Sunday, 26 May 2019

Robert Williams ha'n Lexicon Cornu-Britannicum gen Nicholas Williams (KS)

Robert Williams a veu genys i’n vledhen mil eth cans ha deg in Llandudno i’n North a Gembra, le mayth o prownter y das. Robert a gafas scolyans in Tresalop ‘Shrewsbury’ ha warlergh hedna in Resohen. Wosa recêva BA hag MA, ev a veu ordnys prownter hag a servyas in pluwyow dyvers in Kembra. Wàr an dyweth i’n vledhen mil eth cans seyth deg naw ev a veu apoyntys rector pluw Cùlmyngton in Conteth Henfordh pò ‘Herefordshire.’ Ny wrug ev demedhy bythqweth. Williams a screfas bewgraf brâs a Gembrion a bris in Sowsnek hag in Kembrek. Ev a dhyllas darnow in mes a dhornscrîvyow Kembrek ha lyfrow ow tùchya istory leëk. Saw y lyver moyha usy ow fastya y hanow yw an gerlyver Kernowek-Sowsnek a dhyllas ev in bledhydnyow try ugans an nawnjegves cansvledhen in dadn an tîtel Lexicon Cornu-Britannicum. An lyver re beu dyllys moy ès unweyth i’n gansvledhen-ma hag y hylla bos redys wàr lînen inwedh. Rag y erlyver Williams a whythras an penfentydnyow-ma: Vocabularium Cornicum pò Gerva Kernowek Coth, Passyon agan Arlùth, try gwary an Ordinalia, Creacyon an Bÿs, Gerva Lhuyd ha Gerva William Pryce. Lytherednans Williams yw dhe verkya. Yma va owth ûsya dh rag an son in gwedhen ‘tree’ ha dhodho ‘to him’, spellyans a gemeras ev dhyworth Lhuyd hag a veu sewys gans Jenner ha Nance. Yma Williams inwedh ow qwil devnyth a <c>, hèn yw tressa lytheren in abecedary, in le a’n lytheren <k> i’n textow hengovek. Rag ensampyl Williams a scrif <cerense> ‘love’, <Cembrion> ‘Welshmen’ ha <ci> ‘dog’ gans <c> avell an kensa kes-son. Yth o Williams inwedh an den a dhalathas screfa Cernewec ‘Cornish’ gans <e> in secùnd sylaben; rag i’n tavas hengovek an vogalen-na yw <o> pò <u> pùpprës. Yth o gerlyver Williams a valew brâs ha cler yw fatell wrug Nance y ûsya rag oll y erlyfrow. Y wharva kefrÿs fatell veu Robert Williams an an scolor neb a dhetermyas yth o Bêwnans Meryasek, nowyth dyscudhys screfys in Kernowek. I’n gwetha prës an gwary-na a dheuth re holergh dhe vos ûsys gans Robert Williams in y erlyver. Williams a verwys in Cùlmington i’n vledhen mil eth cans eth deg onen hag a veu encledhys in corlan an eglos. Nebes bledhydnyow warlergh y vernans, y feu men cov settys in bàn a-ugh y vedh. In Kembrek yma an scrif warnodho, saw orth an goles yma screfys in Kernowek an lavar-ma mes a Origo Mundi: me a wor yn tâ lemmyn devedhys yw ow thermyn. Tregereth Duw dh’y enef!

Friday, 24 May 2019

Davyth - Dewy gen Nicholas Williams (KS)


Kewgh de wosowes òbma:

