Sunday, 15 December 2019

Gerowgh nei dhe weres dhe Viktorija en Würzburg.

Ma stüdhyores en yethonieth en Ûniversita Würzburg a venja gòdhvos moy a-dro a gan bres(yow) ha gan savla(ow) ow tòchya an tavas Kernôwek. Viktorija Blazheska ew hy hanow. Ma gòrrys gensy govenadow (inquiry, questionnaire) war-linen òbma:

https://www.umfrageonline.com/s/Cornish

Saturday, 30 November 2019

Gwyns i’n Helyk gen Nicholas Williams (KS)

Ena ev a screfas lytherow dh'y vab...

Kewgh dhe woslowes ort Nicholas obma :

Kewgh dhe redya moy a-dro dhe dreylyans Nicholas obma war vlogg Jan:

Me re wrug ôstya liesgweyth in Ostel Greenbank in Arwednak pò Falmeth. Yma meur a istory ow pertainya dhe’n ostel-na. Rag ensampyl i’n vledhen mil naw cans ha seyth an auctour Kenneth Grahame a spênas mîsyow i’n ostel hag ena ev a screfas lytherow dh’y vab. An keth scrîvyow-na a veu an fùndacyon a novel meurgerys Grahame ‘The Wind in the Willows.’ Ny’s teva Grahame ha’y wreg ma’s udn flogh, Alastair. Nyns o golok y lagasow re dhâ gans Alastair hag ev a sùffras troblys in y vrës dres y vêwnans cot. Y omdhon o pòr goynt hag yth hevel fatell yw an Cronak, an person moyha a les in ‘The Wind in the Willows,’ growndys warnodho. Grahame a screfas an whedhel rag desky dhe Alastair fara ewn ha doth. Dell esa an bledhydnyow ow passya y whrug an cowethyans inter Kenneth hag Alastair yeynhe, rag ny ylly an tas convedhes omdhegyans y vab. Pàn o Alastair isgradhek in Resohen ev a ladhas y honen nebes dedhyow dhyrag y ugansves pedn bloodh. Kynth yw trist kilva an novel, ‘The Wind in the Willows’ re dhros plesour dhe dhenythyansow a flehes. Yma an lyver ow terivas an whedhel a beswar coweth: Godh’or pò ‘Mole’, Logosen Dowr pò ‘Ratty’, Brogh pò ‘Badger’ ha Cronak pò ‘Toad’. Godh’or yw ûsys dhe’n bêwnans in dadn an dor ha pàn wrella va metya Logosen ha tastya bêwnans gladn an ryver rag an kensa prës, ev yw plêsys dres musur. Yma Cronak tregys in mansyon brâs, Hel Cronak. Yma va ow kemeres in bàn fassyons dres termyn cot hag ena worth aga forsâkya; kyns oll scathow, ena caravan jypson ha wàr an dyweth kerry tan. I’n whedhel yma va ow ladra carr tan hag orth y dhrîvya yn whyls. Dre rêson a’n cabmweyth-na yma Cronak ow lôndya in pryson, saw yma va ow tiank hag ow tewheles dh’y jy brâs. An mansyon i’n mêntermyn re beu sêsys gans Lovenednas pò ‘Weasels’. Yma an cothmans bytegyns ow spêdya dhe dhelyfra Hel Cronak dh’y berhen ewn hag ev yw gwrës caracter amendys. Yma an narracyon ow qwaya inter bêwnans cosel an bestas ryb an ryver wàr an eyl tu, ha bêwnans mab den wàr y gela, gans y gerry tan, y gortys ha’y jùjys ha prysons. Pelha, dell wrug crytycoryon merkya, yma caracters an whedhel ow tysqwedhes an les a’s teves an Sowson in rencas cowethasek pò ‘social class.’ Godh’or yw a’n rencas cres isel, dell yll bos gwelys in afînans y jy in dadn an dor; an Logosen yw a’n rencas cres uhel, rag ev yw an perhen a’y scath y honen hag yma va ow spêna meur a’y dermyn inhy. An Brogh yw a rencas an wonesyjy, saw ev yw den wordhy. In gwir ev yw kepar ha serjont i’n creslu. Yma an lovenednas usy ow sêsya Hel Cronak, ow longya dhe rencas an drespassoryon pò ‘criminal class.’ Y yw heb revrons dhe dhen vëth ha nyns usons ow predery dywweyth kyns consûmya pÿth pobel erel. Heb mar yma an Cronak ow longya dhe’n vryntynyon. Mars yw nebonen whensys dhe redya ‘The Wind in the Willows’ in Kernowek, ev a yll y wil gans ow thrailyans vy. Dyllys veu an trailyans whegh bledhen alebma in dadn an tîtel An Gwyns i’n Helyk. Yma oll an lymnansow gwredhek i’n lyver warbarth gans gerva Kernowek-Sowsnek a eryow ùncoth. An Gwyns i’n Helyk yw dyllys gans Evertype hag yma va ow costya udnek puns.

Wednesday, 27 November 2019

An rosen ha'n whilen gen Neil Kennedy

My a welas whilen en cres an rosen.

