dhelergh dhe Passyon agan Arlùth ha dhe wariow an Ordinalia, ow tesmygya spellyans unform rag Kernowek Cres. Cales yw gwil dhe davas dasvewa pàn nag eus cowsor genesyk anodho, saw calessa whath yw ûsya form a’n yêth dhyworth an Osow Cres dhe gôwsel adro dhe daclow a’gan dedhyow-ny. In breus lies huny ytho nyns o fur dêwys Kernowek Cres rag an fùndacyon a dhasserghyans an tavas. Ervirys yw genama leverel moy adro dhe’n mater-ma i’n termyn usy ow tos.

Thursday, 11 April 2019

Mis Hedra !

Na vedh Brexit terebo Mis Hedra... ha wòja hedna, piw a wor ! Thera keniver onan ow para y dowl rag an seythen-ma bès an U.E. a ros nebes misyow moy dhe Theresa May ma'll cawas remedy dhe'n dhalva en Chei an Gebmyn. Vedn hei bardydnya gen pednow an partys erol rag cawas ha kemeres acord - pò vedh an governans en lymbo whath pa teffa gwav ? Ea, thew pecar dre veu cowsys gen Donald Tusk pa wrüg leverel fatel era telher specyal en Efarn rag a' re a dhros rag an Brexit heb towl veth rag an termyn a vedn dos. Nag era ow cows mes a reson bès e'n men termyn, na whath, ma radn a vedh confortyes gen pasty tòbm dhort Kernow.

Tuesday, 9 April 2019


An bardhonek hir Syr Gawayn and the Grene Knyght ‘Syr Gawen ha’n Marhak Gwer’ yw romans a bris adro dhe Gawen. Ny woryn ny pyw o an prydyth a scrif an whedhel in Sowsnek Cres i’n secùnd hanter an peswordhegves cansvledhen. I’n whedhel yma Arthùr Mytern ha’y varhogyon in Camylot De Halan an vledhen pàn wrella entra wàr vargh gwer marhak ùncoth hûjes brâs hag ev gwer yn tien. Yma bool in y dhorn hag avell gwary rag an sêson ev a re chalynj dhe onen a’n varhogyon y weskel gans y vool wàr an condycyon ev y honen dhe gafos chauns dhe ry bobm kepar dhe’n marhak orth pedn bledhen ha dëdh. Syr Gawen a gebmer an chalynj hag a wesk an Marhak Gwer gans an bool orth y dhybedna. An Marhak a dheref an pedn trehys in y dhorn ha’n pedn a lever bos res dhe Gawen sùffra strocas kepar i’n Chapel Gwer nessa bledhen. Pàn vo an vledhen ogas tremenys Gawen a dhallath wàr y fordh hag a dheu dhe gastel brâs, may ma Syr Bertilak tregys gans y wreg, neb yw pòr sêmly. Nyns usy an Chapel Gwer mes dyw vildir abell alena. Ternos yma Bertilak ow mos in mes owth helghya, saw kyns dyberth ev ha Gawen a wra acord y aga dew dhe ry dh’y gela pynag oll dra a wrellens cafos dres an jëdh. Pàn vo hy gor’ty gyllys in kerdh, Arlodhes Bertilak a whela sedûcya Gawen. Ny wra va omry dhedhy, saw rag ewn cortesy yma va owth alowa dhedhy ry bay dhodho. Gordhuwher Bertilak a re carow dhe Gawen ha Gawen a re bay dhodho ev. An secùnd gordhuwher Bertilak a re bora gwyls dhe Gawen, neb a re dew vay dhodho. An tressa jorna ny wra Gawen omry dhe’n wreg naneyl saw hy a re dhodho grugys a owrlyn neb a vydn y wetha dhyworth pùb pystyk. An gordhuwher-na nyns usy Gawen ow meneges dhe Bertilak adro dhe’n grugys. Ternos yma Gawen ow mos dhe’n Chapel Gwer ha wosa try assay ny yll an Marhak Gwer y bystyga. Ena an Marhak Gwer a lever y honen dhe vos Bertilak, chaunjys y semlant dre bystry. Yth yw Gawen methek na wrug ev confessya adro dhe’n grugys, saw Bertilak a’n gelow an gwelha marhak bythqweth a veu. Yma lies element Keltek i’n whedhel-na hag ytho nyns ywa marth martesen y feu an bardhonek composys in Cheshire pòr ogas dhe oryon Kembra.

