Friday, 19 April 2019

Covyon Richat Gendall 5

This text by Richard Gendall has been put into SWF L, the spelling now used by Cussül an Tavas Kernôwek.

My a veu fortüdnyes luk, rag dresta vy o is-sodhek Kernôwek a-dhor Eglosheyl en Penwith, den seyth warn ügens bloodh, onest, kelednek hag own. Henwys e veu Is-Sodhek Daniels, ha whare nei a dheskas dhe y greia 'Danny'. Moy diwedhes (KS dywedhes) e wrüg cawas poyntyans vel sodhek, hag a-hes pa wrüg e anneyly eth o va devedhys Leder Hembregyas (po hembrenkyas 'leader').
Nei wrüg spenja (a spoken var. of spendya) nebes dedhyow en tre an godnys, tedna war costan neija e'n ayr, towla torpedos ha whath. Res o daskemeres (recover) 're-ma, o heb pedn bresel, dreven o anjei euthyk ker. Besy sawya ewedh an boxys-cartrij o gwres a vrest (made of brass)Besy gòrra e'n dowr an scath helhy (helghy) ha revya gen seyth rev rag whilas an torpedo neija, ha üdn jorna leb era keyngen (swell) ow resek, ha keffres an torpedo ha'n scath ow mos 'mann (SWF M mos yn bann) ha dor euthyk tra, an eyl a savas 'mann dadn y gila, ha sqwachya a-les plenkys an stras (and scat the bilge planks).

Friday, 12 April 2019

An vûgh, brâs hy thorr gen Neil

Parys dhe dhrei rag hy leugh.
My a gemeras an foto-ma an vledhen eus passyes pa thera vy ow qweres dhe'n coweth eus pastel tir dhodho, a wrüga cows anodho kens lebmyn. Ma an vûgh-ma ow trei rag leugh. Henn'ew dr'ew hei gen leugh ha parys dhe leuhya. Ottòbma an vûgh dhan, a hy growedh e'n park - brâs hy thorr - fest parys dhe dardha, eth hevel, ha'n termyn ow tremena der vaner syger en dadn* an howl tòbm. Pandra vedh gwres ? Traveth bès gortos, còsel ha dison, ha mires dhodhy terweythyow a-dhia bell. Nag ew an kensa pres a veu dres rag leugh gansy - an vabm goth - ha na vedh caletter dhodhy, my a hevel ; termyn lowr dhe eva badna 'de ha debry an tabm tesen eus et ow focket, hanter gellys dhe vrowjyon lebmyn bès wheg whath ha pres croust pell a-dhelher dhebm.

* en dadn (SWF M yn dann) 'under' is often shortened to dadn when speaking; drei rag leugh: bring forth a calf; leuhy: calve; growedha: to lie down; parys dhe dardha: ready to burst; mires dhe (neptra): check on (something); gellys ~ gyllys dhe vrowjyon: gone to crumbs.

Thursday, 11 April 2019

Robert Morton Nance gen Nicholas Williams (KS)