Teyr seythen alebma, ha my ow qwandra e'n pow, napell a'n telher leb erom (le mayth esov) ow triga, my a dheth warbydn chei coth, terrys gweder y veistry, òbma hag ena, ha gellys (gyllys) tellek an to gen lavür an gwens ha'n glaw. Tho apert dre hedna, nag era den vyth ow triga ena, awos an gath dû ha gwydn era ow còsca derag an daras, ha remenant üdn tractor e'n lowarh, gellys rüdh gen an gossen. My eth tabm pelha, ha nag en vy gellys moy avel deg lath, pa wrügama clowes sawarn wheg, ha treylya ow fedn nena, a-gledh hag a-dhyhow, my a welas rosen velyn hag e'n cres anedhy thera whilen wer, ow sedha (owth esedha) poran ena avel emerôd spladn war blüvak. Gweskys veuma gen kebmys marth ha sowdhan ma(y) teth ha cows mes dhodhans, keffres an rosen ha'n anpref, 'leverel (en Kernôwek, heb mar) "Pandr'es ta 'kil ena, whegen, ha'n hager-awel ow tegensewa ? Gallas an hav a-dhelher dhen lebmyn ha devedhys an kidnyadh ha'n glaw. Ke dhe gòsca, jowal bian, ke dhe gòsca scon, ha na vedhes ta òbma pa dheffy arta en vorr-ma (y'n fordh-ma) dhe gerdhes !"

Lavarow: Ma hager-awel ow tegensewa : There is a storm brewing; Pa dheffy arta: When I come back again; cows mes : speak aloud, speak out; lavür an gwens (gwyns) ha'n glaw: the work of the wind and the rain.

Tavasedhow gen Nicholas Williams (KS)


Nebes termyn alebma yth esa Matthi ab Dewy ow côwsel a davasedhow pò ‘idioms’ in Kernowek. Dâ via genama an seythen-ma comendya nebes tavasedhow moy in Kernowek. Borlase a lever hebma: An men eus ow rolya ny vydn nefra cùntell bèst ‘The rolling stone will never gather moss’. Otta ken lavar hengovek: wheg yw an gwin mès wherow yw an pêmont ‘there’s no such thing as a free lunch.’ Benthyk dhyworth Kembrek yw an lavar-ma: Gwertha an vuwgh rag perna tarow, hèn yw rag ‘to rob Peter to pay Paul’. Benthyk yw hebma inwedh ha dâ yw rag ‘people who live in glass houses:’ a wonetho has dreyn, ny dal dhodho mos dieskys, warlergh an lytheren ‘he who sows thorns, should not go barefoot’. In Sowsnek ny a lever ‘we took a short cut.’ Rag hedna yma an Gembrion ow leverel: Ny a dheuth hens an tarow. Ha rag ‘spiral staircase’ y a lever stairys an bùcka. Rag leverel ‘he got out of bed on the wrong side’ yma an Godhalegoryon Wordhen ow leverel: Ev a wrug pîsas wàr an lynas hedhyw myttyn. In Sowsnek ny a lever ‘shutting the stable door after the horse is bolted’ rag côwsel adro dhe remedy assayes pàn vo re holergh. Yma fordh ewn rag leverel hedna in Kembrek. Trailys dhe Gernowek yth ywa: derevel pows wosa pîsas. Mars eson ny ow côwsel adro dhe jorna pòr yêyn, ny a yll leverel Yth ywa yêyn lowr dhe rewy an cawgh i’n vran. In Sowsnek yma pobel ow leverel ‘he’s a chain smoker.’ I’n gwelha prës nyns yw an practys uthyk-na mar gebmyn dell o. Mar qwren ny sewya an Wydhyly, ny a yll leverel: Ev yw chymbla tobackô. In Sowsnek yth yw leverys ‘we’re up shit creek without a paddle.’ Moy tradycyonal rag Kernowegoryon a via: yth eson ny in neyth nedras. Yn fenowgh in Sowsnek pàn nag yw nebonen parys dhe woslowes orth cùssul dhâ, pobel a lever ‘It’s like talking to the wall.’ In Kernowek hedna a yll nos trailys avell Yth ywa kepar ha gwary jyggys dhe ven mildir. Fordh aral yw: y fia mar dhâ dhyn côwsel orth an gwyns. Yma lavar hengovek dell hevel a yll bos trailys dhe Gernowek indelma: Hy yw moy tavas ès dyns. Hèn yw dhe styrya hy dhe vos ow côwsel heb hedhy. Yth yw hedna kepar hag englyn Lhuyd:

An lavar coth yw lavar gwir
bÿdh dorn re hir bÿdh tavas re hir
mès den heb tavas a gollas y dir.

Res yw remembra fatell usy a gollas y dir ena ow styrya: ev a gollas y jauns, ev a veu gesys wàr dhelergh.

Kelyn gen Nicholas Williams (KS)

Kelyn, kelyn... !

