Sunday, 31 March 2019

Caletter gen antebiotegow en Malawi


Ma cosin dhebm a veu genys en Malawi, an pow bian en Africa tredh Zambia, Tansania ha Mosambîk. Thew hedna dre reson ow ownter dhe vos descador ena e'n cres an bledhednow trei ügens pa venja pednow an statys nowydh flamm en Africa traynya aga fobel ga honan dhe gemeres le an ordenarys dhort Breten Veur a era ow mos kerdh. Menowgh e vedha clowys cows an pow-na, Malawi, pa thera ow ownter gena nei en Kernow warlergh - whedhlow bewek ha freth dhe wil dhen henrosa an powyow pell ha wherhin ewedh terweythyow; ha thera ow ownter ow kil meur a dhüwon rag pleyt an bobel wòja hedna pa thera Hastings Banda ow rowlya an pow der vaner ollgalòjek. Thew dre reson a hedna a wrügama gosowes ort (goslowes orth) an BBC a-dro dhe'n caletter brâs eus gen clevesow üjy puppres ow cressya ga resystens dhe antebiotegow. Ma radn an wherryow-na ow tos dhort an bobel ûsya an antebiotegow heb cussül medhek. Warlergh an doctours a gowsas e'n darivas an BBC, thew esy, rag piwa benag eus dhodho mòna lowr, dowis ha perna an medhacneth a venja en farmacy, heb gorebmen po ordnans veth dhort medhek gwir.

Clowys hedhyw war BBC Radio 4

Ma clowys genam cows pecar'a hebma war an radyo hedhyw :
Breten Veur ew pecar'a pedn medhow ort mariach, puppres ow cofen ort an düs, "Venjes ta omdhâl (omdhowl) genam ?" po "Venjes ta me dhe'th cloutya ?"
hag oll an bobel erol ow cofen, an eyl ort y gila, "Pana dermyn vedn mos kerdh ?" ha "Vedn gortos ha gweskel war an beistry warlergh hedna ?"

... ha lacka ew lebmyn rag ma'n kethsam pedn medhow ow lewa an scath ha hager awel ow tegensewa !

Saturday, 30 March 2019

Covyon Richat Gendall 4

This is taken from Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall and has been put into the SWF L.

HMS Offa (dhort Wikipedia)
Wòja teyr seythen ogastei, me a veu poyntys dhe jùnya an destrier Offa era lojys en Rôd Scapa, en Enys Orca. Üdn godhûher (gorthugher) en Mis Me 1943, barha routh a varners yonk erol, me geth 'mann et an tren ha vajya dres an nos, gorra troos arta en Thurso. Obma, wòja li a *gòjogednow ha yos a tettys, nei geth en flour gorhel tan revednow ha tremena dhe'n enys gen mor o maga cosel vel qwarel gweder. Nena, nei geth en yawl a wrüga gan radna nei emesk an deffrans gorholyon.
Ha obma Offa, gwelys rag an kensa treveth dhort y delher o naw troos en ûhelder; ha besy crambla 'mann war hebma en skeyl a lovan. Hebma a dalvia bos an dre vy terebo an kidnyadh.**

*Mutation of gò- to wò- is possible after a but is seldom written in the texts. 

** Final unstressed -dh is normally spoken as an unvoiced th.
Words: destrier: destroyer; routh a varners: a crowd of sailors; gorhel tan revednow: a paddle steamer; yos a tettys: mashed potatoes (RG wrote loach tettez); gorholyon: ships; terebo: until.

Friday, 29 March 2019

"Ro dhebm pemp, Jean-Claude !" Ma fowt a nebonan e'n cùntel. 
Pa wrüg Xi Jingping dos dhe Europ, an seythen eus passyes ev a vetyas gen an pednow a Italy, Frenk ha Germany, keffres ha J-C Juncker dhort senedh an U.E., saw nag era war y dowl omweles Breten Veur. An reson rag hedna ew apert; Nag ew an pow dhe vos acontys e'n eur-ma dre reson e dhe ara (<gara ~ gasa) an U.E. Pelha avel hedna, ma'n deray ha'n godoryn eus e'n Chei an Gebmyn ow qwitha an kensa menyster, Theresa May, hag oll an menysters ûhel an governans gensy, dhort gwil aga whel ha ga dever pub dedh. Rag hedna, eth hevel dhemm e vedh cales gwil an pow dhe vos clowys ha acontys brâs e'n bledhednyow a vedn dos. Gerowgh nei dhe consydra an viaj a veu gwres gen Xi en Mis Hedra, 2015, pa thera David Cameron en pedn a'n governans, eth mis ken nei dhe votya e'n referendum. E'n dedhyow-na, peder bledhen alebma, Breten Veur a vedha lowr acontys avel pow a bris, en mesk a' re o an moyha poos ha galojek. Thera hei ow tendyl gordhyans ha reowta Xi Jingping neb a spendyas pemp dedh gen Cameron ha'n Vetêrnes ha pednow erol an gwlascor. Lebmyn ha wòja hebma, ha penagel vorr eth a an Brexit (cales po medhel, po Brexit vyth martesen) e vedh termyn hir ken vo mendys an drog a veu gwres dhe'y degre a ûhelder e'n bes ha'n strîf ha sorr eus tredh an bobel.