Tas ha mabm Robert Morton Nance a veu genys in Kernow saw ev ha’y dhew vroder a veu genys in Kerdydh in Kembra hag y o tregys i’n côstys-na oll dedhyow aga yowynkneth. An teylu bytegyns a spênas meur a dhegolyow in Porth Ia in chy aga mabm wydn. Nance a studhyas lînedna ha paintya in Kerdydh hag ena in scol art in Hertfordshire. Ev a dhemedhas kestudhyores hag y a dhewhelys dhe’n Soth a Gembra. Nebes bledhydnyow moy adhewedhes y wre’ty a verwys. Nance a dhemedhas arta hag ev ha’y wreg ha’y flehes a dheuth ha trega in Kernow inter Porth Ia ha Pensans. I’n termyn-na yth o Nance pòr vysy ow cul delînyansow pòr deg rag lyfrow ha rag jornalys. Ny wrug Nance tra vëth ow tùchya an tavas Kernowek bys i’n vledhen mil naw cans ha peswar pàn veu dyllys dornlyver Jenner. Ytho yth esa Nance in y dhewdhegves bledhen warn ugans pàn dhalathas ev desky an tavas. Nance a vetyas gans Jenner o tregys in Porth Ia hag y a veu cowetha specyal brâs. Nance ha Jenner warbarth a fùndyas an kensa cowethas a Gowethasow Kernow Goth. Y feu cowethasow erel fùndys ha warlergh termyn Kefrysyans Cowethasow Kernow Goth a dhyllas an kensa nyver a’ga lyver termyn Old Cornwall. Y feu Nance gwrës penscrefor an jornal, soodh a wethas ev bys in y vernans. Jenner ha Nance ha nebes persons erel a fùndyas Gorseth Kernow in mil naw cans dew dheg naw. Pàn verwys Jenner yn avarr i’n bledhydnyow deg warn ugans Nance a veu gwrës Bardh Meur an Orseth in dadn an hanow Mordon. Y ober moyha a bris martesen o darbary Cornish for All, lyver a welas golow an jëdh orth dyweth an bledhydnyow ugans. In Cornish for All Nance a drailyas y geyn warbydn Gernowek Dewedhes Jenner rag chif penfenten an tavas. I’n contrary part ev êth wàr dhelergh dhe Passyon agan Arlùth ha dhe wariow an Ordinalia, ow tesmygya spellyans unform rag Kernowek Cres. Cales yw gwil dhe davas dasvewa pàn nag eus cowsor genesyk anodho, saw calessa whath yw ûsya form a’n yêth dhyworth an Osow Cres dhe gôwsel adro dhe daclow a’gan dedhyow-ny. In breus lies huny ytho nyns o fur dêwys Kernowek Cres rag an fùndacyon a dhasserghyans an tavas. Ervirys yw genama leverel moy adro dhe’n mater-ma i’n termyn usy ow tos.

Wednesday, 10 April 2019

Frederick Jago gen Nicholas Williams (KS)


"... ev a re acownt a les ow tùchya Dolly Pentreth..."
Frederick William Pearce Jago a veu genys in Kernow in mil eth cans hag êtek. Ev a studhyas medhygieth in Ûnyversyta Loundres hag a veu gwrÿs medhek. Dell hevel ev a bractycyas in Bosvena kyns oll hag moy adhewedhes ev a wrug y aneth in Plymoth. Y wreg, Johanna o medhek inwedh. Y a’s teva dyw vyrgh. Jago a verwys i’n vledhen mil eth cans naw deg dew. Bern o dhe Frederick, in mesk taclow erel, an qwestyon a olow besias ‘fingerprints’ avell main rag assoylya cabmweyth; hag ev a screfas lyther dhe’n paper nowodhow The Times ow tùchya an devnyth a alsa bos gwrÿs a olow besias in câss Jack Sqwardyor pò ‘Jack the Ripper. I’n dedhyow-na nyns o dysplêgys an ûsyans a olow besias kepar dell veu i’n termyn esa ow tos. Jago yw remembrys yn arbednyk rag dew lyver a screfas ev. An kensa yw The Ancient Language an Dialect of Cornwall, lyver a veu dyllys in mil eth cans hag eth deg dew. Mar vrâs o kerensa Jago rag y bow genesyk, may whrug ev sacra an lyver dhe Gernow hy honen. In y raglyver yma Jago ow compla an qwestyon a dhyfygyans an tavas hag ev a re acownt a les ow tùchya Dolly Pentreth, benyn yw leverys yn fenowgh dhe vos cowsor dewetha an tavas. Corf an lyver yw rol a eryow clôwys in Sowsnek Kernow. Radn a’n geryow-na yw geryow Keltek, radn yw radnyêth Sowsnek, saw nùmber anodhans yw kefys in Sowsnek standard kefrës. Pymp bledhen warlergh gorra an lyver-na in mes Jago a dhyllas An English-Cornish Dictionary. Y erlyver a veu dyllys moy ès pymthek bledhen dhyrag Handbook Jenner, hag ytho kyns ès gwir-dhallath an dasserghyans Kernowek. Dell hevel ny ylly pùbonen convedhes prag y whrug Jago gorra warbarth gerlyver Sowsnek-Kernowek pàn nag esa den vëth ow whelas côwsel an tavas. Yth yw gorthyp Jago kefys in y raglyver; ev a lever: ‘Gerlyver Kernowek heb an radn Sowsnek-Kernowek yw kepar hag edhen na’n jeves ma’s udn askell.’ I’n gwelha prës Jago a ylly gwil devnyth a Bêwnans Meryasek rag y erlyver. An penfentydnyow erel ûsys ganso yw Passyon an Arlùth, try gwary an Ordinalia, Creacyon an Bÿs, Lhuyd, Pryce ha William Borlase. Ev a gafas geryow Kernowek ûsys in radnyêth Kernow pò godhvedhys gans pobel goth. Spessly Jago a ûsyas geryow dhyworth Bernard Victor, Porth Enys, den coth a wodhya lowr a Gernowek hengovek. Nyns usy Jago ow whelas composa spellyans an geryow a gafas ev i’n textow dyffrans. Rag hedna yma va ow ry an udn ger spellys in lies fordh dhyvers. Apert yw bytegyns fatell wrug Nance ûsya gerlyver Jago rag an kensa gerlyver a wrug ev dyllo, hèn yw y erlyver Sowsnek-Kernowek a’n vledhen mil naw cans try deg peswar.