In Kernowek ‘holly’ (Ilex aquifolium) yw kelyn. Yma an ger kefys in Kernowek Coth, hag yth yw killin clôwys in Sowsnek Kernow. Yth yw an ger dhe weles in lies hanow tyller, rag ensampyl Park an Gelyn, ha Tregallon. Yma kelennekkelednek ow styrya ‘place of holly’ hag yth yw hedna gwelys i’n henwyn Tregelennek ha Venton kelinak. Kelynack yw hanow teylu kefrÿs. Heb mar kelyn yw goos nessa celyn in Kembrek, kelenn in Bretonek ha cuileann in Godhalek. Pelha yth yw ‘holly’ in Sowsnek a’n keth devedhyans, hag inwedh an hanow Hulst ‘kelyn’ in ranyêthow North Jermany. Hulst a veu benthygys gans an Francas avell houx, H-O-U-X ‘kelyn.’ Dell hevel styr gwredhek oll an geryow-na yw ‘plans piga; pricking plant’. In gwir traweythyow kelyn a vedha gelwys ‘prick-bush’ in Kernow. I’gan dedhyow ny yth eson ny ow kelmy kelyn spessly gans Nadelyk hag a les ywa fatell yw kelyn gelwys ‘Christmas’ in lies tyller in Pow an Sowson hag in Kernow. Saw yma power an kelyn cotha ès an Nadelyk; yma va ow tos dhyworth crejyans pagan. Dre rêson kelyn dhe vos dreynak ha bythwer, y fedha crejys fatell o va galosak warbydn an drogspyryjyon. An greun rudh inwedh o tôkyn a bower an wedhen rag gwetha mab den saw warbydn bùckyas nos. Heb mar yth yw an kelyn gwethys gans an spyryjyon dâ. Alowys yw ytho terry branchys dhywar an kelyn rag afîna an chy termyn Nadelyk. Saw dyfednys yw dystrôwy an wedhen yn tien. Y feu whedhel recordys in Staffordshire in bledhydnyow peswar ugans an gansvledhen dhewetha ow tùchya tiak a garsa remôvya gwedhen kelyn dhyworth y dir. Ev a wodhya nag o ewn y wil y honen; rag hedna ev a besys onen a’y wonesyjy dhe drehy an wedhen dhe ves. An oberwas a’n sconyas, kyn whrug an tiak y wodros gans kelly y soodh. Wàr an dyweth an tiak a gafas nebonen nag esa ow cresy in whedhlow gwrahas hag ev a remôvyas an wedhen. Kynth o an den maga saw avell pysk dhyrag hedna, kyns pedn try mis ev a veu marow. Gallos an kelyn o pagan wostallath, saw êsy o y gelmy gans an Gristoneth: yma an dêlyow dreynek ow qwil dhyn perthy cov a’n gùrun spern. Ha’n greun cogh yw kepar ha’n goos scûllys gans agan Savyour in y bassyon. Yma roweth an kelyn gwelys yn spladn in Carol Sent Dey, cân Nadelyk recordys in pluw Lanwenap i’n nawnjegves cansvledhen. Hèm yw bùrdhen an gân:

And Mary she bore Jesus our Saviour for to be,
And the first tree that’s in the greenwood, it was the holly.’

Pò in Kernowek:

Y vamm o an Vaghteth, Maria Mamm Duw
ha gwedhen an welha an gelynen yw

An sabwedhen avell gwedhen rag an Nadelyk a dheuth dhyworth Jermany i’n nawnjegves cansvledhen gans Albert, an Pensevyk Kespar. In Soth-West a Vreten Veur bytegyns dhe’n lyha bys in termyn Kensa Gwerryans an Bÿs bùsh a gelyn a vedha ûsys rag afîna an chy prës Nadelyk. In Kernow rag ensampyl dew gelgh dhyworth ballyer a vedha kelmys warbarth ha cudhys gans branchys a gelyn. Hedna o an taclans tradycyonal. Nyns esa cows vëth a sabwëdh.

Wednesday, 13 November 2019

Idhyow gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes orth Nicholas òbma :

Yma Lhuyd ow ry idhyow avell an Kernowek rag Latyn hedera, ‘ivy’ in
Idhyow
Sowsnek. Nance a gemeras an ger-na avell cùntellek ha ry dhodho an form udnyk
idhyowen ‘ivy bush.’ Yma idhyow ow cortheby dhe eiddew in Kembrek hag iliav in Bretonek. Pelha yth yw eidhean an ger rag ‘ivy’ in Godhalek. Eric Hamp, an scolor brâs, a’n jeva tybyans a les ow tùchya an geryow-na. Ev a golmas an ger Latyn hedera gans eiddew, idhyow, eidhean i’n tavosow Keltek ha leverel nag o an h- orth dallath hedera ma’s spellyans liednak. An form wredhek in Latyn ytho o *edera. In oll an henwyn dyvers ytho, edera Latyn, eiddew Kembrek, idhyow Kernowek hag eidenn in Godhalek, y hyll bos gwelys formyansow dyffrans wàr an wredhen *ed- ‘debry, to eat.’ Yma oll an dyffrans henwyn ow styrya ‘lyckly dhe dhebry, lyckly dhe dhynsel’, ow referrya dhe’n fordh usy idhyow ow qwil damach dhe’n wedhen pò dhe’n fos may fo va ow tevy. In gwiryoneth ny wra an plans dynsel an dra usy ev ow tevy warnodho, saw mar pëdh idhyow ow cudha gwedhen yn tien, y hyll an plans sensy air, dowr ha howl dhyworty, hag indelha hy ladha. Dell usy ow wharvos yma an ger Latyn hedera ‘idhyow’ dhe weles in ket-testen arbednyk i’n versyon Latyn a’n Testament Coth; hèn yw i’n peswora chaptra a lyver an profet Jônas. Warlergh bos sawys in mes a dorr an pysk brâs, yma Jônas ow mos dhe Nyneve rag declarya breus Duw warnedhy. Pàn vo va esedhys dhyrag an cyta, an Arlùth Duw a wra dhe losowen tevy in bàn a-ugh y bedn rag provia skeus dhodho warbydn gwres an howl. Jônas yw plêsys, saw nebes termyn moy adhewedhes, yma prëv ow tos hag ow tefolya an plans. An losowen a wra gwedhra hag indelha yth yw Jônas truan gesys heb skeus vëth. In trailyans Latyn a’n Beybel, dell leverys vy, an plans-na yw gelwys hedera ‘idhyowen.’ In versyon Mytern Jamys an keth losowen yw gelwys ‘gourd,’ hèn yw pompyon. Saw y feu dysqwedhys gans Michael Zohari, arbenygor a’n losoworieth Veyblek, fatell yw rycyn (Ricinus communis) pò ‘castor oil plant’ an plans intendys. Yma rycyn kefys yn kebmyn i’n Pow Sans. Yma va ow tevy pòr uskys ha’y dhêlyow yw ledan lowr dhe brovia skeus warbydn an howl. Pelha i’n text Ebrow an plans yw gelwys kikayûn, hanow nag yw kefys i’n Beybel ma’s i’n tyller-ma. An hanow kikayun a yll bos kelmys gans an ger Ejyptyan kaka ‘rycyn.’ Dre lycklod yma an hanow kaka ow referrya dhe’n devnyth a vedha gwrës a oyl an plans avell drogga egerus crev pò ‘purgative.’ Term kesgwlasek yw kaka dell hevel: in Kernowek rag ensampyl yma Pryce ow ry an lavar: caca an gwely ‘to shite abed.’