Thursday, 28 March 2019

An vledhen gen Richat Gendall

This text from p. 22 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L with trad. graphs as used by Cussel an Tavas Kernôwek.

Keniver seson an vledhen ew deffrans.

E'n gwenton ma an gwedh drei rag del nowydh ha gwer. Ma lies blejen deg. Ma en yonk (young lambs) en mena, hag e'n gwedh, e'n lonow, e'n dor eneth, ma neythow edhyn gen oyow poken daybas.

E'n hav an gewer a vedh tòbm. Ma an howl spladna. Ma an lavalow ha'n ys treylya arvez. Ma losow luk e'n erbyer. Ma tüs ow havy tre po pelha bes ma whesa an tiogow e'n bargen tir; ma an poscaders nevra gwil whel en cacha puskes ha dhe'n ostow gwesty ewedh ma meur a whel dhe wil.

An kidnyadh ew seson liester, cùntles ha dres tre frûtys a'n dor. Eth üjes ow kil cyder nowydh. E'n gwil ma an sowl melyn (yellow stubble), ma an gwenely (swallows) parys dhe neija  dhe ves dres mor ha ma del an gwedh ow treylya melyn ha tewl.

En diwedh (KS dyweth, deweth), otta an gwav. Noth ewan gwedh, glaw a wra ha terweythyow erh ha keser. Ma lies mola las ha shewolok (fieldfares and winnards/redwings) ow whilas tabm e'n parkow po e'n keow, preves po greun. Mall ew gena nei cawas an gwenton arta !

An vûgh, brâs hy thorr

Parys dhe dhrei rag hy leugh.
Me a gemeras an foto-ma an vledhen eus passyes pa thera vy ow qweres dhe'n coweth eus pastel tir dhodho, a wrüga cows anodho kens lebmyn. Ma an vûgh-ma ow trei rag leugh. Henn'ew dr'ew hei gen leugh ha parys dhe leuhya. Ottobma an vûgh dhan, a hy growedh e'n park - brâs hy thorr - fest parys dhe dardha, eth hevel, ha'n termyn ow tremena der vaner syger (en) dadn* an howl tòbm. Pandra vedh gwres ? Traveth bès gortos cosel ha dison ha mires dhodhy terweythyow dhort pell. Nag ew an kensa pres a veu dres rag leugh gansy - an vabm goth - ha na vedh caletter dhodhy, me a hevel; termyn lowr dhe eva badna te ha debry an tabm tesen eus et ow focket, hanter gellys dhe vrowjyon lebmyn bès wheg whath ha pres croust pell adhelher dhebm.

* en dadn (SWF M yn dann) 'under' is often shortened to dadn when speaking; drei rag leugh: bring forth a calf; leuhy: calve; growedha: to lie down; parys dhe dardha: ready to burst; mires dhe (neptra): check on (something); gellys ~ gyllys dhe vrowjyon: gone to crumbs.

Tuesday, 26 March 2019

Covyon Richat Gendall 3

This is taken from Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall and has been put into the SWF L.

Porth Dewnan en termyn an gwerryans.
...Üdn dra pòrresys dhe y dhesky a veu fatla gwil dha oll sortow tüs, rag thera an da ha'n drog meskys; na whath, me ow honan o kemerys kerdh* en scol ostya, nanj o vy ûsyes dhe deffrans hasow a varchan(t)s. En lel jeneral, tho anjei tüs vas; an is-sodhek o servys rag an bagas nei o creiys Pittock, ha den kelednek o; ev o onorys dhort nebün gwithres ha browys; whath, an sodhek o dresta nei, an Pedn Leder Searle, o den ongrassyes a wrüg ûsya y honan car dre via oll an bes y escar.
Emesk an marners lies, tho nei radn pub ehen a düs tredh methek ha stout. Nebün còthman dhemm, Alban, a olas pa na veuva dewisys dhe vos marner cader; ken onan, gwas garow dhort Liverpool, a veu den an tan kens, o bahwah, nevra bostya dro dhe y vrâs oberow mesk an mòsy, ha pub pres stivya dhe vos kensa e'n stemm.
A-hes, me a veu devenys dhe Porth Dewnan. An spladna covyon eus dhemm an termyn-na, thens dro dhe b/pilya tettys, golhy an cauns (SWF cons) ha fugednow tos delicyous a vedh gwerrys (gwerthys) e'n canteen...
*kerdh: one of many words where dh may be silent.
Words and expressions: gwil dha oll sortow tüs: deal with all kinds of men; nanj o vy ûsyes dhe: I was already used to; ev o onorys dhort nebün gwithres ha browys: he was decorated from some action and injured; car dre via oll an bes y escar: as though all the world was his enemy; bahwah: a loudmouth;kensa e'n stemm: first in the queue; pilya tettys: peeling potatoes.