Monday, 8 April 2019

Troyl - a day out - gen Richat Gendal

This text from p. 28 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L with trad. graphs, the spelling now used by Cussül an Tavas Kernôwek.


An seson ew an kidnyadh. Üdn jorna, pa wrüga vy divüna e'n mettin, an howl wrüg spladna ha'n edhyn wrüg cana. Me a savas emann (yn bann) mes an gwily ha mos en dor dhe'n gegin. Me a fyttyas te, ha nena degy bolla emann dhe'n chombour. Me a shakyas ow wreg a hy scoodh.

"Gwras devüna, melder !," medham, "Dedh teg ew."

Nei wrüga kestalkya ha hei eva hy the.

"Fatla qwra nei gwil troyl hedhyw ?" medham. "Nei ell dreivya dhe neb telher teg ha drei croust gena nei."

"Baris," medh hei. "Me a venja mos dhe Goonvre dhe cüntel eyrin. E veu showr nodhans an vledhen diwettha."

Wòja cawas hânsel, me wrüg lâl, "Elles ta fyttya tabm ha me ow trei mes an car ?"
"En dhiogel !" emedh hei.

Me egeras an carjy bes pa venja vy egery an car, ha pa wrüga vy gorra ow dorn et ow fockat rag senjy an alwedhow, ca ! Na aljama trouvya anjei !

"Na wörama pele ma gerys genam alwedhow an car, colon. Eus gwres genes sight nodhans telher veth ?"

"Me a venja ga gweles et an skival eus war an dresser, sos."

"A ! Ottowns genam !"

"The season is autumn. One day, when I woke in the morning, the sun shone and the birds sang. I got up out of bed and went down to the kitchen. I made tea and then carried a cup up to the bedroom..."

Thursday, 4 April 2019

Covyon Richat Gendall 6

Ma an mor ow terevel fol !
Adherag, thera Offa war an trad dhe Mermansk, gwitha war an gorholyon warow, bès pa wrügons radna tredha nei pegans tröednek, (Obma, ma RG ow menya pegans trovadnek - henn ew oll an dilhas ha daffar eus othom anodho e'n powyow tòbm. NK) an whedhlow o lies ort pele a venja nei kemeres le üdn destier aral a veu mellyes en droglam, ha mos vel cosgar (Obma, ma RG ow menya gwithyjy.) dhe lû batal a venja mos dhe'n Mor Cres, parys dhe helhy submarines ha obery avel defens ayr.
Rag hedhes an Mor Cres, bès e'n kettermyn rag goheles an submarines ha playnys an escar, nei geth (= eth 'went') pell dhe ves e'n Mor Brâs Atlantek, ha jimmery-cry ! (d. exclamation), fatel o hei garow ! Na wrüga vy scantlowr debry tabm terebo nei dhe hedhes coselha dowrow pelha dhe'n sooth, rag me a veu cleves mor tydn, ha keniver darn boos a venjama clonka o kellys mes an scons ! El dra aljam debry heb dânger a veu kes, bès an choclat a res dhen dhe eva, ha leb ken maner a via dhemm meur luhes, na aljama y dochya, soweth.
El le a aljama bos heb omglowes clav, tho purl pedn a wern, a dalvia e hedhes dhort crambla skeyl horn, ha 'fenaigel' ow honan ort an topp rag gawas ow honan en bera. An 'neyth bran' o tellys gen shrapnel.

Geryow: gorholyon warow: cargo ships; wrügons - a variant of wrüssons; el: the only; kemeres le: take (the) place of; an Mor Cres: the Mediterranean; scons: bulwark(s); meur luhes: very welcome; purl: lookout post. d.; pedn an wern: the top of the mast; hedhes: reach; tellys: holed. 