Friday, 4 October 2019

gen Nicholas Williams (KS)


Dyllys gen Evertype.
Rod Lyon (Tewennow) yw aswonys dâ gans kenyver Kernowegor. Heb mar ev yw George in “George ha Samantha.” Dres lies bledhen ev a wre redya an Nowodhow wàr BBC Radyo Kernow hag ev a veu Bardh Meur a Orseth Kernow inter dyw vil try ha dyw vil whegh. Rod re dhyllas lyver nowyth agensow in dadn an tîtel Colloquial Doesn’t Mean Corrupt. I’n lyver-ma yma Rod ow settya in mes y dybyansow ow tùchya an tavas dasserhys ha’n taclow a alsa bos amendys ino. An dasserghyans Kernowek a dhalathas gans Henry Jenner ha’y Handbook of the Cornish Language, a dheuth in mes in mil naw cans peswar. Jenner o scolor dâ ha dre vrâs ev a fùndyas y form a’n tavas wàr an screforyon a Gernowek adhewedhes, Andrew Borde, na Bosons, William Gwavas, Oliver Pender, hag erel. Ny wrug Jenner ûsya tavas an Osow Cres marnas dhe lenwel an ajwiow i’n yêth adhewedhes. Pàn verwys Jenner, bytegyns, Robert Morton Nance a veu hùmbrynkyas an dasserghyans. Ev a worras a denewen an sort a Gernowek faverys gans Jenner ha settya in y le yêth growndys wàr an textow moyha avarr, spessly Passyon agan Arlùth ha’n Ordinalia. Y wharva ytho na vedha deskys dres lies bledhen ma’s versyon a’n tavas in gwiryoneth o re goth ha re goynt rag an bÿs modern. Yth esa taclow i’n textow avarr nag esa ow plêsya Nance ha dre dowl ev a wrug aga ankevy. Rag ensampyl ny vydna Nance ûsya lavarow kepar ha nynj yw ‘is not’, nynj o ‘was not’; res o screfa nyns yw, nyns o, kynth o nynj kebmyn i’n textow moyha avarr. Pelha Nance a dhesky an amser tragorfennys pò ‘pluperfect tense’, ev re dhodhya ‘he had come’, rag ensampyl, kyn nag yw hedna kefys ma’s in Passyon agan Arlùth yn udnyk. Coynt o inwedh na vydna Nance alowa ragoclûsyans pò ‘pre-occlusion’ in geryow kepar ha gwydn, bedneth, cabm, obma kynth yw formys a’n par-na kefys mar avarr avell Bêwnans Meryasek. Pelha nyns o Nance parys dhe dhesky dellfatell rag formya cows reportys, rag ensampyl in lavarow kepar ha why a wel fatell ywa gwrÿs ‘you see that it has been done’, pò ny a wodhya dell esen ny in trobel brâs ‘we knew that we were in big trouble.’ Yma Rod ow qwil mencyon kefrÿs a daclow kepar ha dhodhans ‘to them’, gansans ‘with them’ ha spessly a’n rag’hanow anjy, anjei neb a devys yn naturek i’n tavas hag yw kebmyn i’n textow a’n seytegves cansvledhen; forbyddys yn tien o oll an re-na gans Nance. Yma Rod ow terivas inwedh nag ywa compes leverel dewotty in le a tavern na dhe ûsya arhans ‘silver’ rag mona ‘money’. Orth dyweth an lyver yma Rod ow tysqwedhes pana spladn yw Kernowek Wella Rowe rag agan dedhyow-ny hag yma va ow ry nebes textow dhyworth Rowe das-screfys in spellyans modern. Yma fest moy in lyver Rod ha me a vynsa comendya dhe bùbonen y berna ha’y redya. Colloquial Doesn’t Mean Corrupt a yll bos kefys dhyworth Amazon ha nyns usy ow costya ma’s dêwdhek puns.

Monday, 30 September 2019

An vorvoren gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes obma :

In Passio Christi yma dyspûtyans inter dew dhoctour ow tùchya
An vorvoren in Eglos Senar
carnacyon Crist. Yma onen a’n dhew ow teclarya y grejyans y hyll Jesus bos Duw ha den i’n kettermyn. Rag scodhya an tybyans-na yma va owth ûsya an exampyl a’n vorvoren pò ‘mermaid’, neb yw hanter den ha hanter pysk. Ev a lever:

Mirowgh worth an vorvoran
hanter pysk ha hanter den;
y vos Duw ha den yn wlân
dhe’n keth tra-na crejyans ren.

