Thursday, 18 April 2019

Robert Morton Nance gen Nicholas Williams (KS)


Tas ha mabm Robert Morton Nance a veu genys in Kernow saw ev ha’y dhew vroder a veu genys in Kerdydh in Kembra hag y o tregys i’n côstys-na oll dedhyow aga yowynkneth. An teylu bytegyns a spênas meur a dhegolyow in Porth Ia in chy aga mabm wydn. Nance a studhyas lînedna ha paintya in Kerdydh hag ena in scol art in Hertfordshire. Ev a dhemedhas kestudhyores hag y a dhewhelys dhe’n Soth a Gembra. Nebes bledhydnyow moy adhewedhes y wre’ty a verwys. Nance a dhemedhas arta hag ev ha’y wreg ha’y flehes a dheuth ha trega in Kernow inter Porth Ia ha Pensans. I’n termyn-na yth o Nance pòr vysy ow cul delînyansow pòr deg rag lyfrow ha rag jornalys. Ny wrug Nance tra vëth ow tùchya an tavas Kernowek bys i’n vledhen mil naw cans ha peswar pàn veu dyllys dornlyver Jenner. Ytho yth esa Nance in y dhewdhegves bledhen warn ugans pàn dhalathas ev desky an tavas. Nance a vetyas gans Jenner o tregys in Porth Ia hag y a veu cowetha specyal brâs. Nance ha Jenner warbarth a fùndyas an kensa cowethas a Gowethasow Kernow Goth. Y feu cowethasow erel fùndys ha warlergh termyn Kefrysyans Cowethasow Kernow Goth a dhyllas an kensa nyver a’ga lyver termyn Old Cornwall. Y feu Nance gwrës penscrefor an jornal, soodh a wethas ev bys in y vernans. Jenner ha Nance ha nebes persons erel a fùndyas Gorseth Kernow in mil naw cans dew dheg naw. Pàn verwys Jenner yn avarr i’n bledhydnyow deg warn ugans Nance a veu gwrës Bardh Meur an Orseth in dadn an hanow Mordon. Y ober moyha a bris martesen o darbary Cornish for All, lyver a welas golow an jëdh orth dyweth an bledhydnyow ugans. In Cornish for All Nance a drailyas y geyn warbydn Gernowek Dewedhes Jenner rag chif penfenten an tavas. I’n contrary part ev êth wàr dhelergh dhe Passyon agan Arlùth ha dhe wariow an Ordinalia, ow tesmygya spellyans unform rag Kernowek Cres. Cales yw gwil dhe davas dasvewa pàn nag eus cowsor genesyk anodho, saw calessa whath yw ûsya form a’n yêth dhyworth an Osow Cres dhe gôwsel adro dhe daclow a’gan dedhyow-ny. In breus lies huny ytho nyns o fur dêwys Kernowek Cres rag an fùndacyon a dhasserghyans an tavas. Ervirys yw genama leverel moy adro dhe’n mater-ma i’n termyn usy ow tos.

Thursday, 11 April 2019

Mis Hedra !

Na vedh Brexit terebo Mis Hedra... ha wòja hedna, piw a wor ! Thera keniver onan ow para y dowl rag an seythen-ma bès an U.E. a ros nebes misyow moy dhe Theresa May ma'll cawas remedy dhe'n dhalva en Chei an Gebmyn. Vedn hei bardydnya gen pednow an partys erol rag cawas ha kemeres acord - pò vedh an governans en lymbo whath pa teffa gwav ? Ea, thew pecar dre veu cowsys gen Donald Tusk pa wrüg leverel fatel era telher specyal en Efarn rag a' re a dhros rag an Brexit heb towl veth rag an termyn a vedn dos. Nag era ow cows mes a reson bès e'n men termyn, na whath, ma radn a vedh confortyes gen pasty tòbm dhort Kernow.