Wednesday, 3 April 2019

War an BBC hedhyw

Benyn aral neb a veu kethes en Alabama - kellys hy hanow.
Ma redyes genam war wiasva an BBC hedhyw fatel wrüg merwel e'n vledhen 1937, e'n stât a Alabama, an diwedha kethes po keth a veu kemerys dhort Africa. Gelwys o hei Sally Smith ha na wrüg besketh gara an plantacyon lebma tho kethes kens. Hei a spendyas moy avel 70 bledhen ena war an diwedh, en telher nag o pell dhort Selma (tre a-bris dre reson an radn a waryas e'n movyans rag gwiryow civil). Thew hedna pecar'a meur a'n bobel ow kethesow po kethyon ken veu defnys an institûcyon a kethneth en keniver onan a'n Statys Ûnyes; Res o dhodhans triga leb era anjei wòja hedna rag fowt a vòna ha menys ha dre reson nag era lowr a whel aral era cübmyas dhodhans y wil e'n dedhyow o diberhes a' re dhû dhor a' re wydn.
Hanow Sally o Redoshi ken veu sesys gen an varchonts keth en 1860, termyn hei veu dewthek bloodh. Thera hei trigys en telher lebma vedh kevys Benin hedhyw. Thera kethyon erol a verwas wòja Redoshi saw a' re-na o genys e'n S.U.A. kens es en Africa.
Geryow: kethes f., keth m. 'slave'; besketh, besca, bescath, SWF M byskweth '(n)ever'; defnys 'forbidden', here 'abolished'; menys 'means'; cübmyas 'permission'; lebma 'where' is a development of 'le may'.

Kewgh dhe redya an darivas a-dro dhe'n whithrans a veu gwres gen Hannah Durkin et hy hever:

Tuesday, 2 April 2019

Covyon Richat Gendall 5

This text by Richard Gendall has been put into SWF L, the spelling now used by Cussel an Tavas Kernôwek.

Me a veu fortüdnyes luk, rag dresta vy o is-sodhek Kernôwek adhor Eglosheyl en Penwith, den seyth warn ügens bloodh, onest, kelednek hag own. Henwys e veu Is-Sodhek Daniels, ha whare nei a dheskas dhe y greia 'Danny'. Moy diwedhes (KS dywedhes) e wrüg cawas poyntyans vel sodhek, hag a-hes pa wrüg e anneyly eth o va devedhys Leder Hembregyas (po hembrenkyas 'leader').
Nei wrüg spenja (a spoken var. of spendya) nebes dedhyow en tre an godnys, tedna war costan neija e'n ayr, towla torpedos ha whath. Res o daskemeres (recover) 're-ma, o heb pedn bresel, dreven o anjei euthyk ker. Besy sawya ewedh an boxys-cartrij o gwres a vrest (made of brass)Besy gorra e'n dowr an scath helhy (helghy) ha revya gen seyth rev rag whilas an torpedo neija, ha üdn jorna leb era keyngen (swell) ow resek, ha keffres an torpedo ha'n scath ow mos 'mann (SWF M mos yn bann) ha dor euthyk tra, an eyl a savas 'mann dadn y gila, ha sqwachya a-les plenkys an stras (and scat the bilge planks).