Dell usy ow wharvos yth yw moy ès udn whedhel adro dhe’n vorvoren kefys in tradycyons an bobel in Kernow. Yma onen anodhans ow terivas adro dhe dhen henwys Lûty a Eglos Cury wàr an Lysardh. Ev a veu dynys gans morvoren, saw kyns oll ny wrug ev dos gensy dhe’n bÿs in dadn an mor. Ev a recêvas dhyworty bytegyns an ro a bystry dâ, hag indelha ev a veu gwrës pystrior gwydn pò pellor. Ev a ylly stoppya tebel-hus. Naw bledhen warlergh y kensa metyans gans an vorvoren bytegyns yth esa ev in scath pàn dhewhelys hy rag y gemeres gensy. Ev a lebmys aberth i’n dowr ha ny veu va gwelys arta ha ny veu y gorf kefys bythqweth. Y fedha ken whedhel derivys in Eglos Senar wàr gost north Pennwydh. Benyn yonk a vedha gwelys orth servyssyow in eglos an bluw. Hy a gana an salmow ha’n hympnys marthys wheg. Ny wre hy dos ma’s traweythyow dres an bledhydnyow, saw hy a remainyas mar deg ha mar yonk dell o hy an kensa prës may feu hy gwelys. Hy a dhysqwedhas nebes les unweyth in den yonk henwys Mathew Trewella. Ev y honen ow canor dâ, hag udn Sul wàrlergh an servys ev a’s sewyas. Ny veu va gwelys bythqweth arta. Termyn pell warlergh hedna pàn esa pùscadoryon i’ga scath in mor ogas dhe Eglos Senar y feu gwelys morvoren ow tos in mes a’n dowr. Hy a besys capten an scath dhe dherevel y ancar nebes rag yth esa paw an ancar ow crowedha wàr dharas hy chy ha ny ylly hy entra in hy chy hy honen rag maga hy flehes. An bùscadoryon a wrug lavurya crev dystowgh rag alowa dhedhy entra in hy chy. An bùscadoryon inwedh a gresy hy dhe vos an keth benyn a wre dos traweythyow dh’aga eglos hag a wrug dynya Mathew Trewella gensy dh’y chy in dadn an todnow. Rag gwil dhe’n wharvedhyansow-na bos remembrys y a wrug bos kervys imach predn a’n vorvoren wàr jair i’n eglos an bluw. Ha’n chair gans an kervyans a yll bos gwelys bys i’n jëdh hedhyw. Yth hevel nag yw an whedhel-na ma’s desmygyans. Y fedha leverys fatell wre an vorvoren gans hy hân wheg ha’y thecter splann dynya marners. Rag hedna y fedha an vorvoren ûsys i’n osow cres avell tôkyn a’n pegh a dhrogwhansow an kig. Dre lycklod hèn yw an rêson rag an imach a’n vorvoren i’n Eglos Senar. Apert yw bytegyns na wre an Gernowyon meras orth an vorvoren avell arweth a begh. Hedna a yll bos gwelys i’n ûsyans gwrës a’n vorvoren in Passio Christi avell argùment dhe scodhya dyscans Cristyon an carnacyon.

Sunday, 18 August 2019

Cronogas gen Nicholas Williams (KS)


I’n dedhyow coth yth esa an Gernowyon ow cresy an cronak pò ‘toad’ dhe vos venymys. In Origo Mundi i’n gwylfos Calef a lever dhe Moyses:

Ellâs, Moyses ogh! tru tru!
shyndys ov gans cronak du
ha whethys gans y venym.

I’n gwelha prës yma Moyses orth y yaghhe. In
Cronak tew
Passyon agan Arlùth Jûdas yw descrefys avell gweth ages cronak ‘worse than a toad.’ Ha Dolly Pentreath, pàn o hy serrys gans nebonen, hy a wre y henwel Cronak an hager du. Adro dhe dhew cans ha dew ugans bledhen alebma Robert Hùnt a dhyllas lyver ow tùchya fâls-crejyansow in Kernow. Yma whedhel dhodho adro dhe venyn goth tregys in Anton in Soth Ÿst a Gernow gelwys Modryp Alsey. Hy o pòr growsek ha meur a bobel a gresy hy bos gwragh pò ‘witch.’ Perhen hy chy o marchont in Devonport. Ny wrug Alsey pe hy rent dres termyn hir, hag ytho udn jëdh an marchont a dheuth dres Dowr Tamar rag demondya an talasow dhelergh. Pàn dheuth an perhen, hag ev ervirys dhe gafos y vona pò hy gorra in mes a’n chy, y wharva strif uthyk intredhans. An venyn goth a wrug molethy an marchont ha’y wre’ty ha spessly an flogh esa in hy thorr, rag yth o gwreg an marchont gyllys pell gans flogh. An marchont a fias dhyworth an venyn goth rag ewn own ha dewheles tre. Ev a dherivas oll wharvedhyansow an jëdh dh’y wreg, na wrug vry vëth anodhans, saw entra i’n shoppa dhyworth an parleth rag servya cosmer. Adhesempys y feu clôwys scrij scruthus in mes a’n shoppa ha’n marchont a entras dre hast. Ev a welas fatell godhas cronak hûjes brâs dhywar an nen ha gweskel an vontol mes a dhêwla y wreg. Kynth o hy benyn fur ha doth, hy o clamderys. Heb strechya an marchont a sêsyas gevel, derevel an cronak ha’y dôwlel aberth i’n tan. An medhek a veu kerhys hag a leverys dhe’n marchont yth o bysy dhodho gwetyas y fedha an flogh genys dhyrag y dermyn. Ena myrgh vian an marchont a grias: “A das, a das, an cronak!” Kyn feu an cronak tôwlys i’n tan, ny veu va ledhys, saw yth esa ev i’n eur-na ow crambla dres an olas. Y feu an cronak lyftys arta ha tôwlys in blejyowek i’n lowarth. Ternos vyttyn y feu an cronak kefys marow. An keth jorna-na an marchont ha’y deylu a glôwas nowodhow: Modryp Alsey a godhas i’n tan in hy chy hy honen hag y feu hy drog-leskys. Degys veu hy dhe glôjy chy an vohosogyon saw hy a verwys dres nos. Awos pùptra a wharva, gwreg an marchont a dhug mab teg ha yagh. Pàn devys ev in bàn ev a veu offycer i’n morlu. Ev a verwys bytegyns yn yonk ha gasa wàr y lergh gwedhowes ha hy gans flogh. Radn a gresy mernans anathves an mab dhe dhos dhyworth mollath Modryp Alsey.