Kewgh dhe redya gerlyver Jago obma:

Thursday, 4 April 2019

Sawys dre wowvreus - gen Neil


Gwir ew hebma – nag ew whedhel gow – bès terweythyow an gwrionedh ew coynt. Thew endelha gen an whedhel-ma. Gosowowgh dhe vy:
Thera dew vroder yonk dhort Trurû e'n termyn an bresel – henn'ew dewettha gwerryans a'n bes. Tho an breder pecar'a'n vebyon erol e'n cyta vian e'n dedhyow-na, heb dowt, saw tewal o aga crohen dre reson ga sira dhe vos marner dhort Africa. Tho Kernowes ga mabm. Onan anodhans o henwys Jôwan. Henn'ew, John Equagoo Cockle. Thew ev a gowsas dhebm a'n dra a skydnyas warnodhans.
Tho anjei marners e'n lû-lestry marchant, aga dew, ha pa wrüg telegram dos - leverel fatel era gorhel nowydh-devedhys a venja cawas tüs-mor – ei a gemeras an tren dhe Falmeth gen bagas a düs erol – ha skydnya war an savla ogas dhe'n porth. Oll an vebyon a gerdhes warbarth dhe'n cay leb ma thera mester an gorhel ort aga hortos. Pur dha, pur dha – saw pa wrüg gweles Jôwan ha'y vroder, e lavaras, "Na vedh tüs dhû e'n gorhel-ma !," saw an hager ger a dheth dre y anow na vedh ûsyes òbma.
"Na amownt, capten!" medh Jôwan, "Na vedh, gerowgh gas cavow dhe wandra !" ha'n dhew vroder a dreylyas ha mos ekerr (yn kerdh) arta... ha gans hedna, oll an düs erol dhort Trurû ha Falmeth a wrüg pecar ha sewya war aga lergh. Òttobma an capten gòcky heb marners!

Speis wòja hedna thera Jôwan e'n gorhel aral en Heyl. Ena, en tavarn, napell a'n cay, ev a welas an kethsam capten a veu gwelys ganjo kens hedna en Falmeth. "Godhûher da dhe whei, capten." medh Jôwan, bès an diwettha-ma a eth mes e'n strêt heb òttra ger veth ha heb eva remenat y vadna.

An dhew worhel a eth dhe'n mor en termyn an nos – kelmys rag Kembra dhe gerhes glow. Gorhel a'n capten anwheg a lewas cors own ha didro dhort Heyl dhe g/Cardydh bes gorhel Jôwan a eth cosel ha wheg reb an als dhe Appledore en Dewnan ha tabm pelha whath ken tremena an Chanel a Vristow ha sewya an als arta e'n tû aral. Tho hirra ha kerra an viaj dre hedna, bès – warlergh bres a'n master für - nag o mar vrâs an diantel – henn'ew an peryl dhort ayrplanys ha sedhlestry an escar ; Ha m'alja bos prevys, gorhel an capten anwheg a veu kellys e'n nos – devanys dhe stras a'n mor gen U-boot ha keniver mab an brodn a veu ledhys. Na veu an capten dhe ga sconya, an dhew vroder dhort Trurû a via ledhys ewedh.

Wednesday, 3 April 2019

An vledhen gen Richat Gendall

This text from p. 22 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L Trad., as used by Cussül an Tavas Kernôwek.

Keniver seson an vledhen ew deffrans.

E'n gwenton ma an gwedh drei rag del nowydh ha gwer. Ma lies blejen deg. Ma en yonk (young lambs) en mena, hag e'n gwedh, e'n lonow, e'n dor eneth, ma neythow edhyn gen oyow poken daybas.