Monday, 1 April 2019

Pawl Sans gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes orth Nicholas obma:
Eglos Pawl in Kernow
Paulus Aurelianus pò Pawl Aurêlyan yw onen a sens vrâs Breten Veur ha Breten Vian. Genys veu ev i’n wheffes cansvledhen in Kembra ha mab o dhe dhen nôbyl henwys Porphyryùs. Pawl a veu danvenys dhe studhya in dadn Illtud Sans in Lan Illtud (Lantwit Major) in Morganûg, mayth esa Samson, Gildas ha Dewy Sans ow studhya ganso. Pawl a veu sacrys prownter ha warlergh termyn ev êth dres an mor dhe Vreten Vian. Ena ev a fùndyas nùmber a eglosyow, onen anodhans i’n Enys Vaz pò Île de Batz wàr gost North-West Breten Vian. Ev a veu sacrys epscop in dadn auctoryta mytern an Francas hag a veu gwrës kensa epscop an tyller usy lebmyn ow ton y hanow, Castell Pawl pò St Pol de Léon, ogas dhe Roscoff. Yma peneglos teg in Castell Pawl in agan dedhyow ny. Derevys veu hodna i’n tredhegves cansvledhen wàr an tyller mayth esa ow sevel eglos Pawl Sans y honen. Yma stol an sans gwethys i’n beneglos hag ev y honen yw encledhys ena. Yth yw leverys fatell verwys Pawl Sans i’n vledhen pymp seyth deg pymp. Yma y dhegol (hèn yw dëdh y vernans) ow codha wàr an dêwdhegves dëdh a vis Merth. Yth hevel fatell veu Pawl Aurêlyan kemyskys gans sans aral yn tien, Paulînus Evrok, ha dre rêson a’n kebmysk-na in Kernow yth yw degol Pawl solempnys in mis Hedra. Dell hevel Pawl Sans a’n jeva whor henwys Satyvola. Hy yw aswonys inwedh avell Sidewell ha nyns yw nameur godhvedhys adro dhedhy. Yth yw leverys fatell esa hy ha bagas bian lenesow tregys wàr an Garrek Loos i’n Coos i’n West a Gernow. Dell hevel yth esa an tyller-na re in dadn wolok an bobel. Wàr y viaj dhe Vreten Vian, herwyth an whedhel, Pawl a vysytyas y whor ha’y lenesow hag a welas nag o vas an Garrek Loos avell tyller rag lenjy. Dre verkyl ytho Pawl Sans a gafas splat bian a dhor sëgh rag hy whor ha’y benenas ogas dhe Porthenys hag ow meras orth Baya an Garrek. Y feu eglos fùndys i’n tyller-na usy whath ow ton hanow Pawl Aurêlyan, rag aswonys yw hy avell Pawl. Yth yw an eglos-na a les specyal dhe Gernowegoryon, rag in corlan an bluw yth yw encledhys Dolly Pentreth, onen a’n gowsoryon dhewetha a Gernowek tradycyonal. Dolly a verwys i’n vledhen mil seyth cans seyth deg seyth saw ny veu men cov derevys dhedhy ma’s bys an secùnd hanter a’n nessa cansvledhen.

Sunday, 31 March 2019

Caletter gen antebiotegow en Malawi


Ma cosin dhebm a veu genys en Malawi, an pow bian en Africa tredh Zambia, Tansania ha Mosambîk. Thew hedna dre reson ow ownter dhe vos descador ena e'n cres an bledhednow trei ügens pa venja pednow an statys nowydh flamm en Africa traynya aga fobel ga honan dhe gemeres le an ordenarys dhort Breten Veur a era ow mos kerdh. Menowgh e vedha clowys cows an pow-na, Malawi, pa thera ow ownter gena nei en Kernow warlergh - whedhlow bewek ha freth dhe wil dhen henrosa an powyow pell ha wherhin ewedh terweythyow; ha thera ow ownter ow kil meur a dhüwon rag pleyt an bobel wòja hedna pa thera Hastings Banda ow rowlya an pow der vaner ollgalòjek. Thew dre reson a hedna a wrügama gosowes ort (goslowes orth) an BBC a-dro dhe'n caletter brâs eus gen clevesow üjy puppres ow cressya ga resystens dhe antebiotegow. Ma radn an wherryow-na ow tos dhort an bobel ûsya an antebiotegow heb cussül medhek. Warlergh an doctours a gowsas e'n darivas an BBC, thew esy, rag piwa benag eus dhodho mòna lowr, dowis ha perna an medhacneth a venja en farmacy, heb gorebmen po ordnans veth dhort medhek gwir.