Monday, 5 August 2019

Bardhonek gen Nicholas Williams (UC)

MOYSES

Moyses profus Dew a ras ˙ yn Ejyp a dhrehevys.
An Yedhewon y ledyas ˙ bys y’n pow o promyssys.
Ganso y honen an wlas ˙ sans bythqueth ny vu gwelys;
Dew er y wu yth ornas ˙ war Mownt Nebo may ferwys.

Yn gwlas Ejyp pobel vras ˙ Mebyon Ysrel o tevys
ha Faro myghtern drog-was ˙ dre’ga myns a vu troplys.
Rag henna comondment cas ˙ dyworto a vu dyllys
dhe ladha (lagha dyflas) ˙ oll mebyon Yedhow genys.

An ger garow y clewas ˙ mam Moyses ha dyegrys
hy holyn ker y kelas ˙ yn basket hesken plethys;
an lester a stanchuras ˙ mab munys (y os un mys)
myrgh an myghtern a’n cafas ˙ kynth o yn bron cul cudhys.

An brynces pan y’n gwelas ˙ a vur-lowena lenwys
an meppyk a’n kemeras ˙ y’n palys may fe methys.
An vam hy maw a’n magas ˙ gans myrgh Faro arfedhys;
baby byghan y’n bronnas ˙ avel mammeth dhewysys.

Bledhynyow a dremenas ˙ Moyses o bryntyn sevys,
yn Ejyp den jentyl bras ˙ mur y roweth ha rychys.
Whethel a’n cowel y’n stras ˙ ef a wodhya ha kefrys
a’n Yedhewon y vos has ˙ gans Faro kynth o megys.

Ejyptyon prowt pan welas ˙ dhe Ebrow ow ry strekys,
muscok Moyses a’n ladhas ˙ ha’n corf y’n dor o kelys.
Yn kerth ef a fystenas ˙ na ve rag cam cuhudhys;
bys yn Mydyan y scappyas ˙ ’vel trevesyk o trygys.

Hag y’n tyr y temedhas ˙ mowes Seffora henwys;
Reuel o hanow hy thas ˙ tyak kevothak comptys.
Y’n jeva deves, gyfras ˙ ny yllens bos nyverys.
Moyses o aga gwythyas ˙ gans y syra da deskys.

Ow quardya lyes davas ˙ war meneth Horeb gelwys,
Moyses marthus y merkyas ˙ drenen dre dan anowys;
an delyow glas a loscas ˙ kyn na vedhens consumys.
Y golon a gonvedhas ˙ an bos dhe vos benegys.

Mes a’n bush Dew a gryas ˙ “Hem yu plas consecratys;
nessa dhym na gemer pas ˙ tan dha skyjyow dhyworthys.
My yu Dew Abram hendas ˙ Dew Ysak, Jacob kefrys;
ow fobel Ysrel ellas ˙ yu gans Faro fell beghys.

Yth arghaf heb dowt y’n cas ˙ ke gans Aron, broder dhys,
dreugh dhe Faro, grym y gnas ˙ ow gwyr-vessach vossawys:
Ty, vyghtern, dhe’m pobel gas ˙ dhesempys heb bos lettys,
dyberth, may hallens dhe’n wlas ˙ ambosys mos a ver spys.’”

Colon Faro ny blegyas ˙ gorth o, gothys calesys;
ny obayas brus an Tas ˙ down-gonnar Dew ny gresys.
Dorn an Tas a ystynas ˙ erbyn Faro, fol y vrys;
worteweth yth assentyas ˙ warlergh ponvos pur suffrys.


Yn y sor y tanvonas ˙ Dew dres an wlas plos-plagys;
Dhe Dhowr Nyl y comondyas˙ “Byth oll dhe wos rudh trelys.”
Ganso bagas lefanjas ˙ (ruth scruthus) a vu scattrys;
war an tyr y teghesas ˙ Dew lu lym ha stowt—stuttys

Greyow grysyl a scullyas ˙ a vyl-scorpyons venemys,
ha terewy ha buhas ˙ a vu clof gans cleves gwrys;
lo, y’n vro kenyver fas ˙ prest gans pokkys pystygys;
gans keser (tebel-cowas) ˙ yn pub tre trevas cronkys.

An ys neb a remaynyas ˙ a vu oll dhe’n dor dybrys
der army asper y’n pras ˙ cansow ansans locustys.
Orth tyr truethek an Tas ˙ tewolgow du a dewlys;
yth o ena deth i’n wlas ˙ avel hanter-nos notys.

War an deweth y codhas ˙ an plag lacka oll i’n bys:
dres nos el Dew a ladhas ˙ pub mab oll kensa genys;
El Ancow a dhalghennas ˙ Ejyptyons; y fons dyswrys;
gans pobel Dew ny vellyas ˙ hag y ganso dyffresys.

Colon Faro a drelyas ˙ anfusyk ef a elwys:
Gans Dew Ysrel ny yu cas ˙ soweth, sur yth yu serrys.
An dra dhym kyn nag yu vas ˙ y a res bos relesys.”
Y ros dhe Ysrel cumyas ˙ kerdhes dhe ves dhesempys .

Ebrowyon a fystenas ˙ dhe dhepartya gans mur grys;
gutrel y a guntellas ˙ hag yth ens yn kerth gyllys;
dhyragtha y a welas ˙ Mor Ruth (pol down peryllys);
tryst yn dysper ny drovyas ˙ dresto trumach an trybys.

Faro y vrys a janjyas ˙ a’n dyberth na edrygys:
a jarettys caslu bras ˙ war aga lergh yth erghys.
Dew frank-rescous a rontyas ˙ gans gwynsow whyflyn whethys,
an tonnow fol y faljas ˙ otta dyank dour dyghtys!