Monday, 25 March 2019


Da ew genam an geryow nowydh dhe'n cân coth-ma a veu kenys gen Kernôwyon rag Europ en Loundres. Wrügo whei mos dei ? Pandra ew agas bres ow tòchya Brexit ? Da via clowes dhortowgh en Kernôwek, na vern agas breus ha gas cussül et y gever. 

Sunday, 24 March 2019

'Cave' en Kernowek gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes orth Nicholas obma :


An lenwes brâs eus e'n cav ha den ow revya a y sav. NK

In y erlyver a’n vledhen mil naw cans try deg peswar yma Nance ow ry peswar ger dyffrans rag ‘cave’. An geryow-na yw: fow; gogo; fogo, hag ogo. Gesowgh ny dhe veras orth an re-na an eyl warlergh y gela. Nyns yw an ger fow kefys ma’s unweyth i’n textow, hèn yw dhe styrya in Passio Christi, le may ma Jesu ow côwsel orth an wycoryon i’n templa indelma:

Yth esowgh ow cuthyl ges
a Dhuw hag y sans eglos,
in ow chy a pyjadow
pàn wrewgh agas marhasow
ha fowys dhe ladron plos

Apert yw ena nag usy fowys ow styrya ‘caves’ poran, saw ‘dens, lairs.’ Nyns yw an ger gogo kefys in tyller vëth i’n textow Kernowek saw yth ywa term complys gans John Norden in y lyver Speculum Britanniae dhyworth dyweth an whêtegves cansvledhen. Ow côwsel a Geverang Pow Ereder ev a lever fatell usy in dadn vre Poll Reden ‘a wonderfull deepe hole or Caue, which the Welshe call an Ogo, the Cornish a Googoo.’ Yma Pryce ow kemysky mog ‘smoke’, medhelhës vog gans fogo, vogo, hag ev a scrif: ‘We also call a hollow cavern in the earth or mines and made by the fretting of the sea, a voogo.’ Dre vrâs bytegyns yth yw medhelhës an kensa kesson a’n ger gogo pàn wrella va apperya in henwyn tyleryow. Ytho ny a gav henwyn kepar hag Ogo-dowr, Ogo Pons, Trenuggo dhyworth Tre wàr an Ogo ha Progo dhyworth Porth Ogo. Yma Borlase inwedh ow ry an ger leuirgo gans an styr ‘the seal fish’. Dre lycklod yth yw hedna dhe vos convedhys avell leugh ogo ‘a cave calf; a seal’. Kynth usy Nance ow ry gogo; fogo, hag ogo rag ‘cave’, nyns yw onen vëth anodhans kefys i’n textow Kernowek. Ny woryn ny ytho mars esa onen vëth anodhans ûsys i’n tavas côwsys. Yma ger Kernowek rag ‘cave’ bytegyns dhe gafos tergweyth in Bêwnans Meryasek in radn an gwary ow tùchya Sen Sylvester ha’n dhragon. Ena an secùnd Dûk a lever:

Bysy yw dhyn bones war:
yma dragon vrâs heb mar
in cav omma rybon ny.

Warlergh hedna an kensa Dûk a lever dhe Costentyn:

An dhragon vrâs eus in cav
unn den dhe gerdhes a’y sav
ny as na’n latha heb wow.

Pelha kensa chaplen Sen Sylvester a lever:

Down yw an cav may ma hy,
cans pas dell glôwys ha moy.

Yth hevel fatell esa Nance pùpprës ow preferrya geryow Keltek dhe eryow benthygys. Yth yw an gwiryoneth i’n câss-ma bytegyns nag yw ma’s udn ger rag ‘cave’ kefys i’n textow Kernowek, ha’n ger-na yw cav.