Clowys hedhyw war BBC Radio 4

Ma clowys genam cows pecar'a hebma war an radyo hedhyw :
Breten Veur ew pecar'a pedn medhow ort mariach, puppres ow cofen ort an düs, "Venjes ta omdhâl (omdhowl) genam ?" po "Venjes ta me dhe'th cloutya ?"
hag oll an bobel erol ow cofen, an eyl ort y gila, "Pana dermyn vedn mos kerdh ?" ha "Vedn gortos ha gweskel war an beistry warlergh hedna ?"

... ha lacka ew lebmyn rag ma'n kethsam pedn medhow ow lewa an scath ha hager awel ow tegensewa !

Saturday, 30 March 2019

Covyon Richat Gendall 4

This is taken from Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall and has been put into the SWF L.

HMS Offa (dhort Wikipedia)
Wòja teyr seythen ogastei, me a veu poyntys dhe jùnya an destrier Offa era lojys en Rôd Scapa, en Enys Orca. Üdn godhûher (gorthugher) en Mis Me 1943, barha routh a varners yonk erol, me geth 'mann et an tren ha vajya dres an nos, gorra troos arta en Thurso. Obma, wòja li a *gòjogednow ha yos a tettys, nei geth en flour gorhel tan revednow ha tremena dhe'n enys gen mor o maga cosel vel qwarel gweder. Nena, nei geth en yawl a wrüga gan radna nei emesk an deffrans gorholyon.
Ha obma Offa, gwelys rag an kensa treveth dhort y delher o naw troos en ûhelder; ha besy crambla 'mann war hebma en skeyl a lovan. Hebma a dalvia bos an dre vy terebo an kidnyadh.**

*Mutation of gò- to wò- is possible after a but is seldom written in the texts. 

** Final unstressed -dh is normally spoken as an unvoiced th.
Words: destrier: destroyer; routh a varners: a crowd of sailors; gorhel tan revednow: a paddle steamer; yos a tettys: mashed potatoes (RG wrote loach tettez); gorholyon: ships; terebo: until.

Friday, 29 March 2019

"Ro dhebm pemp, Jean-Claude !" Ma fowt a nebonan e'n cùntel. 
Pa wrüg Xi Jingping dos dhe Europ, an seythen eus passyes ev a vetyas gen an pednow a Italy, Frenk ha Germany, keffres ha J-C Juncker dhort senedh an U.E., saw nag era war y dowl omweles Breten Veur. An reson rag hedna ew apert; Nag ew an pow dhe vos acontys e'n eur-ma dre reson e dhe ara (<gara ~ gasa) an U.E. Pelha avel hedna, ma'n deray ha'n godoryn eus e'n Chei an Gebmyn ow qwitha an kensa menyster, Theresa May, hag oll an menysters ûhel an governans gensy, dhort gwil aga whel ha ga dever pub dedh. Rag hedna, eth hevel dhemm e vedh cales gwil an pow dhe vos clowys ha acontys brâs e'n bledhednyow a vedn dos. Gerowgh nei dhe consydra an viaj a veu gwres gen Xi en Mis Hedra, 2015, pa thera David Cameron en pedn a'n governans, eth mis ken nei dhe votya e'n referendum. E'n dedhyow-na, peder bledhen alebma, Breten Veur a vedha lowr acontys avel pow a bris, en mesk a' re o an moyha poos ha galojek. Thera hei ow tendyl gordhyans ha reowta Xi Jingping neb a spendyas pemp dedh gen Cameron ha'n Vetêrnes ha pednow erol an gwlascor. Lebmyn ha wòja hebma, ha penagel vorr eth a an Brexit (cales po medhel, po Brexit vyth martesen) e vedh termyn hir ken vo mendys an drog a veu gwres dhe'y degre a ûhelder e'n bes ha'n strîf ha sorr eus tredh an bobel.

Thursday, 28 March 2019

An vledhen gen Richat Gendall

This text from p. 22 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L with trad. graphs as used by Cussel an Tavas Kernôwek.

Keniver seson an vledhen ew deffrans.

E'n gwenton ma an gwedh drei rag del nowydh ha gwer. Ma lies blejen deg. Ma en yonk (young lambs) en mena, hag e'n gwedh, e'n lonow, e'n dor eneth, ma neythow edhyn gen oyow poken daybas.