Lu Faro stryk a’s sewyas ˙ bys yn Mor Ruth deseghys;
tre y dhowr a dhewragas ˙ dh’y dyller y tewhelys.
Dowrow cruel y’s cudhas ˙ coursers cas ha charettys,
marghogyon (mernans ahas) ˙ yn ewon tonnow tegys

Bos hedheber ny gafas ˙ an dus y’n gwylfos fyys;
Moyses dhe Dhew a gryas ˙ may fens dre sosten sparys.
Myttynwyth Dew a scullyas ˙ mes a’n nef manna melys;
ny vu yn plas heb del glas ˙ den gans dyvotter storvys.


Yedhewon a dhrehedhas ˙ Mownt Synay gans clowd kelys:
Moyses len a’n yskynnas ˙ Dew bew bysy del besys;
ha dhodho a dhelyfras ˙ lagha war leghow scryfys;
gorhemmynow harth an Tas ˙ Deg Arghadow yu henwys.

An dysert mur nyns o ma’s ˙ tewas cras ha dor seghys;
Moyses kynth o hembrynkas ˙ fenten dowr ny vu kefys.
Carn carrek cref y knoukyas ˙ gans y lorgh, ha lyf fennys,
yn mes (dowr fresk) a frosas ˙ rag gwesyon ganow-gwedhrys.

Pobel Ysrel ny welas ˙ profus mar dhoth, da y vrys
avell Moyses; gans an Tas ˙ a skentoleth o lenwys.
Lagha Dew a’n deryvas ˙ dhe’n dus y’n gwylfos gwandrys;
dhyworth Dew myns a gafas ˙ a bes bys gorfen an bys.

Ken meneth yth yskynnas ˙ yn Moab Nebo henwys;
Moyses pow sans a welas ˙ fast o gans Dew forbyddys.
Y’n tyr na y tremenas ˙ ha pub gonys gorfennys.
An Arluth y’n anteryas ˙ pyle nyns yu godhvedhys.

Dew Moyses a dhewysas ˙ dhe vos cannas cuf kerys;
eleth nef a’n wolcummas ˙ serafyns sans y’n y lys.
Gwren pesy pupteth an Tas ˙ an Mab kefrys ha’n Spyrys,
may fen trygys yn y wlas ˙ ha’gan peghas pardonys.

War Mownt Nebo.


Monday, 29 July 2019

Glastonbùry gen Nicholas Williams (KS)


Yma Glastonbùry in Gwlas an Hâv in pow isel hag i’n termyn eus passys y fedha an tyller in dadn dhowr yn fenowgh. Ryb Glastonbùry yma Molvra Glastonbùry pò Glastonbùry Tor, bre neb yw moy ès pymp cans tros’hës in uhelder. Kyns ès an pow adro dhe vos desehys, y fedha an vre yn fenowgh in cres dowr hag ytho kepar hag enys. In Sowsnek Coth an dre o gelwys Glestingaburg, hèn yw dynas an Glestingas, bagas a Saxons. An Gembrion bytegyns a wre kelmy an kensa element in ‘Glastonbùry’ gans an ger Sowsnek ‘glass’ hèn yw gweder. Pelha dre rêson bre Glastonbùry i’n dedhyow coth dhe vos enys yn fenowgh, an Gembrion a ros dhe Glastonbùry an hanow Ynys Wydrin pò ‘Island of Glass’. In Kernowek hedna a via Enys Wedren. Abaty Enys Wedren a veu fùndys i’n seythves cansvledhen. Y feu an byldyans dystrôwys yn tien i’n dhewdhegves cansvledhen saw y feu va dasvyldys, hag ajy dhe dhew gans bledhen yth o Abaty Enys Wedren onen an managhtiow moyha rych in oll Pow an Sowson. Lebmyn bysy yw dhybm gasa whedhel Enys Wedren pols ha côwsel adro dhe Jeffry Menow pò Geoffrey of Monmouth, ha’y lyver brâs, Istory Myterneth Breten Veur. Jeffry a vêwas i’n kensa hanter a’n dhewdhegves cansvledhen. Ev a veu ordnys prownter ha sacrys epscop a Llanelwy (‘St Asaph’ in Kembra) in cres an gansvledhen. Dre lycklod ny wrug ev bythqweth vysytya y epscobeth awos an ancres in north a Gembra i’n dedhyow-na. Jeffry a verwys in mil, udn cans hanter-cans ha pymp. Fug-istory yw lyver Jeffry, kynth yw gwir-wharvedhyansow campollys obma hag ena in y folednow. Jeffry a screfas in Latyn saw ev a lever fatell gafas ev radn vrâs a’y istory in mes a lyver screfys in Kembrek. Dell hevel hèn yw gow. Yma an istory ow terivas whedhel Breten Veur dhyworth an dallath pàn dheuth tus Troya dhe Vreten in dadn aga lêdyor Brûtùs. Herwyth Jeffry an pow a veu henwys Breten in cov Brûtùs y honen. Brûtùs yw an kensa den brâs in istory Jeffry. An secùnd yw Belînùs. Ev a wrug mytern a oll Breten anodho y honen hag ena conqwerrya Gâl ha pylla Rom. An tressa den a bris yw Arthùr Mytern. Yma Arthùr ow conqwerrya meur a’n brâstir saw ev yw traitys gans Modres, neb yw noy dhodho. Yma Arthùr ha Modres ow metya in batel Camlan. Modres yw ledhys hag yth-yw Arthùr drog-pystygys. Arthùr yw drÿs in kerdh bys in Enys Avalon may halla bos sawys y woliow. I’n bledhydnyow warlergh termyn Jeffry Enys Avalon a veu determys dhe vos an keth tyller avell Enys Wedren y honen. Me a vydn côwsel adro dhe hedna nessa seythen.