Tuesday, 9 April 2019


An bardhonek hir Syr Gawayn and the Grene Knyght ‘Syr Gawen ha’n Marhak Gwer’ yw romans a bris adro dhe Gawen. Ny woryn ny pyw o an prydyth a scrif an whedhel in Sowsnek Cres i’n secùnd hanter an peswordhegves cansvledhen. I’n whedhel yma Arthùr Mytern ha’y varhogyon in Camylot De Halan an vledhen pàn wrella entra wàr vargh gwer marhak ùncoth hûjes brâs hag ev gwer yn tien. Yma bool in y dhorn hag avell gwary rag an sêson ev a re chalynj dhe onen a’n varhogyon y weskel gans y vool wàr an condycyon ev y honen dhe gafos chauns dhe ry bobm kepar dhe’n marhak orth pedn bledhen ha dëdh. Syr Gawen a gebmer an chalynj hag a wesk an Marhak Gwer gans an bool orth y dhybedna. An Marhak a dheref an pedn trehys in y dhorn ha’n pedn a lever bos res dhe Gawen sùffra strocas kepar i’n Chapel Gwer nessa bledhen. Pàn vo an vledhen ogas tremenys Gawen a dhallath wàr y fordh hag a dheu dhe gastel brâs, may ma Syr Bertilak tregys gans y wreg, neb yw pòr sêmly. Nyns usy an Chapel Gwer mes dyw vildir abell alena. Ternos yma Bertilak ow mos in mes owth helghya, saw kyns dyberth ev ha Gawen a wra acord y aga dew dhe ry dh’y gela pynag oll dra a wrellens cafos dres an jëdh. Pàn vo hy gor’ty gyllys in kerdh, Arlodhes Bertilak a whela sedûcya Gawen. Ny wra va omry dhedhy, saw rag ewn cortesy yma va owth alowa dhedhy ry bay dhodho. Gordhuwher Bertilak a re carow dhe Gawen ha Gawen a re bay dhodho ev. An secùnd gordhuwher Bertilak a re bora gwyls dhe Gawen, neb a re dew vay dhodho. An tressa jorna ny wra Gawen omry dhe’n wreg naneyl saw hy a re dhodho grugys a owrlyn neb a vydn y wetha dhyworth pùb pystyk. An gordhuwher-na nyns usy Gawen ow meneges dhe Bertilak adro dhe’n grugys. Ternos yma Gawen ow mos dhe’n Chapel Gwer ha wosa try assay ny yll an Marhak Gwer y bystyga. Ena an Marhak Gwer a lever y honen dhe vos Bertilak, chaunjys y semlant dre bystry. Yth yw Gawen methek na wrug ev confessya adro dhe’n grugys, saw Bertilak a’n gelow an gwelha marhak bythqweth a veu. Yma lies element Keltek i’n whedhel-na hag ytho nyns ywa marth martesen y feu an bardhonek composys in Cheshire pòr ogas dhe oryon Kembra.

Monday, 8 April 2019

Troyl - a day out - gen Richat Gendal

This text from p. 28 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L with trad. graphs, the spelling now used by Cussül an Tavas Kernôwek.


An seson ew an kidnyadh. Üdn jorna, pa wrüga vy divüna e'n mettin, an howl wrüg spladna ha'n edhyn wrüg cana. Me a savas emann (yn bann) mes an gwily ha mos en dor dhe'n gegin. Me a fyttyas te, ha nena degy bolla emann dhe'n chombour. Me a shakyas ow wreg a hy scoodh.

"Gwras devüna, melder !," medham, "Dedh teg ew."

Nei wrüga kestalkya ha hei eva hy the.

"Fatla qwra nei gwil troyl hedhyw ?" medham. "Nei ell dreivya dhe neb telher teg ha drei croust gena nei."

"Baris," medh hei. "Me a venja mos dhe Goonvre dhe cüntel eyrin. E veu showr nodhans an vledhen diwettha."

Wòja cawas hânsel, me wrüg lâl, "Elles ta fyttya tabm ha me ow trei mes an car ?"
"En dhiogel !" emedh hei.

Me egeras an carjy bes pa venja vy egery an car, ha pa wrüga vy gorra ow dorn et ow fockat rag senjy an alwedhow, ca ! Na aljama trouvya anjei !

"Na wörama pele ma gerys genam alwedhow an car, colon. Eus gwres genes sight nodhans telher veth ?"

"Me a venja ga gweles et an skival eus war an dresser, sos."

"A ! Ottowns genam !"

"The season is autumn. One day, when I woke in the morning, the sun shone and the birds sang. I got up out of bed and went down to the kitchen. I made tea and then carried a cup up to the bedroom..."

