Saturday, 28 January 2017

An Hos Loos Coth The Old Grey Duck



This well-known traditional
song works well in Kernôwek.

Esy lowr ew an cân-ma rag dalethoryon
en classys Kernôwek.

An hos loos coth a ladras y neyth
ha gorwedha e’n pras
ha’n heyjigow o heb lost na min
pa wrüg anjei doas mes...


Dew oy o coog hag onan o drogh
' Re-na a eth dhe goll.
Na aljens eva badna dowr.
Jei verwas, pub hos oll...
Ha’ re-na nag o coog na drogh, na oyans ’peth dhe wil.
Nag era dhodhans skians lowr dhe derry plisken oy...
Nessa, en skiber gorrys ‘vedh ha kelmys pedn ha tin.
An heyjigow vedh, dhan, termyn lowr dhe devy lost ha min...



Friday, 27 January 2017

Piw o whei, Kernôwyon ?

William Colenso a veu genys en Pensans e'n vledhen mil whegh cans ha üdnek (1811). Tho cosin an Espak (escop) a bris, John William Colenso dhort S. Austell neb a blodyas rag an bobel Zoulou en Natal. William a dheskas dhe voas argrafer/prynter ken moas dres moar dhe Zelond Nowyth lebma obera rag an Church Missionary Society vel argrafer (po pryntyer) ha cadnas a'n eglos dhe'n Maoris. En mil eth cans ha seyth warn ügens (1827) ev a argrafas (a bryntyas) an kensa Beybel (radn anodho) e'n tavas Maori, dhodho trei chapter dhort Genesis, an ügansves chapter a Exodus, kensa chapter an Aweyl warlergh Jôwan, trei ügens vers dhort Mathaw ha'n Pader ha nebes hymnys.
Ev a recordyas planjow Zelond Nowyth rag Kew Gardens en Londres ha scrifa levrow ha paperyow sciensek adro dhe losowerieth. Tho Colenso onan an kensa tüs dhort Breten Veur a scrifas dro dhe'n Enys Norh a Zelond Nowyth. Y wreg o Elizabeth Fairburn a veu genys en Zelond Nowyth. Hei a oya dhe clappya Maori der vaner da heb hockya. William a gussülyas an Maoris dhe witha aga thiryow kens es gwerra/gwertha dhe'n diogow hag ev a's gwarnyas na dalvia dhodhans gweres dhe'n re a venja gwil vorrow nowyth.

Colenso a veu skemnys an Mission en 1851 dreven y dhe wil mab gen meteth y wreg, neb o Maories henwys Ripeka bes e veu dowisys dhe voas esel seneth rag Napier en 1866, na whath. Thera dew vab ha üdn verth/vergh dhodho war an diweth. Hanow y vab dhort Ripeka o Wiremu en Maori ha William en Sowsnek. Ev a dheth dhe g/Kernow lebma era trigys en Pensans. An mab dhort Elizabeth, y wreg laful, o henwys Ridley. Ev a eth dhe Universita Cambridge ken moas dhe vewa en Scotlond. Y vergh Frances a veu demedhys dhe dhen henwys Simcox en Zelond Nowyth lebma era naw flogh dodhans. William Colenso a verwas en Napier en 1899.

Saturday, 21 January 2017

Ana ha Joakym gen Nicholas Williams

Article in KS.