Saturday, 23 March 2019

Loundres Hedhyw

Danvenys dhe T ha T dhort an keskerdh en Loundres.
Hedhyw en Loundres. Ma an anken whath ow pejya ha na wöra nei pele eth a an gam na fatel vedh an diwedh e'n termyn a-hes. Ma radn a vedn leverel fatel ew cales croffolas lebmyn pa wrüg 56.5% an voters en Kernow (ea, rag meth!) dewis an hager Brexit en 2016, saw nei a wör, bettegens, fatel ew hedna en radn dhor an niver a bobel omdednys ha'n r'erol ew devedhys dhe driga en Kernow dhort an costys lebma wrüg meur a bobel votya rag MES. Nei a wör hedna dhor distribûcyon an votys war an dor ha nebes whithransow a veu gwres gen stüdhyoryon a bolitigieth. Ma clowys genam dhort hedna fatel wrüg tabm moy avel hanter an Kernôwyon aga honan votya dhe remaynya - bes gerowgh nei kemeres with gens hedna rag own gorra oll an fowt war bobel erol en nakevy agan Kes-Kernôwyon dhe vos dhe vlamya ewedh . Nag ew hedna marth, rag lowr gow a veu profyes gen an Brexiters a venja decevya ha dalla an bobel dre falsury . Ma lowr anodhans a veu tòllys gen an promysyow dro dhe sparya an mona a vedh pes dhe'n U.E. ha gwitha agan  puscas ha whath moy... saw nag ew gwir oll hedna; Ker lowr vedh an pris rag dos mes an Ûnion ha traysyes vedh an poscaders puppres. Alas ort an prev còla ! 
Pandra vedn nei gwil lebmyn dhan, ha Breten Veur en deray ha'n bobel serrys ha deberthys tredh dew barth? - Ma bes üdn vorr dhe vos sür an peth a venja an bobel en eur-ma - thew hedna ga gara dhe votya arta gen moy a sawder ow tòchya an process .

Da via genam clowes dhort whei a-dro dhe'n mater-ma.

Thursday, 21 March 2019

Pinocchio gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes ort Nicholas obma (ort min. 24.15)

Lever teg in Kernowek
Pinocchio yw an chif-caracter in Aventurs Pinocchio, lyver rag flehes screfys gans an auctour Italyan Carlo Collodi ha dyllys i’n vledhen mil eth cans eth deg try. I’n lyver Pinocchio yw popet kervys in mes a etew gans Gepetto, kervyor predn. Pàn vo Gepetto whath orth y gervya, an popet hanter-gwrës a yll côwsel solabrës ha pòr daunt ywa. Kettel vo va gorfennys, yma an popet ow tysqwedhes drogomdhegyans a’n sort lacka, hag yma hedna ow pêsya dres oll an lyver. Yma Pinocchio ow sconya cùssul dhâ hag alowa dhodho y honen bos tùllys gans Cath ha Lowarn, sherewys usy ow ladra y vona dhyworto ha namnag usons y worth y gregy. Moy adhewedhes i’n whedhel, kynth usy Pinocchio ow promyssya mos dhe scol, yma va ow mynchya ha namnag usy ev ow ladha onen a’y gescoloryon. I’n wharvedhyans lacka oll yth yw Pinocchio perswâdys gans y gothman dhe dhos ganso dhe Bow an Pednow Pyst. Nyns eus i’n pow-na ma’s gwary ha sport, saw wàr an dyweth yma Pinocchio ha’y gothman ow trailya dhe asenas, hir aga scovornow; warlergh hedna res yw dhe Pinocchio performya castys in cyrcùs. Dres oll an lyver yth yw pooslev gorrys wàr scolyow ha wàr dhyscans. Res yw convedhes fatell esa Collodi, an auctour, ow screfa nebes bledhydnyow warlergh dasudnyans Italy, pàn o hy an pow moyha bohosak in West a Ewrop ha pàn o radn vrâs a’n Italyans dydhyscans hag anlettrys pò ‘illiterate.’ Kyn teuth Pinocchio in mes avell lyver, y feu an whedhel dyllys wostallath in kevradnow in Il Giornale per i Bambini ‘Paper Nowodhow rag an Flehes.’ Dre rêson a’n narracyon dhe vos spredys dres lies mis, nyns yw an whedhel kesson in pùb part. Rag ensampyl yma mowes an blew glas ow qweres Pinocchio i’n kensa qwarter a’n lyver. Warlergh hedna yma Pinocchio ow tyscudha hy bos marow. Warlergh hedna arta yma hy ow pêwa, saw nyns yw hy mowes na felha mès benyn leundevys. Yth yw an dygessenyans ow ry dhe’n lyver an natur a hunros. Wàr an dyweth heb mar yma Pinocchio owth amendya y fordhow hag ev yw gwrës gwir-vaw, dâ y vanerow. Kyn feu Pinocchio screfys in Italyan, an lyver re beu trailys dhe lies tavas. Lebmyn y hyll ev bos redys in Kernowek. Warleny Evertype a wrug dyllo ow thrailyans Kernowek vy in dadn an tîtel: Aventurs Pinocchio: Whedhel Popet. Yma oll lymnansow an kensa dyllans Italyan dhe weles i’n versyon Kernowek. Aventurs Pinocchio a yll bos kefys dhyworth Spyrys a Gernow pò dhyworth Amazon hag yma va ow costya tredhek puns.