E'n hav an gewer a vedh tòbm. Ma an howl spladna. Ma an lavalow ha'n ys treylya arvez. Ma losow luk e'n erbyer. Ma tüs ow havy tre po pelha bes ma whesa an tiogow e'n bargen tir; ma an poscaders nevra gwil whel en cacha puskes ha dhe'n ostow gwesty ewedh ma meur a whel dhe wil.

An kidnyadh ew seson liester, cùntles ha dres tre frûtys a'n dor. Eth üjes ow kil cyder nowydh. E'n gwil ma an sowl melyn (yellow stubble), ma an gwenely (swallows) parys dhe neija  dhe ves dres mor ha ma del an gwedh ow treylya melyn ha tewl.

En diwedh (KS dyweth, deweth), otta an gwav. Noth ewan gwedh, glaw a wra ha terweythyow erh ha keser. Ma lies mola las ha shewolok (fieldfares and winnards/redwings) ow whilas tabm e'n parkow po e'n keow, preves po greun. Mall ew gena nei cawas an gwenton arta !

Monday, 1 April 2019

Pawl Sans gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes orth Nicholas obma:
Eglos Pawl in Kernow
Paulus Aurelianus pò Pawl Aurêlyan yw onen a sens vrâs Breten Veur ha Breten Vian. Genys veu ev i’n wheffes cansvledhen in Kembra ha mab o dhe dhen nôbyl henwys Porphyryùs. Pawl a veu danvenys dhe studhya in dadn Illtud Sans in Lan Illtud (Lantwit Major) in Morganûg, mayth esa Samson, Gildas ha Dewy Sans ow studhya ganso. Pawl a veu sacrys prownter ha warlergh termyn ev êth dres an mor dhe Vreten Vian. Ena ev a fùndyas nùmber a eglosyow, onen anodhans i’n Enys Vaz pò Île de Batz wàr gost North-West Breten Vian. Ev a veu sacrys epscop in dadn auctoryta mytern an Francas hag a veu gwrës kensa epscop an tyller usy lebmyn ow ton y hanow, Castell Pawl pò St Pol de Léon, ogas dhe Roscoff. Yma peneglos teg in Castell Pawl in agan dedhyow ny. Derevys veu hodna i’n tredhegves cansvledhen wàr an tyller mayth esa ow sevel eglos Pawl Sans y honen. Yma stol an sans gwethys i’n beneglos hag ev y honen yw encledhys ena. Yth yw leverys fatell verwys Pawl Sans i’n vledhen pymp seyth deg pymp. Yma y dhegol (hèn yw dëdh y vernans) ow codha wàr an dêwdhegves dëdh a vis Merth. Yth hevel fatell veu Pawl Aurêlyan kemyskys gans sans aral yn tien, Paulînus Evrok, ha dre rêson a’n kebmysk-na in Kernow yth yw degol Pawl solempnys in mis Hedra. Dell hevel Pawl Sans a’n jeva whor henwys Satyvola. Hy yw aswonys inwedh avell Sidewell ha nyns yw nameur godhvedhys adro dhedhy. Yth yw leverys fatell esa hy ha bagas bian lenesow tregys wàr an Garrek Loos i’n Coos i’n West a Gernow. Dell hevel yth esa an tyller-na re in dadn wolok an bobel. Wàr y viaj dhe Vreten Vian, herwyth an whedhel, Pawl a vysytyas y whor ha’y lenesow hag a welas nag o vas an Garrek Loos avell tyller rag lenjy. Dre verkyl ytho Pawl Sans a gafas splat bian a dhor sëgh rag hy whor ha’y benenas ogas dhe Porthenys hag ow meras orth Baya an Garrek. Y feu eglos fùndys i’n tyller-na usy whath ow ton hanow Pawl Aurêlyan, rag aswonys yw hy avell Pawl. Yth yw an eglos-na a les specyal dhe Gernowegoryon, rag in corlan an bluw yth yw encledhys Dolly Pentreth, onen a’n gowsoryon dhewetha a Gernowek tradycyonal. Dolly a verwys i’n vledhen mil seyth cans seyth deg seyth saw ny veu men cov derevys dhedhy ma’s bys an secùnd hanter a’n nessa cansvledhen.