An Werhes Ker Maria heb mar yw campollys yn fenowgh i’n Testament Nowyth, saw nyns yw mencyon vëth gwrës ino naneyl a’y mabm nag a’y thas. In awayl apocryfal a veu screfys in cres an secùnd cansvledhen ny a red adro dhe Ana Sans, mabm an Werhes, hag adro dhe Joakym, hy thas ha gour ty Ana. Kynth o Ana a les brâs in powyow erel, yth hevel na vedha meur revrons rës dhedhy gans an Geltyon. Y feu gwary henwys Buhez Santez Anna ‘Bêwnans Ana Sans’ screfys in Bretonek i’n êtegves cansvledhen, saw yma an text whath in dornscrif rag ny wrug den vëth trobla y honen dh’y bryntya. Mar nyns o meur a revrons rag Ana Sans dhe nôtya in mesk an Geltyon, Joakym, gour ty Ana, o le onorys whath gansans. Nyns o Joakym a les in mesk Sowsnegoryon naneyl. Coynt yw hedna rag Joakym a’n jeves worshyp brâs in Spayn, in Italy ha spessly in Jermany; kebmyn yw Joakym i’n powyow-na avell hanow rag mebyon. Yma Joakym Sans dhe verkya rag ensampel in hanow tre i’n Poblegeth Check, pòr ogas dhe oryon Jermany. I’n tavas Check i’n jëdh hedhyw an tyller yw gelwys Jáchymov, saw pàn o an dre radn a’n Empir Jerman, hy o gelwys Sankt Joachimsthal ‘Valy Joakym Sans’. Yth esa meur a vûn arhans pò silver ore in dor Joachimsthal ha gerys brâs o an tyller rag y whelyow arhans. Dhyworth an pymthegves cansvledhen in rag y fedha bathow gwrës a arhans dhyworth Sankt Joachimsthal. An bathow-na o gelwys Joachimsthaler; ha thaler yw an form got. An thaler a vedha ûsys dres oll Jermany hag in Iselalmayn kefrës. Pàn êth an Iselalmans dhe’n Bës Nowyth rag fùndya Amsterdam Nowyth, y a dhros gansans an hanow thaler, saw in aga thavas y hèn a vedha leverys daler. I’n seytegves cansvledhen y feu Amsterdam Nowyth kemerys dhyworth an Iseldiryow ha rës dhe’n Sowson hag y a’s das’henwys Evrok Nowyth ‘New York’. Kyns napell yth esa bathow arhans Evrok Nowyth, dalers, ow mos adro in oll an tredhek gwlasva. Pàn wrug an Amerycans cafos aga anserhogneth, y a wrug dôwys daller/dollar avell hanow sodhagyl aga mona. Ytho Joachimsthal hag indella sîra wydn Jesu Crist yw cofhës in hanow mona an Stâtys Udnys.

Friday, 20 January 2017

gen Nicholas Williams (KS)

Kewgh dhe wosowes ort Nicholas obma:

Y feu James Macpherson genys in Conteth Inverness in mil seyth cans try deg whegh. Ev a gafas y dhyscans in coljiow in Aberdeen hag ena dewheles dh’y dyller genesyk avell scolvêster. In mil seyth cans whegh deg Macpherson a wrug dyllo lyver in Sowsnek henwys Darnow a Brydydhieth Auncyent cùntellys in Uheldiryow Scotlond. Cothmans Macpherson a gùntellas mona ragtho may halla va pêsya gans y ober a gùntelles moy a lien wàr anow i’n Uheldiryow hag in Enesow Heleth pò ‘the Hebrides’. Nebes warlergh hedna ev a dheclaryas fatell wrug ev dyscudha epyk screfys gans Ossian, prydyth, try hans bledhen wosa genesygeth Crist; hag in mil seyth cans whegh deg onen Macpherson a dhyllas Fingal, Bardhonek Epyk in Whegh Lyver gans nebes Bardhonegow Erel desmygys gans Ossian, mab Fingal, trailys dhyworth an Scot-Godhalek. An lyver o screfys in Sowsnek, in yêth plain rythmyk. An secùnd epyk henwys Temora a sewyas dyw vledhen moy adhewedhes hag oll y vardhonegow cùntellys warbarth in dadn an tîtel Obereth Ossian a welas golow an jëdh termyn cot warlergh hedna. Kettel veu dyllys an lyfrow-ma, trailys dell levery Macpherson, dhyworth bardhonegow a brydyth Godhalek a’n oos pagan, declaracyon Macpherson a veu chalynjys gans scolers y dhedhyow ev. Ny a wor hedhyw, a pe an bardhonegow may feu Ossian grôndys warnodhans screfys in gwir i’n tressa cansvledhen, y fiens in Godhalek mar goth na alsa den vëth i’n êtegves cansvledhen convedhes ger vÿth anodhans. Res yw avowa bytegyns fatell gafas Macpherson nebes a vater y scrîvyow dhyworth tradycyon côwsys an Uheldiryow. Dre lycklod y feu Macpherson inies dre whans aral. Warlergh sordyans mil seyth cans dew ugans ha pymp, yth esa lies huny in Breten Veur ow meras orth Gwydhyly Scotlond avell pobel wyls heb gonesygeth. Gans y fug-trailyansow yth esa James Macpherson ow whelas chaunjya an tybyans kebmyn-na. Ossian a dhendylas kerensa ha revrons bytegyns dres oll Ewrop, hag y feu va trailys dhe lies tavas. Oberow Macpherson a gemeras part brâs in dysplegyans an Movyans Romantek. Yth yw leverys fatell wre Napoleon Bonaparte redya Ossian wàr y gaskerhow, ha’y gothman Jean Bernadotte, mytern Swêden warlergh hedna, a henwys y kensa mab Oskar, in onour a werrour campollys in lyfrow Macpherson. In mil seyth cans eth deg Macpherson a veu dêwysys esel parlament rag Rëscamel pò ‘Camelford’ in Kernow. Ev a wethas an esedhva-na bys in y vernans hag ev a gùntellas meur a rycheth dhodho y honen. Pàn verwys ev in mil seyth cans naw deg whegh Macpherson a veu encledhys in Cornel an Brydydhyon in Abaty Westminster.