Thursday, 4 April 2019

Covyon Richat Gendall 6

Ma an mor ow terevel fol !
Adherag, thera Offa war an trad dhe Mermansk, gwitha war an gorholyon warow, bès pa wrügons radna tredha nei pegans tröednek, (Obma, ma RG ow menya pegans trovadnek - henn ew oll an dilhas ha daffar eus othom anodho e'n powyow tòbm. NK) an whedhlow o lies ort pele a venja nei kemeres le üdn destier aral a veu mellyes en droglam, ha mos vel cosgar (Obma, ma RG ow menya gwithyjy.) dhe lû batal a venja mos dhe'n Mor Cres, parys dhe helhy submarines ha obery avel defens ayr.
Rag hedhes an Mor Cres, bès e'n kettermyn rag goheles an submarines ha playnys an escar, nei geth (= eth 'went') pell dhe ves e'n Mor Brâs Atlantek, ha jimmery-cry ! (d. exclamation), fatel o hei garow ! Na wrüga vy scantlowr debry tabm terebo nei dhe hedhes coselha dowrow pelha dhe'n sooth, rag me a veu cleves mor tydn, ha keniver darn boos a venjama clonka o kellys mes an scons ! El dra aljam debry heb dânger a veu kes, bès an choclat a res dhen dhe eva, ha leb ken maner a via dhemm meur luhes, na aljama y dochya, soweth.
El le a aljama bos heb omglowes clav, tho purl pedn a wern, a dalvia e hedhes dhort crambla skeyl horn, ha 'fenaigel' ow honan ort an topp rag gawas ow honan en bera. An 'neyth bran' o tellys gen shrapnel.

Geryow: gorholyon warow: cargo ships; wrügons - a variant of wrüssons; el: the only; kemeres le: take (the) place of; an Mor Cres: the Mediterranean; scons: bulwark(s); meur luhes: very welcome; purl: lookout post. d.; pedn an wern: the top of the mast; hedhes: reach; tellys: holed. 

Wednesday, 3 April 2019

War an BBC hedhyw

Benyn aral neb a veu kethes en Alabama - kellys hy hanow.
Ma redyes genam war wiasva an BBC hedhyw fatel wrüg merwel e'n vledhen 1937, e'n stât a Alabama, an diwedha kethes po keth a veu kemerys dhort Africa. Gelwys o hei Sally Smith ha na wrüg besketh gara an plantacyon lebma tho kethes kens. Hei a spendyas moy avel 70 bledhen ena war an diwedh, en telher nag o pell dhort Selma (tre a-bris dre reson an radn a waryas e'n movyans rag gwiryow civil). Thew hedna pecar'a meur a'n bobel ow kethesow po kethyon ken veu defnys an institûcyon a kethneth en keniver onan a'n Statys Ûnyes; Res o dhodhans triga leb era anjei wòja hedna rag fowt a vòna ha menys ha dre reson nag era lowr a whel aral era cübmyas dhodhans y wil e'n dedhyow o diberhes a' re dhû dhor a' re wydn.
Hanow Sally o Redoshi ken veu sesys gen an varchonts keth en 1860, termyn hei veu dewthek bloodh. Thera hei trigys en telher lebma vedh kevys Benin hedhyw. Thera kethyon erol a verwas wòja Redoshi saw a' re-na o genys e'n S.U.A. kens es en Africa.
Geryow: kethes f., keth m. 'slave'; besketh, besca, bescath, SWF M byskweth '(n)ever'; defnys 'forbidden', here 'abolished'; menys 'means'; cübmyas 'permission'; lebma 'where' is a development of 'le may'.

Kewgh dhe redya an darivas a-dro dhe'n whithrans a veu gwres gen Hannah Durkin et hy hever:

Tuesday, 2 April 2019

Covyon Richat Gendall 5

This text by Richard Gendall has been put into SWF L, the spelling now used by Cussel an Tavas Kernôwek.