E'n hav an gewer a vedh tòbm. Ma an howl spladna. Ma an lavalow ha'n ys treylya arvez. Ma losow luk e'n erbyer. Ma tüs ow havy tre po pelha bes ma whesa an tiogow e'n bargen tir; ma an poscaders nevra gwil whel en cacha puskes ha dhe'n ostow gwesty ewedh ma meur a whel dhe wil.

An kidnyadh ew seson liester, cùntles ha dres tre frûtys a'n dor. Eth üjes ow kil cyder nowydh. E'n gwil ma an sowl melyn (yellow stubble), ma an gwenely (swallows) parys dhe neija  dhe ves dres mor ha ma del an gwedh ow treylya melyn ha tewl.

En diwedh (KS dyweth, deweth), otta an gwav. Noth ewan gwedh, glaw a wra ha terweythyow erh ha keser. Ma lies mola las ha shewolok (fieldfares and winnards/redwings) ow whilas tabm e'n parkow po e'n keow, preves po greun. Mall ew gena nei cawas an gwenton arta !

An vûgh, brâs hy thorr

Parys dhe dhrei rag hy leugh.
Me a gemeras an foto-ma an vledhen eus passyes pa thera vy ow qweres dhe'n coweth eus pastel tir dhodho, a wrüga cows anodho kens lebmyn. Ma an vûgh-ma ow trei rag leugh. Henn'ew dr'ew hei gen leugh ha parys dhe leuhya. Ottobma an vûgh dhan, a hy growedh e'n park - brâs hy thorr - fest parys dhe dardha, eth hevel, ha'n termyn ow tremena der vaner syger (en) dadn* an howl tòbm. Pandra vedh gwres ? Traveth bès gortos cosel ha dison ha mires dhodhy terweythyow dhort pell. Nag ew an kensa pres a veu dres rag leugh gansy - an vabm goth - ha na vedh caletter dhodhy, me a hevel; termyn lowr dhe eva badna te ha debry an tabm tesen eus et ow focket, hanter gellys dhe vrowjyon lebmyn bès wheg whath ha pres croust pell adhelher dhebm.

* en dadn (SWF M yn dann) 'under' is often shortened to dadn when speaking; drei rag leugh: bring forth a calf; leuhy: calve; growedha: to lie down; parys dhe dardha: ready to burst; mires dhe (neptra): check on (something); gellys ~ gyllys dhe vrowjyon: gone to crumbs.

Tuesday, 26 March 2019

Covyon Richat Gendall 3

This is taken from Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall and has been put into the SWF L.

Porth Dewnan en termyn an gwerryans.
...Üdn dra pòrresys dhe y dhesky a veu fatla gwil dha oll sortow tüs, rag thera an da ha'n drog meskys; na whath, me ow honan o kemerys kerdh* en scol ostya, nanj o vy ûsyes dhe deffrans hasow a varchan(t)s. En lel jeneral, tho anjei tüs vas; an is-sodhek o servys rag an bagas nei o creiys Pittock, ha den kelednek o; ev o onorys dhort nebün gwithres ha browys; whath, an sodhek o dresta nei, an Pedn Leder Searle, o den ongrassyes a wrüg ûsya y honan car dre via oll an bes y escar.
Emesk an marners lies, tho nei radn pub ehen a düs tredh methek ha stout. Nebün còthman dhemm, Alban, a olas pa na veuva dewisys dhe vos marner cader; ken onan, gwas garow dhort Liverpool, a veu den an tan kens, o bahwah, nevra bostya dro dhe y vrâs oberow mesk an mòsy, ha pub pres stivya dhe vos kensa e'n stemm.
A-hes, me a veu devenys dhe Porth Dewnan. An spladna covyon eus dhemm an termyn-na, thens dro dhe b/pilya tettys, golhy an cauns (SWF cons) ha fugednow tos delicyous a vedh gwerrys (gwerthys) e'n canteen...
*kerdh: one of many words where dh may be silent.
Words and expressions: gwil dha oll sortow tüs: deal with all kinds of men; nanj o vy ûsyes dhe: I was already used to; ev o onorys dhort nebün gwithres ha browys: he was decorated from some action and injured; car dre via oll an bes y escar: as though all the world was his enemy; bahwah: a loudmouth;kensa e'n stemm: first in the queue; pilya tettys: peeling potatoes.