Monday, 16 January 2017

Gosowes ort nebonan ha redya y lavarow.

Gosowes ha Redya. Listening and Reading.
Pele ma an den-ma? Pe hanow ew ev? Pandra üjy ev o leverel? (Transcript below) Piw üjy ' filmya?






"Robbie Wright a vednas orta vy dhe wil neppeth en Kernôwek derag an camera. En kensa me a lavaras dhodho na venjama bes ev a bledyas pub jorna a'n seythen ha war an diwa me a lavaras "ea" dhodho. Umm, ethew termyn rag tüs erol...  en gwir etta thew termyn rag tüs erol dhe clappya derag an cameras, umm, bes thera nei obma e'n bal, an telher leb erom o conis ha... gen an coweth vy, Robbie Wright."
Neil

Friday, 13 January 2017

gen Nicholas Williams (KS)

Kewgh dhe wosowes ort Nicholas Williams :
http://www.anradyo.com/home-big-slider/goslow-der-ayr-listen-air/

Rag lies huny yma an geryow an Greal Sans the Holy Grail ow styrya neb tra cales dhe gafos pò na yller bos kefys màn. In gwiryoneth yma an Greal Sans ha’y istory ow longya dhe’n whedhlow adro dhe Vytern Arthùr ha Marhogyon an Tâble Rônd. Warlergh certan a’n whedhlow yth o an Greal Sans an scudel a wrug Jesu Crist debry in mes anedhy de Yow Hablys. In whedhlow erel yth yw an Greal an chalys a wrug Jesu Crist eva anodho. Y feu an chalys kemerys gans Josef Baramathia dhe Vownt Calvary, hag ena ev a gùntellas ino an goos a resas in mes a denewen Crist wàr an grows. In radn a’n versyons y feu Josef y honen neb a dhros an Greal dhe Enys Wedryn pò ‘Glastonbury’ in Gwlas an Hâv ha’y encledhyas ena in tyller nag yw aswonys. Cansbledhydnyow warlergh hedna, herwyth an whedhlow, Marhogyon an Tâbel Rônd a dhallathas whelas an Greal Sans. Yma lies versyon a Whelas an Greal Sans kefys hag in lies tavas inwedh, in Frynkek, in Jerman, in Kembrek hag in Sowsnek. An kensa whedhel yw Perceval gans Chrétien de Troyes screfys in Frynkek in dhewdhegves cansvledhen. I’n gwetha prÿs ny wrug Chrétien gorfedna y lyver ha nyns yw an Greal gwelys na kefys in y versyon ev. Yma an whedhel dien dhe weles in Morte D’Arthur gans Tomas Malory. In y versyon ev yma an Greal owth omdhysqwedhes dre verkyl dhe Vytern Arthùr ha’y Varhogyon in hel an Tâbel Rônd hag ow provia boos ha dewas dhedhans. Ena yma Gawain, Perceval, Bors, Lancelot ha Galahad ow tyberth rag whelas an Greal Sans. Nyns usy ma’s Galahad ow spêdya wàr an dyweth dhe weles an Greal yn ewn, rag ev yw chast yn tien ha nyns eus pegh vëth wàr y enef. Alfred Lord Tennyson i’n nawnjegves cansvledhen a wrug growndya y vardhonek The Holy Grail wàr whedhel Malory. Y feu bardhonek ow tùchya an negys-ma screfys inwedh gans Robert Hawker, prownter Morwena in Kernow North in dadn an tîtel Quest of the San Graal. I’n gwersyow Hawker yth yw an Greal Sans gwelys gans Arthur ha gans y dus, saw ena yma an vesyon ow passya, hag yth on ny gesys in Tre wàr Veneth pò ‘Tintagel’ ow meras orth an mor. John Betjeman a gresy yth o Hawker hag ev ow screfa adro dhe’n mater-ma gwell prydyth ès Tennyson. Nyns yw marth hedna, yn medh Betjeman, rag yth yw preder Tennyson lows ha dyscler, saw crejyans Hawker yw sacramentek ha dyblans. 