Covyon Richat Gendall 2

This text from p. 154 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L with trad. graphs, the spelling now used by Cussel an Tavas Kernôwek. Part 2.

Asook ! Oll warbarth.
Pele era an düs erol ow mos e'n rowm barha vy ? Piw a (w)oya ? Re vethek, poken re hirethek po ownek rag gofen. Na whath, me a vednas dhort den yonk a via hebma an tren compas rag Machylleth. Res o dhemm lâl* an ger moy es eneth, rag Kembro o an den yonk, ha na (w)oyen vy fatla cows an hanow vas. Nag o deskys dhe vy gen cowethas coth an teylû fatla cows 'Machynlleth' bes me a veu cabm dheskys !
Yeyn hag anwheg en nena planchen Machynlleth en cres an nos, cosel, heb cows veth, bes gen meur predar, sür lowr. A-hes e dheth ken tren 'wrüg drei vy a-rag dhe Cricieth lebma veuma kemerys emann gen truck an Lû Listry.
E'n ger nei a veu deskys da fatla bos marners vas, fatla kelmy lovonow, fatla creia lies partow listry, godnys, scathow; fatla revya, fatla cows dhe neb o dresta nei.
Nanj o cooth dhe vy meur a hebma dhort bos deskys kensena en dorn en scol, ha dhort cawas scath ow honan en dre, gen nebes bledhydnyow a experiens. Whath, nei a dalvia lebmyn gwil pub tra 'fatla gotha en Lû Listry'!**

* Nyns ew da scrifa 'lawl' rag an ger-ma.
**Obma, ma Richat ow menya an Morlû Riel.

Tuesday, 19 March 2019

Crèn ha Crows gen Nicholas Williams (KS)

Tavern an crèn ha'n crows in Porthpyra.
An gwary ‘noughts and crosses’ yw pòr goth. Dre lycklod y fedha versyon anodho gwaries in Rom kyns ès genesygeth Crist. Hedhyw i’n jëdh an gwary yw gwaries indelma: y fëdh dyw lînen geslînek screfys gans pluven plobm wàr dharn paper. Ena dyw lînen geslînek kepar hag y a vëdh screfys drestans hag orth elyn pedrak dhedhans. Indella yma an peder lînen warbarth ow formya fygùr a naw box bian, onen i’n cres degës oll adro, an boxys erel degës wàr dry denewen yn udnyk. Rag dallath, an kensa gwarior a scrif X in onen a’n spâssys. Ena y gestrîvyor a scrif O in spâss aral. Towl an gwary yw dhe screfa try X, pò try O in lînen. Mar kyll onen a’n dhew warior soweny dhe wil hedna, ev a gav an vyctory. Mar teu nebonen ha gwary kyns oll ha mar qwra va screfa y X pò y O i’n spâss cres, mar pÿdh ev skentyl, nyns yw res dhodho kelly nefra. An gwary yw pòr sempel hag êsy dhe dhesky dhe flehes. Ha pelha fest dâ ywa rag desky dhodhans adro dhe wary teg, hèn yw dhe styrya, heb serry mar qwrêta kelly. In Pow an Sowson an gwary yw gelwys ‘noughts and crosses’, ‘OXO’ pò ‘kit cat-cannio.’ In Wordhen yth ywa henwys ‘Exy-Ôzy’ pò ‘X’s and Ô’s’. I’n Stâtys Udnys an gwary yw aswonys in dadn an hanow ‘Tic tac toe’, saw yth hevel fatell wre an hanow-na wostallath referrya dhe wary dyfrans. In ow gerlyver Sowsnek-Kernowek dyllys i’n vledhen dyw vil, me a gomendyas avell hanow Kernowek pedn ha min. Hèn o errour brâs dhyworthyf ha drog yw genef bythqweth y gomendya. Pedn ha min o gwary gwaries in Kernow i’n termyn eus passys, saw ‘noughts and crosses’ nyns o va màn. Yth hevel fatell o pedn ha min an keth gwary avell headicks and pinticks, tra a vedha gwaries in Alban gans pydnys metal in torr an dorn. Res yw dhyn leverel farwèl dhe pedn ha min obma, hag indella ny yw whath heb hanow ewn Kernowek rag ‘noughts and crosses.’ Ytho me a vynsa comendya an hanow crèn ha crows ‘round and cross’. Kyn nag ywa ma’s hanow nowyth desmygys, me a grës y hyll ev servya. Mar teun ny ha leverel rag ensampyl yth eson ny ow qwary crèn ha crows, dhe’m tybyans vy an lavar a wra sowndya kepar ha Kernowek dâ.