Monday, 25 March 2019


Da ew genam an geryow nowydh dhe'n cân coth-ma a veu kenys gen Kernôwyon rag Europ en Loundres. Wrügo whei mos dei ? Pandra ew agas bres ow tòchya Brexit ? Da via clowes dhortowgh en Kernôwek, na vern agas breus ha gas cussül et y gever. 

Sunday, 24 March 2019

'Cave' en Kernowek gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes orth Nicholas obma :


An lenwes brâs eus e'n cav ha den ow revya a y sav. NK

In y erlyver a’n vledhen mil naw cans try deg peswar yma Nance ow ry peswar ger dyffrans rag ‘cave’. An geryow-na yw: fow; gogo; fogo, hag ogo. Gesowgh ny dhe veras orth an re-na an eyl warlergh y gela. Nyns yw an ger fow kefys ma’s unweyth i’n textow, hèn yw dhe styrya in Passio Christi, le may ma Jesu ow côwsel orth an wycoryon i’n templa indelma:

Yth esowgh ow cuthyl ges
a Dhuw hag y sans eglos,
in ow chy a pyjadow
pàn wrewgh agas marhasow
ha fowys dhe ladron plos

Apert yw ena nag usy fowys ow styrya ‘caves’ poran, saw ‘dens, lairs.’ Nyns yw an ger gogo kefys in tyller vëth i’n textow Kernowek saw yth ywa term complys gans John Norden in y lyver Speculum Britanniae dhyworth dyweth an whêtegves cansvledhen. Ow côwsel a Geverang Pow Ereder ev a lever fatell usy in dadn vre Poll Reden ‘a wonderfull deepe hole or Caue, which the Welshe call an Ogo, the Cornish a Googoo.’ Yma Pryce ow kemysky mog ‘smoke’, medhelhës vog gans fogo, vogo, hag ev a scrif: ‘We also call a hollow cavern in the earth or mines and made by the fretting of the sea, a voogo.’ Dre vrâs bytegyns yth yw medhelhës an kensa kesson a’n ger gogo pàn wrella va apperya in henwyn tyleryow. Ytho ny a gav henwyn kepar hag Ogo-dowr, Ogo Pons, Trenuggo dhyworth Tre wàr an Ogo ha Progo dhyworth Porth Ogo. Yma Borlase inwedh ow ry an ger leuirgo gans an styr ‘the seal fish’. Dre lycklod yth yw hedna dhe vos convedhys avell leugh ogo ‘a cave calf; a seal’. Kynth usy Nance ow ry gogo; fogo, hag ogo rag ‘cave’, nyns yw onen vëth anodhans kefys i’n textow Kernowek. Ny woryn ny ytho mars esa onen vëth anodhans ûsys i’n tavas côwsys. Yma ger Kernowek rag ‘cave’ bytegyns dhe gafos tergweyth in Bêwnans Meryasek in radn an gwary ow tùchya Sen Sylvester ha’n dhragon. Ena an secùnd Dûk a lever:

Bysy yw dhyn bones war:
yma dragon vrâs heb mar
in cav omma rybon ny.

Warlergh hedna an kensa Dûk a lever dhe Costentyn:

An dhragon vrâs eus in cav
unn den dhe gerdhes a’y sav
ny as na’n latha heb wow.

Pelha kensa chaplen Sen Sylvester a lever:

Down yw an cav may ma hy,
cans pas dell glôwys ha moy.

Yth hevel fatell esa Nance pùpprës ow preferrya geryow Keltek dhe eryow benthygys. Yth yw an gwiryoneth i’n câss-ma bytegyns nag yw ma’s udn ger rag ‘cave’ kefys i’n textow Kernowek, ha’n ger-na yw cav.