Wednesday, 11 January 2017

gen Nicholas Williams (KS)

Kewgh dhe wosowes ort Nicholas Williams o redya hebma war Radyo an Gernôwegva: https://audioboom.com/posts/5420283-rang-308-bledhen-nowydh-da?t=0

Yth on ny ûsys dhe wolow tredan oll adro dhyn in agan treven, in shoppys, in strêtys, hag in eglosyow, spessly in sêson-ma a’n Nadelyk. Nyns yw êsy ragon ytho desmygy pana sort trevow ha cytas esa in enesow-ma kyns devedhyans an golow tredan. In trevow brâs y fedha golow gass ûsys heb mar, saw in mes wàr geyn an pow pell dhyworth an trevow nyns esa pîbow gass in dadn an dor hag ytho ny ylly gass bos ûsys. An bobel ytho a wre devnyth a lugern parafyn. Parafyn yw gwrës a venoyl pò ‘petroleùm’ ha ny dheuth ev bys in oos an Wheldro Dhywysyansek pò ‘Industrial Revolution. Dhyrag an termyn-na ny wre an bobel ûsya ma’s lanterns ha cantolyow. Ha na esyn ny dhe ankevy na ylly bos gwrës cantolyow teg gwydn a bris isel naneyl dhyrag an Wheldro Dhywysyansek. Nyns usy agan cantolyow cor ow costya nameur, rag y yw gwrës a gor parafyn, is-ascor pò ‘by product’ a dhywysyans an menoyl. Kyns ès hedna y fedha cantolyow gwrës a gor gwenyn, saw an cor-na o pòr ger. An sort a gantol moyha ûsys o an gantol sov pò ‘tallow candle’. Rag gwil sov y fedha blonek bowyn pò davas pryjys a-ugh tan; pàn vedha an sov ryndrys, y fedha ev deverys aberth in form pò ‘mouldesa bûben ow mos dredhy rag gwil an gantol. An vohosogyon na ylly provia blonek bestas dhedhans aga honen rag gwil sov, a wre ûsya neb tra aral, dyppa blonek, hèn yw dhe styrya lysten a badn ow lesky in sowcer a vlonek. Dre lycklod ny vedha wheg an saworen a vedha ow tos dhyworto. Golow aral rag an vohosogyon o an borven pò ‘rush candle’. An porv a vedha cùntellys hag alowys dhe seha. Ena kenyver plans a vedha dyruskys rag dysclôsya an marou pò ‘pith’ gwydn wàr jy. Marou oll an porv a vedha trohys in blonek tedhys hag ena settys war sensyas horn. Pàn vedha an borven anowys yn fenowgh hy a wre ry golow gwell ès drog-cantol sov. In tyleryow in Wordhen udn borven avell golow a vedha henwys geataire. Onen a henwyn an hirwarrow, an ‘daddy-long-legs’ in Godhalek yw Pilib an gheataire ‘Felyp an borven’. Dre lycklod yth o an treghvil pò ‘insect’ aswonys yn tâ hag ev ow neyjya adro dhe’n borven anowys. Pelha ger Godhalek rag udn borven yw brobh luachra pò ‘gwelen porv. Saw lies porven warbarth, rushes’ in Sowsnek, yw gelwys luachair. An ger luachair yw hanow cùntellek pò ‘collective nounhag yth hevel fatell o an styr wredhek ‘bagas a wolowys’.