Monday, 18 March 2019

Cowetha vy

Gwer ew an gwels en tû aral an neujen 'lectryk !
Ma nebün coweth dhebm eus dhodho bargen tir bian nag ew pell a'n chei ha terweythyow therom ow qweres dhodho gwitha y warrak/warthek. Res ew dhodho mos a dre par termyn ha me a wör dhe vaga an chattal ha ga witha dhort drog pa vo pell alena. Therom ow corra aga boos e'n ûsen zynk ha towla tabm gora po foon a-bera dhe'n park gen peyk. E'n hav res ew attendya an dowr na vo sehes dhodhans ha kemeres with na wrüg üdn kerdher benag gara sagh plastyk po maylyer choclat dhe godha leb mayth ell bos lonkys gen lodn. Ea, ma meur a whel dhe wil puppres ha cler ew na ell tiek pastel dir bian dendyl y vownans heb badna whes.

Ma keffres denewesow ha lejeges e'n park en eur-ma ha en gwir etta nag eus meur a vûhes leth ena rag ma va kens maga lodnow rag ga hig dre vaner organek. Me a wör nag üjy debry kig ow plesya dhe geniver onan - ea, ma radn ahanowgh ow sconya kig a bub ehen ha oyow ha kes ewedh - saw bownas an bestes-ma ew heb dout moy lôwen avel onan veth oll a'n bestes a'n gwel. Mirowgh fatel eus dhe bub lodn e'n bes, gwels ha dov, y vownans ha'y vernans galarek po dialar warlergh an cas. An gre-ma, gwydn hy bes ha gwer hy fark, a vedh sewyes gen cowethas üjy ow whilas dhe witha an bestes dhort anken ha paynys - saw cales ew ga gweles mos kerdh dhe'n fer na whath !

Gerow: gwarrak ~ gwarthek or chattal: cattle; kerdher: walker; pastel dir: small holding, piece of land; denewes: steer; lejek: heifer; lodn: beast; gwels ha dov: wild and tame (Silent v in KB); an gre-ma: this herd; galarek: painful; dialar: painless; gora: hay; foon: new hay; peyk: pitchfork; fer: fair, cattle market.

Fatel ero whei omglowes ? gen Richat Gendall

This text from p. 20 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L with trad. graphs, the preferred spelling of Cussel an Tavas Kernôwek.

E'n chei
Fatel ero whei ow kil / cül ? How are you doing?
Ma an (y)ehes vy dhemm. I'm well (I have my health.)
Fatel ero whei omglowes ? How are you feeling?
Nag era vy bes gajagh. Ma gol dhemm, treys, pedn ha doola ! I'm just a bit unwell. I've got a pain everywhere (feet, head and hands.)
Da ew geno whei mos dhe weles an medhek. You should go to see the doctor.
.........
Gen an medhek
Pandra wher dhewgh ? What's wrong with you?
Thera vy omglowes clav luk. Ma galar dhemm e'n tor. I feel quite ill. I've got a pain in the belly.
Fatel ero whei omglowes obma ? How are you feeling here?
Agh ! Ma hedna wor ow grevya ! Ow! That hurts.
*Dra wrüga whei debry dhe gas kidnyow ? What did you eat for your dinner (lunch)?
Nag eus debrys gena vy traveth hedhyw. I haven't eaten anything today.
Dra wrüga whei debry de ? What did you eat yesterday?
Me wrüg debry ester ha scòbmow. I ate oysters and chips.
La jey ! Whei a gotha dhewgh kemeres moy a with ! Gallas geno whei hager fest ! Crikey! You should take more care. You've had somehing that doesn't agree with you!
Pandra gòffes **dhemm gwil, dhanna ? What should I do then?
***Kemêr onan an pelednow-ma teyrgweth e'n jorna ken debry. Take one of these pills three times a day before eating.
Durdalada whei, doctour ! Thank you very much, doctor.
Nag ew dha vos acomptys ! Don't mention it (equivalent).
Benatuw ganowgh ! A'n owr, ha kemêr with ! God bless! Bye, and take care.

*Dra is a spoken form of pandra 'what'.

** Both dhemm and dhebm 'to me' are used in KB. They are sometimes spoken as demm, debm.
** Kemêr 'take' is an alternative to kemerowgh, kebmer.

Sunday, 17 March 2019

Covyon Richat Gendall 1

This text from p. 154 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall, 2000 has been put into the SWF L with trad. graphs, the spelling now used by Cussel an Tavas Kernôwek.