Me a veu fortüdnyes luk, rag dresta vy o is-sodhek Kernôwek adhor Eglosheyl en Penwith, den seyth warn ügens bloodh, onest, kelednek hag own. Henwys e veu Is-Sodhek Daniels, ha whare nei a dheskas dhe y greia 'Danny'. Moy diwedhes (KS dywedhes) e wrüg cawas poyntyans vel sodhek, hag a-hes pa wrüg e anneyly eth o va devedhys Leder Hembregyas (po hembrenkyas 'leader').
Nei wrüg spenja (a spoken var. of spendya) nebes dedhyow en tre an godnys, tedna war costan neija e'n ayr, towla torpedos ha whath. Res o daskemeres (recover) 're-ma, o heb pedn bresel, dreven o anjei euthyk ker. Besy sawya ewedh an boxys-cartrij o gwres a vrest (made of brass)Besy gorra e'n dowr an scath helhy (helghy) ha revya gen seyth rev rag whilas an torpedo neija, ha üdn jorna leb era keyngen (swell) ow resek, ha keffres an torpedo ha'n scath ow mos 'mann (SWF M mos yn bann) ha dor euthyk tra, an eyl a savas 'mann dadn y gila, ha sqwachya a-les plenkys an stras (and scat the bilge planks).

Monday, 1 April 2019

Pawl Sans gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh dhe wosowes orth Nicholas obma:
Eglos Pawl in Kernow
Paulus Aurelianus pò Pawl Aurêlyan yw onen a sens vrâs Breten Veur ha Breten Vian. Genys veu ev i’n wheffes cansvledhen in Kembra ha mab o dhe dhen nôbyl henwys Porphyryùs. Pawl a veu danvenys dhe studhya in dadn Illtud Sans in Lan Illtud (Lantwit Major) in Morganûg, mayth esa Samson, Gildas ha Dewy Sans ow studhya ganso. Pawl a veu sacrys prownter ha warlergh termyn ev êth dres an mor dhe Vreten Vian. Ena ev a fùndyas nùmber a eglosyow, onen anodhans i’n Enys Vaz pò Île de Batz wàr gost North-West Breten Vian. Ev a veu sacrys epscop in dadn auctoryta mytern an Francas hag a veu gwrës kensa epscop an tyller usy lebmyn ow ton y hanow, Castell Pawl pò St Pol de Léon, ogas dhe Roscoff. Yma peneglos teg in Castell Pawl in agan dedhyow ny. Derevys veu hodna i’n tredhegves cansvledhen wàr an tyller mayth esa ow sevel eglos Pawl Sans y honen. Yma stol an sans gwethys i’n beneglos hag ev y honen yw encledhys ena. Yth yw leverys fatell verwys Pawl Sans i’n vledhen pymp seyth deg pymp. Yma y dhegol (hèn yw dëdh y vernans) ow codha wàr an dêwdhegves dëdh a vis Merth. Yth hevel fatell veu Pawl Aurêlyan kemyskys gans sans aral yn tien, Paulînus Evrok, ha dre rêson a’n kebmysk-na in Kernow yth yw degol Pawl solempnys in mis Hedra. Dell hevel Pawl Sans a’n jeva whor henwys Satyvola. Hy yw aswonys inwedh avell Sidewell ha nyns yw nameur godhvedhys adro dhedhy. Yth yw leverys fatell esa hy ha bagas bian lenesow tregys wàr an Garrek Loos i’n Coos i’n West a Gernow. Dell hevel yth esa an tyller-na re in dadn wolok an bobel. Wàr y viaj dhe Vreten Vian, herwyth an whedhel, Pawl a vysytyas y whor ha’y lenesow hag a welas nag o vas an Garrek Loos avell tyller rag lenjy. Dre verkyl ytho Pawl Sans a gafas splat bian a dhor sëgh rag hy whor ha’y benenas ogas dhe Porthenys hag ow meras orth Baya an Garrek. Y feu eglos fùndys i’n tyller-na usy whath ow ton hanow Pawl Aurêlyan, rag aswonys yw hy avell Pawl. Yth yw an eglos-na a les specyal dhe Gernowegoryon, rag in corlan an bluw yth yw encledhys Dolly Pentreth, onen a’n gowsoryon dhewetha a Gernowek tradycyonal. Dolly a verwys i’n vledhen mil seyth cans seyth deg seyth saw ny veu men cov derevys dhedhy ma’s bys an secùnd hanter a’n nessa cansvledhen.