Monday, 9 January 2017

Drog-ober an Dûk. Obma thera bûhes ha parkow ha edhyn.
An Chartour rag Kernow.
Mar medno whei gwil neppeth dhe sawya gan pow dhort an hager dhisplegoryon a venja y dhefolya, kewgh dhe redya an wiasva-ma.

http://www.charterforcornwall.com/

Deun warbarth en 2017 m'alla nei gara neppeth rag an henedh üjy o tos war agan lergh. Desky Kernôwek, na dal traveth heb Kernôwyon e'n pow.


Thursday, 5 January 2017

Degol Stûl gen Nicholas Williams

Scrifys ew hebma en KS.

Yth yw an wheffes dëdh a vis Genver dyweth an Nadelyk ha’n Epiphany, an jëdh pàn vo Cristonyon* i’n West ow solempnya gordhyans an Dus Fur. Yma Lhuyd ow ry Degol Stûl avell an Kernowek rag an Epiphany. An ger Kernowek yw goos nessa Yr Ystwyll in Kembrek, rag yma Stûl hag Ystwyll aga dew ow tos dhyworth Stêlla ‘Steren’ in Latyn. Yma hedna ow referrya dhe’n Steren a welas an Dus Fur i’n Ÿst* hag a’s inias dhe dhos dhe ry omach dhe’n Crist nowyth-genys. Nyns yw an Dus Fur campollys i’n Testament Nowyth ma’s in Awayl Sen Mathew. Skyla rag sowthan ywa martesen na lever an awayl aga bos try in nùmber; saw yma pobel ow cresy aga bos try dre rêson y dhe ry try ro dhe’n flogh: owr, frankincens ha myrr. Nyns yw leverys i’n scryptour naneyl y dhe vos myterneth. Y yw tus fur in udnyk, magoi i’n Grêk gwredhek, hèn yw dhe styrya, sterdhewynyon pò astrologers. I’n tradycyons an Osow Cres avarr bytegyns an dus fur o cresys dhe vos myterneth, rag apert yw aga bos persons a bris hag a’s teva rycheth brâs. Ny a gav ytho lies mencyon a’n Try Mytern, rag ensampel i’n hympna Kernowek-ma:

Try mytern on a’n Howldrevel
Ha’gan royow a dheu abell,
Dres bre ha ros, ryb carn ha coos
Dre Stêren meur hy nell.

Nyns yw an dus fur henwys i’n awayl saw y feu henwyn provies ragthans: MelchiorCaspar ha Balthazar. Herwyth an tradycyon y aga thry a verwys in Eynda. Lies bledhen moy adhewedhes Helen, mabm Constentîn Emprour, a dravalyas dhe Eynda, trouvya eskern an try mytern ha dewheles gansans dhe Constantynôpel. I’n wheffes cansvledhen Mauricius, an emprour in Constantynôpel, a dhros an eskern dhe Milan in north a Italy, cyta esa (era) i’n termyn-na in dadn y arlottes ev. An eskern a remainyas in Milan bys i’n dhewdhegves cansvledhen, pàn wrug cytesens Milan rebellya warbydn an Emprour Sans Roman, Frederick Barbarossa. Frederick a wrug appêl dhe Rainald von Dassel, Arghepscop Coloyn in Jermany rag y weres ev warbydn an rebels. Ost Rainald a spêdyas dhe fetha rebellyans an cyta, hag avell gweryson an Emprour a ros eskern an Try Mytern dhe Arghepscop Coloyn. Yma an eskern gwethys bys i’n jëdh hedhyw in crerva pò reliquary in dadn chif-alter Peneglos Coloyn. A les ywa inwedh fatell yw try hanow desmygys an Vyterneth, MelchiorCaspar ha Balthazar moy kebmyn in mesk an Jermans ès in ken nacyon vëth in Ewrop.

* SWF L crestòdnyon, Est. NK