Me wrüg junya an Lû Lestry (Hen'ew an Morlû po an Lû Lestry Riel, NK) pa
Tren ort an cay en Afon Wen.
veuma nebes dadn nawnsek bloodh coth; en gwir en ta, me a spenjas ma nawnjegves nadelik
(Hen'ew y bednbloodh, NK) en ker dhescans en Afon Wen - hen'ew Awan Wen en tavas nei - ogas dhe Pwllheli en Kembra.
Me wrüg cacha an tren en godhûher üdn jorna en Mis Merh (Meurth) ha dalla bownans na (w)oyen pele venja va diwedha na pana dermyn . Besy chânjya trenow en Amwithig hag arta en Machynlleth. An nos o yeyn ha cler; an loor wrüg spladna, en golowy war an kenhlyskman (RG glit) war an parkow ha'n spern; an tren wrüg mos en syger, crambla an menedhyow gen meur whes...

Monday, 11 March 2019

Celtic Cornwall gen Alan Kent

Lever teg, lever pòrresys.
Eus redyes genowgh Celtic Cornwall gen an scrifer Alan Kent ? Ma an lever spladn-ma rebam lebmyn ha me ow scrifa dhewgh. Thew lever poos ha teg, dhodho 288 volen ledan ha lies fotograff a'n jedh hedhyw ha'n termynyow eus passyes. Thew an fotograffer meur a bris, Jan Beare a brovias a' re-ma, an keth den a wrüg radn an pictours en levrow gan coweth Craig Weatherhill. Mons jùnya gen an text dhe wil dyllans marthys. Ma Alan Kent en mesk an gwelha scoloryon üjy ow stüdhya Kernow ha medra gan lien ha gan tavosow. Rag hedna, nyns ew hebma lever teg en üdnek, an ehen a vedh gerys war an bord coffy dhe vos gwelys gen agan cowetha. Nag ew; Thew kens lever deskys ha brâs a vedh dhe les a'n movyans Kernôwek ha keniver onan üjy ow cara an pow - keffres trigoryon hag omweloryon, tre ha pelha. Ma va ow provia dhe'n henedhow a'n eur-ma an keth daffer ha pegans a veu res dhe'n Kernôwyon gen A.K. Hamilton e'n bledhednyow deg warn ügens - ha whath moy, euthyk moy, eth hevel dhebm heb own bos myskemerys. Raga nei, an Kernôwegoryon, eth ew lever pòrresys a vedn gan gweres pub dedh war agan vorr hir.

Alan M. Kent. 2012. Celtic Cornwall, Wellington: Halsgrove House.


Pris an lever-ma ew £24.99 bes ma bargens dhe vos sesys ort pris isel en Trago an mis-ma ! 

Sunday, 10 March 2019

SAMSON gen Nicholas Williams (KS)


Whei ell gasowes ort Nicholas obma


Pùbonen re glôwas a Samson, den Ebrow crev, mayth yw y whedhel derivys i’n Testament Coth. Ev a veu traitys gans y gowethes, Delîla, ha prysonys gans an Fylystînys. Ev a dednas chy a’y brysonyans dhe’n dor hag indelha a ladhas y honen ha lies huny a’n Fylystînys kefrës. Saw yma Samson aral dhe nôtya, hèn yw dhe styrya sans brâs Kembrek. Ny a wor meur ow tùchya Samson Sans, rag yma dhyn whedhel y vêwnans screfys gans managh Bretonek ajy dhe udn cans bledhen warlergh y vernans. Samson a veu genys in Kembra orth dyweth an pympes cansvledhen. Y gerens o Amon hag Ana, bryntynyon a Dhyfed in Soth West hag a Gwent in Soth Ÿst a Gembra. Pàn o Samson whath maw y gerens a’n gorras in dadn with Illtud Sans, scolor brâs, hag ev a’n magas ha’y dhescas in y vanaghty in Llanilltud (Lantwit) in Morganûg. Ena rag termyn Samson a omdednas dhe Enys Berr (Caldey Island) wàr gost Penvro. Bledhydnyow warlergh hedna ev a veu gwrës abas a vanaghty Llanilltud hag a veu sacrys epscop inwedh. Ev a asas Kembra gans bagas cowetha ha dos dhe Gernow. Kyns oll Samson a dheuth dhe vanaghty Landohow (St Kew) hag a wrug merclys ena. Leverys yw ev dhe fùndya managhty a’y honen. Nyns yw certan pleth usy hedna—eglos Golnans martesen ogas dhe Fawyth, pò in Soth Henle (South Hill), rag yth o eglosyow i’n dhew dyller-na sacrys dhe Samson Sans. Samson a asas y das y honen ow rêwlya y vanaghty nowyth-fùndys in Kernow ha mos dhe Vreten Vian. Hedna a wharva adro dhe’n vledhen pymp cans peswar deg eth. Ev a gafas gweres dhyworth Iudicael, an mytern, ha growndya eglos in Dol in north ÿst a Vreten Vian. Bledhydnyow moy adhewedhes an eglos-na a veu gwrës esedhva arghepscop Breten Vian. I’n gwary Kernowek Bêwnans Meryasek nyns yw an sans, hèn yw Meryasek, whensys dhe vos sacrys epscop; saw wàr an dyweth yth ywa perswâdys dhe recêva an onour. I’n gwary, Yùrl Gwened a lever ow tùchya Meryasek:

Unverhës kepar dell on,
'barth in eglos Sent Samson,
bedhens ev consecrâtys.

Yth yw cresys fatell vêwas Meryasek Sans i’n peswora cansvledhen. Saw ny veu Samson Sans genys bys i’n very dyweth an bympes cansvledhen. Ytho yth esa Meryasek ow pêwa cans bledhen dhe’n lyha kyns genesygeth Samson. Rag hedna ny alsa Meryasek bos sacrys in eglos Samson Sans rag nyns o an eglos fùndys whath. Yma lies skyla dhe gresy nag yw Bewnans Meriasek dhe drestya avell gwir-istory. An camamseryans pò ‘anachronism’ ow tùchya tyller sacrans Meryasek yw onen a’n rêsons-na.

A-bera dhe'n Chei gen Richat Gendall

This text comes from p. 11 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall, 2000. It has been put into the SWF L with trad. graphs, the preferred spelling of Cussel an Tavas Kernôwek.

Otta nei arta en chei an còthman vy. Thera nei stella et an els. Ma moy dew dharas dhe'n rowm-ma; ma an eyl ow ledya dhe'n trull (larder), ha ma y gila ow ledya dhe'n gegin.
Et an trull ma oll sortow tacklow pecar'a pottys ha padellow, stênow ha whath, keffres ha boos en fardellow hag en stenow, erbys ha losow crow.

Et an gegin ma gwreg Jôwan ow fyttya an boos ha gorra hedna dhe bobas poken dhe vryjon. Kegin ledan ew; ma dhodhy üdn veister vian ha treustow coth.
"Eus stiver dhewgh, Tamsin ?"
"Ma yeyner dhen bes nag eus stiver."
"Pehen forn ero whei ow usya ?"
"Ma dhemm dew vorn, car dr'ero whei qweles, onan electryk hag aral oyl. Ma dhem styllen hir a-vadn rag an daffer kegin, an te, an coffy, an coon ha whath. Ma moy tacklow obma dadnan benk. Dal ma an sòmpf (sump, used for sink by RG) gen dew tap, an eyl rag an dowr tòbma ha y gila rag an dowr yeyn."
"Riel dra ! Der nag eus golher lystry dhe whei ?"
"Mehal ! Seweth ! Nag eus dhen sebancrettow an par-na ! An geginew coth luk, ha scant arvez."

An CHEI gen Richat Gendall

This text comes from p. 7 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall, 2000. It has been put into the SWF L with trad. graphs, the preferred spelling of Cussel an Tavas Kernôwek.

Pele ma an chei-ma ?
Obma chei an còthman vy. Thew e creiys Jôwan. Merowgh ! Ma dew chymbla, pemp beister ha üdn daras. Hebma ew an daras rag. Ma portal (porch) derag an daras-ma. Gerowgh nei dhe knackya. Knack, knack ! Eth üjes (RG ez igges) egery an daras.
"Ha, Jôwan !"
"Ha, sos ! Fatel ero whei ow kil / cül ? Dewgh chei !"
Thera nei ow mos chei. Kensa, ma besfry, ha nena an els (living room).
"Gwrewgh sedha dor, sos, me a pejy. Gwrewgh omjersya gas honan."
Et an els ma bord hir ha ledan en cres an rowm gen whegh cadar: üdn cadar vrâs ort tâl an bord rag an gourty hag aral ort golas an bord rag an wrethty. Ort an dhew drenewen ma ken caderyow rag an flehes, poken rag an ostyjy (guests).
Bedn an vos, ma dresser gen daffer ha clock, ha dal ma an oles. Ma tan tòbm et an oles (hearth, fireplace), rag yeyn ew hedhyw.
"Ria ! Tan da ew hedna !"
A-gleth dhe'n oles ma cader vrehek hag a-dhyhow ma aral. Pur gles ens. Et üdn cornat an rowm ma bord bian leb ma an t.v. ha en aral ma telher rag an cünys (firewood).