Sunday, 23 June 2019

Stüdhyansow Keltek

Eus meur desîr dhewgh a wòdhvos moy a-dro dhe'n tavosow Keltek ?

Ma Universita Kembra a'n Drenjys Dewy Sans (University of WalesTrinity Saint David) ha'n Gresen rag Ûhel-Stüdhyansow Kembrek ha Keltek (The Centre for Advanced Welsh and Celtic Studies) ow profya degre bacheler dre dhesky dhort pell. Henn ew dhe leverel dre vedh deskys en ûsya leur desky war-linen (an online learning platform). Radn anodho a vedh gelwys 'Kernow heb Kernôwek' ha hedna a vedh deskys gen Andrew Currie neb ew Kembro a dhescas Kernôwek gen an Cussül pell a'n eur-ma. 

Penagel a venja gòdhvos moy a ell mos dhe redya pelha derivadow òbma
pò scrifa dhe Prof. Jane Cartwright òbma j.cartwright@uwtsd.ac.uk

Saturday, 15 June 2019

Petrok Sans gen Nicholas Williams (KS)

Kewgh dhe wosowes òbma :
https://anradyo.com/2019/06/07/rang434-2/
Petrok yw onen a’n sens moyha gonedhys i’n powyow Keltek hag in Pow an Sowson.
Petrok Sans - Eglos Bosvena 
Yma an hanow
Petrok ow mênya ‘Pedyr bian.’ In Kembrek an sans yw gelwys Pedrog, form yw gwelys rag ensampyl i’n hanow Llanbedrog in Penvro. In Bretonek ev yw gelwys Pérec, form kefys in Lopérec, hanow a beswar tyller in Breten Vian. In Kernowek, dell hevel, an sans a vedha gelwys *Pedrek, clôwys i’n henwyn tyleryow ‘Little Petherick’ ha ‘Trebetherick’. Yth yw an sans cofhës inwedh in hanow Sowsnek ‘Padstow’, usy ow tos dhyworth Sowsnek Coth *Petroces Stow. Yma dhyn dew dext a vêwnans Pedrek, an eyl screfys i’n unegves cansvledhen ha’y gela adro dhe gans bledhen wosa hedna. Warlergh an secùnd istory Pedrek o mab Glywys mytern in Kembra, hag ytho ev o êwnter an sans, Cadoc pò Casek. Pàn verwys y das, Pedrek a sconyas bos mytern wàr y lergh, saw ev êth gans bagas a vryntynyon yonk dhe Wordhen le may whrussons studhya ha bêwa avell menegh. Ugans bledhen moy adhewedhes Pedrek a dheuth dhe Vreten Veur ha londya orth hayl Dowr Camel. Ena ev a vetyas gans managh gelwys Gwedhenek, neb a wrug dascor y vanaghty dhe Pedrek. Rag hedna ‘Padstow’ yw gelwys Lanwedhenek in Kernowek. Pedrek ha’y gowetha a vêwas ena yn sempel dres lies bledhen. Ena y êth avel prierynas dhe Rom ha dhe Jerùsalem. An text a lever, kyn nag ywa êsy dhe gresy, fatell wrug Pedrek viajya dhe Eynda hag a veu tregys in enys i’n mor ena seyth bledhen, le na gafas ev ha’y gowetha mar voos ma’s udn pysk yn udnyk. Pedrek a dhewhelys dhe Gernow. Ev a ladhas serpont uthyk ha gwil dhe dhen marow dasvêwa. Ena ev êth gans dêwdhek dyscypyl dhe’n gwylfos, dre lycklod hèn o ‘Little Petherick’ (Nansfenten in Kernowek). Ev a sawyas carow esa den nôbyl gelwys Costentyn owth helghya. Pedrek a wrug trailya Costentyn dhe’n fëdh ha’y vesydhya. Pedrek a fùndyas udn managhty moy hag i’n eur-na ev a dhewhelys dhe Lanwedhenek, le may ferwys ev. Kynth o Lanwedhenek chif-plâss Pedrek, ev a vedha onorys brâs in Bosvena kefrÿs. Yth hevel fatell wrug menegh Lanwedhenek gasa an tyller i’n dhegves cansvledhen ha whelas sentry in Bosvena, rag goheles assaultyansow an Vîkyngas wàr an cost. Y a dhros creryow pò ‘relics’ Pedrek gansans dhe’n tyller nowyth. Creryow Pedrek a veu ledhys dhyworth Bosvena i’n dhewdhegves cansvledhen ha drÿs dhe abaty Meven Sans in Breten Vian. Y fowns y restorys dhe Bosvena wàr an dyweth, bytegyns. An ceremony gelwys Marhogeth Bosvena a vedha sensys in mis Gortheren; dell hevel y feu va dalethys rag solempnya restoryta creryow Pedrek dhe Bosvena. Yma dhyn ken penfenten bytegyns rag bêwnans Pedrek usy ow ry pyctour pòr dhyffrans a dhevedhyans an sans. Yth esa tradycyon crev in Kembra ow tùchya Pedrek. Bardhonek gans Dafydd Nanmor screfys i’n bymthegves cansvledhen a lever fatell o Pedrek soudor pàn o va yonk, ha fatell wrug ev omlath in batel Camlan gans Arthur mytern. An prydyth a lever: Pedrek druth orth mernans Arthur mytern a’n jeva hanow brâs dre rêson a’y spera. Ev o mab mytern cùrunys hag o sevys a vyterneth coth Kernow. Mars eus gwiryoneth vëth i’n tradycyon Kembrek-na, ny a wor neb tra ow tùchya bledhydnyow y vêwnans rag yth o va yn few in bledhen batel Camlan, hèn yw pymp cans try deg seyth. Ha pelha a’y enesygeth Pedrek o Kernow.