Davyth yw aswonys dâ avell mytern Israel. Ev yw person a bris i’n textow
"Yma pymp tyller dhe'n lyha gelwys Tredhewy in Kernow"
Kernowek kefrës rag yma part brâs dhodho in
Origo Mundi, le may whra va avoutry gans Bersabe, gwreg Ùrry. An hanow David yw Ebrow, saw yth ywa nebes coynt avell hanow den. Yma certan scoloryon ow cresy Dâvîd in Ebrow dhe vos tîtel, usy ow styrya ‘meurgerys’; scoloryon erel a grës fatell o Elhanan gwirhanow an mytern. Davyth avell maw yonk a ladhas an cowr uthyk Goliath, saw in Secùnd Lyver Samùel ny a red: Y feu ken batal whath gans an Fylystînys in Gob. Soudor gelwys Elhanan a ladhas Goliath a Gath. Davyth pò Dewy heb mar yw hanow sans tasek Kembra. Warlergh an tradycyon, Davyth a veu genys i’n West a Gembra neb termyn i’n wheffes cansvledhen. Dell hevel yth o Non Sans y vabm. Yth yw hanow Davyth dhe weles i’n hanow Davidstow in Kernow. Davyth Sans a dhendylas hanow brâs avell descador ha pregowthor, hag a fùndyas eglosyow in Kembra, in Dùmnonia hag in Breten Vian. Peneglos Tyddewi (Chy Dewy) pò St David’s in Penvro pò Pembrokeshire a veu derevys wàr dyller managhty an sans y honen. Nyns o Dewy ma’s abas yn udnyk pàn gemeras ev radn in Seneth Brevy, cùntellva vrâs a vebyon lien. Ev a gôwsas mar grev warbydn an heretykys, may feu va gwrÿs epscop dystowgh. Davyth Sans a veu marow an kensa dëdh a vis Merth i’n vledhen pymp cans eth deg naw. An kensa dëdh a Verth yw y dhegol ev ha hedhyw dëdh nacyonal an Gembrion kefrës. Yth hevel fatell o tra gebmyn sens Cristyon dhe gafos aga henwyn dhyworth tus in Testament Coth. In Kernow ny a’gan beus Seleven dhyworth Solomon, han Kembro Samson Sans yw onorys in Breten Vian. Saw Davyth pò Dewy a’n jeves dyw form a’y hanow. Yth yw leverys yn fenowgh fatell yw Dewy form goth an hanow, a dheuth yn tydro dhyworth David in Latyn. Davyth herwyth an tybyans-na yw form moy adhewedhes. Saw bysy yw dhyn reckna gans ken possybylta. Y hyll bos martesen nag yw Davyth ha Dewy formys dyvers a’n keth hanow. Martesen yth yw Dewy hanow a dhevedhyans Keltek pur, kepar ha’n hanow Daui, Dui in Godhalek coth. Mars yw hedna gwir, an hanow Davyth re beu kemerys avell form aral a Dewy, kyn nag eus colm vëth intredhans. Pynag oll yw devedhyans Davyth ha Dewy, ymowns y aga dew kefys in Kernowek. Yma hanow an mytern, Davyth, Davyd, Davy kefys in Passyon agan Arlùth, Origo Mundi, Passio Christi hag in Homylys Tregear. Yth yw Dewy avell hanow ûsys rag tiak dhe weles i’n hanow tyller Tredhewy ‘Dewy’s farm’. Yma pymp tyller dhe’n lyha gelwys Tredhewy in Kernow.

Saturday, 18 May 2019

BOB HAWKE

Bob Hawke, Cosin Jack.

Marow ew Bob Hawke neb o onan an kensa menysters an moyha kerys ha'n moyha sowyn e'n story a Australia. Genys veu en telher creiys Bordertown en Soth an pow e'n vledhen 1929, mab üdn tas o menyster a'n eglos Congregationalist ha mabm o descadores scol. Keffres dama ha sira o decendys a düs bal dhort Kernow ha Bob Hawke y honan a gemera radn e'n gool Lowender Kernôwek en Wallaroo, Moonta ha Kadina. 
https://www.kernewek.org/

Ev a jùnys an Party Lavür en 1947 pa veu bès etek bloodh saw speis wòja hedna ev eth kerr (yn kerdh) a'n pow dhe stüdhya en Universita Rosohen avel scoler Rhodes. Devedhys tre arta, Hawke a lavüryas rag kesûnyans lavür (trade union) ken bos poyntys pedn an Consel a Kesûnyansow Lavür en 1969. Wòja deg bledhen en soodh-na ev a entras e'n bes a politigieth avel senedher Lavür e'n stât a Victoria ha nag o pell terebo ev dhe vos en pedn an party. Tho bès teyr bledhen wòja hedna pa wrüg gwaynya an dewisyans kebmyn (general election) der vaner grev.


Wor an diwedh, ev a waynyas an dewisyans kebmyn pedergweyth en 1983, '84, '87 ha 90 ha spendya naw bledhen, ogastei, en governans. Tho y dowl creatia pow heb bohojegneth (poverty) ha'n brâssa radn an peth a wrüg pa thera en pedn an pow o pòrposys dhe wil endelha. Thew ev a wrüg grondya an meyn leur rag deg bledhen warn ügens a cressyans erbysek ha prosperita, ha thew ev a dhallathas Medicare üjy ow provia yeheswith dhe oll an bobel. Tho Hawke an kensa pedn leder a wrüg whilas dhe wil kevambos gwir rag an 'genejygyon' - an kensa pobel a Australia - ha ma radn ow leverel ev dhe gelly an gallos a-jei dhe'n party Lavür rag hedna. Moy avel hedna, ev a wrüg meur a whel rag gwitha an teleryow gwels dhort drog. Mar menja an governans nowydh bès gasowes !


Aswonys ew rag divers maters a controversita ewedh: y avoutry, y gerenja rag an cor gwelha ha y vaner dhe ola derag presens an cameras - saw nag eus dowt dr'o onen an gwelha leders bescath era en Australia, neb a'n settyas emesk (yn mesk) an powyow an moyha enorys ha kerys e'n bes. Neil


https://www.theaustralian.com.au/nation/politics/bob-hawke-obituary-farewell-the-peoples-prime-minister/news-story/f932a5355910a8a075c34604dc31a076


Nebes geryow a-dro dhe'n grammer:
1. Note that a 'of' does not routinely cause mutation except in expressions of quantity, therefore: a Kesûnyansow Lavür... a politigieth...
2. The 'yn' ~ 'en' in the expressions yn kerdh and yn mes is usually dropped in KB. 

Frederick Jago gen Nicholas Williams (KS)


"... ev a re acownt a les ow tùchya Dolly Pentreth..."
Frederick William Pearce Jago a veu genys in Kernow in mil eth cans hag êtek. Ev a studhyas medhygieth in Ûnyversyta Loundres hag a veu gwrÿs medhek. Dell hevel ev a bractycyas in Bosvena kyns oll hag moy adhewedhes ev a wrug y aneth in Plymoth. Y wreg, Johanna o medhek inwedh. Y a’s teva dyw vyrgh. Jago a verwys i’n vledhen mil eth cans naw deg dew. Bern o dhe Frederick, in mesk taclow erel, an qwestyon a olow besias ‘fingerprints’ avell main rag assoylya cabmweyth; hag ev a screfas lyther dhe’n paper nowodhow The Times ow tùchya an devnyth a alsa bos gwrÿs a olow besias in câss Jack Sqwardyor pò ‘Jack the Ripper. I’n dedhyow-na nyns o dysplêgys an ûsyans a olow besias kepar dell veu i’n termyn esa ow tos. Jago yw remembrys yn arbednyk rag dew lyver a screfas ev. An kensa yw The Ancient Language an Dialect of Cornwall, lyver a veu dyllys in mil eth cans hag eth deg dew. Mar vrâs o kerensa Jago rag y bow genesyk, may whrug ev sacra an lyver dhe Gernow hy honen. In y raglyver yma Jago ow compla an qwestyon a dhyfygyans an tavas hag ev a re acownt a les ow tùchya Dolly Pentreth, benyn yw leverys yn fenowgh dhe vos cowsor dewetha an tavas. Corf an lyver yw rol a eryow clôwys in Sowsnek Kernow. Radn a’n geryow-na yw geryow Keltek, radn yw radnyêth Sowsnek, saw nùmber anodhans yw kefys in Sowsnek standard kefrës. Pymp bledhen warlergh gorra an lyver-na in mes Jago a dhyllas An English-Cornish Dictionary. Y erlyver a veu dyllys moy ès pymthek bledhen dhyrag Handbook Jenner, hag ytho kyns ès gwir-dhallath an dasserghyans Kernowek. Dell hevel ny ylly pùbonen convedhes prag y whrug Jago gorra warbarth gerlyver Sowsnek-Kernowek pàn nag esa den vëth ow whelas côwsel an tavas. Yth yw gorthyp Jago kefys in y raglyver; ev a lever: ‘Gerlyver Kernowek heb an radn Sowsnek-Kernowek yw kepar hag edhen na’n jeves ma’s udn askell.’ I’n gwelha prës Jago a ylly gwil devnyth a Bêwnans Meryasek rag y erlyver. An penfentydnyow erel ûsys ganso yw Passyon an Arlùth, try gwary an Ordinalia, Creacyon an Bÿs, Lhuyd, Pryce ha William Borlase. Ev a gafas geryow Kernowek ûsys in radnyêth Kernow pò godhvedhys gans pobel goth. Spessly Jago a ûsyas geryow dhyworth Bernard Victor, Porth Enys, den coth a wodhya lowr a Gernowek hengovek. Nyns usy Jago ow whelas composa spellyans an geryow a gafas ev i’n textow dyffrans. Rag hedna yma va ow ry an udn ger spellys in lies fordh dhyvers. Apert yw bytegyns fatell wrug Nance ûsya gerlyver Jago rag an kensa gerlyver a wrug ev dyllo, hèn yw y erlyver Sowsnek-Kernowek a’n vledhen mil naw cans try deg peswar.

Kewgh dhe redya gerlyver Jago obma: