Mernans an diwettha pasty en Truru?

E'n vledhen 1949, an peber, Bill Rowe dhort Helles, a egeras y gensa shoppa en Falmeth gen y wreg Phyllis dhort Cammbron. Thera puppres ' pobas ha gwil puptra warlergh maner an pow. Y desen safòrn, rag sampel, o gwres warlergh recît y dhama-wydn, ha criben kenifer pasty, bian ha brâs, a vedha crüllyes sür gen meur rach. Dhe voyha o düwon, gòdhvos hedna ha perthy co an den, pa wrügama tedna an pasty a veu pernys genam an seythen eus passyes, mes, mes a'y sagh paper liw-safòrn, ha gweles hager favour an peth a veu presentyes ena en le pasty gwir. Ria, reva, pandr'ew hedna!? Gyllys an plegow bian, gwres gen besias peboryon ha peboresow skentel. Ottena hager dra, plegys ha degëys gen lovan dew a tos heb sawarn ha lenwys gen labsco. Ea, soweth, Chei W.C.Rowe a veu pernys en 2017 gen company a aventuryon en Luxembourg henwys Iberia Industry Capital ha nag ew moy an peth o kens. (The sad decline of the Rowe's pasty.)

Mina Dresser 1937 - 2024

Mina Dresser

Ma nowedh-clowys genen an yeyn nowodhow, agan cowethes, Mina Dresser, dhe vos tremenys en Mis Efen, an pajworra dedh warn ügens, wòja codha, dew vis kens hedna, ha terry radn a'y asow. Bloodh Mina o pajar ügens ha pajar. Genys veu en Porth Ia e'n vledhen 1937, dhedhy an hanow teylû Stratton (warlergh an geverang e'n Tiredh Ûhel), ha sevys veu a'n teylû a düs mor brâs, Hain, ewedh. Mina a veu danvenys dhe Scol Gramer Cammbron leb era an canor baratôn, Ben Luxon, e'n keth class gensy. Pecar'a lies Kernowes ha Kernow a'n henedh-na, Mina a woya dhe wil mûsek – gwary an piano ha cana gen lev contralto fîn – ha moy diwedhes, pa tho tevys, e cana warlergh hy vocacyon ha gawl, en Vienna, Londres, Stuttgart, Chile, Perou ha Venezuela.

Mina a entras e'n Sodhva Dremor (The Foreign Office) dre appôsyans pa veu bès 18 bloodh ha poyntyes veu wòja hedna dhe servya en Vienna. Thew endelha a wrüg metya gen nebün Clive Dresser, cadnas a gawl, ha bos demedhys ganso. Nena, dre reson na alja benyn dhemedhys servya na velha en servis canasedh an pow, Mina a aras an Servis ha sewya hy gour dro dhe'n bes. Endelha e spendyas radn vrâs a'y bownans en powyow pell, en Afryca ha Chîna ha Sooth America. Clive a verwas lebma nebes bledhydnyow. Ma mergh ha mab dhedhans, Hilary ha Guy, ha'n dhew anodhans o sportyoryon gesgwlasek an uhelha degre.

Mina a woya dhe glappya lies tavas heb hockya, avel Jermanek, Spaynek, Frenkek, Kechwa (Quechua), Hungarek, ha whath tabm Madarin ewedh. Rag hedna, nag o marth pa wrüg desky Kernôwek gen Richat Gendall wòja dos tre dhe'n pow. Mestronieth (MA) en Stüdhyansow Kernôwek a veu gwres gensy ewedh e'n 2011. Thew Mina, heb mar, a sawyas Cussül an Tavas Kernôwek dhort bos kellys ha diswres en kensa bledhydnyow an vilvledhen pa wrüg radn a gan nòmber mos dres mor po treylya clâv, ha thew hei a dhallathas classys arta en Chei Murdoch ha deffrans teleryow erol. Rag an whel brâs-ma ha'y scrifa Kernôwek, e veu gwres bardhes an Orsedh e'n vledhen 2008, dhedhy an leshanow Merh Hellesvear warlergh an chapel Methodyst lebma veu bejydhys. Rag oll an peth a wrüg, gerowgh nei dhe wòdhvos gras benary.

Servis a vedh senjys en Pennmownt an 11 mis Gorefen dhe 2 eur wòja hanterdedh. Penag a venja mos dei a ell danon messach dhe Guy gacd@outlook.com ma'l bos godhvedhys an nòmber a persons. Ma oll agan preder e'n Cussül gen Hilary ha Guy hag oll hy fobel, keffres kerens ha cowetha.

Tarosvadnow - gen Kevin Knox

Hicka eth dhe Alban an hav diwettha. Üdn jorna, thera 'h omweles gen castel e’n Üheldiryow pa wrüg gofen orth perhen an castel mars era tarosvadnow e’n chei. “Na greja vy,” medh e. “Trei hans bledhen, my a veu òbma ha besketh* na wrüga vy gweles onan vetholl.”

Geryow: tarosvan 'ghost'; 'h omweles 'visiting'; besketh, besca, bescath, bysqweth 'never'. Meur ras dhe Kevin a'n whedhal-ma.

Leverel "intentionally" en Kernôwek

 Fatel era nei leverel "intentionally" en Kernôwek ?

1. dre ~ der entent, 'by intent'. William Jordan a wrüg ûsya hedna, rag sampel, e'n lavar-ma : 

An tas a wrüg der entent, en mesk oll preves a'n bes, formya prev henwys serpent. 

Rag hedna, eth ellen leverel :

My a'n gwrüg der entent  'I did it intentionally' ha Wrüsta gwil hedna der entent ? 'Did you do that intentionally?" hag E veu terrys der entent 'it was broken intentionally'.

2. a bòrpos ~ a pòrpos (optional mutation) 'on purpose', 'purposely'. Eth ellen redya hebma en Bewnans Meriasek:

... ow mones (mos) sür a pòrpos dhe ladra tüs pur gwiryon...

Rag hedna eth ella nei leverel, rag sompel, e veu ledhys der debel pòrpos (optional mutation p > b) 'he was killed intentionally' hag e veu gorrys obma a bòrpos 'it was put here intentionally'.

3. towl 'plan', 'cast', 'intention'. An ger-ma ew vas ewedh. My a wrüg hedna dre dowl 'I did it intentionally'.

4. An geryow bodh 'will'  ha bres 'mind' a ell bos ûsyes ewedh.

ort bodh ow bres (lit. according to the will of my mind) 'by my intention'

ort bodh hy bres 'by her intention'     ort bodh y vres 'by his intention'.

ort = orth ~ worth

Ma, heb mar, maner aral dhe leverel "intentionally" bès a' re-ma a vedh lowr rag an present termyn.

Perthy co(v) a gan coweth Jôwan Pengilly 1957-2009, gen Neil

Jôwan Pengilly o, heb mar, onan an gwelha clappyers a gan tavas e'n oos-ma. Gen Rod Lyon ha Bernard Deacon ha Jory Ansell, ha gen ken re a era kemeres radn e'n bagas cowsa en Poll, ev a dreylyas tûa an scriforyon dhiwedhes m'alja gawas lavarow vas. E'n vorr-na e wrüg crefhe an tavas cowsys ha disqwedhes dhen fatel alja bos clappyes heb hockya. Gen Rod Lyon arta, Jôwan a scrifas lever bian marthys entîtlys Notes on Spoken Cornish (Dyllansow Truran 1987) lebma veu presentys lavarow tednys an treylyansow a William Rowe ha scriforyon erol a'n keth oos. Jôwan a spenas kensa parth y floholeth en Porth Covrak ken mos dhe Senen lebma'th era y sira, Eric, ow servya vel ynjynor ha lewyader e'n scath-sawya. Dre reson Jôwan dhe spena meur a dermyn gen an bobel coth, ev a dhescas lies ger hengovek ha whedhlow a'n termyn pell dremenys. Rag termyn hir lowr, e lavüryas avel mason meyn bès wòja hedna ev a gavas whel dhe wül avel gwascador panellow* hag owna ayrplaynys en ayrporth Pedn a Wlas. Pa veu kellys ganso an whel-na, e'n bledhednow tewal an governans Thatcher, Jôwan a eth kerdh* dhe Sussex lebma wrüg cawas gweyth aral ganso, saw ena na wrüga trigas pell. E lavaras dhebm fatel o cales cawas pobel a venja clappya ganso, ha fatel era bès üdn coweth da dhodho ena, den dhort Eynda era comparya y davas gen Kernôwek ha desky nebes geryow dhe Jôwan. Pelha, Jôwan a lavaras dhen fatel o loos an mor ena ha bian ha còtt an todnow. E'n gwelha pres, ev a dheth tre dhen bès nag o pell ken wrüg codha clâv gen schitsofrenia. Wòja speis na alja môy lavürya pò mos a-dro e'n pow war y veik-jynn rag clappya Kernôwek. E spenas lies bledhen e'n chei en Newlyn/Lûlyn gen y dhama, Dolly, ha y labrador Ted rag own mos mes. Pa wrüg merwel dhort shora a'n g/colon en mis Me, 2009, hanter nakevys gen brâssa radn an Gernôwegoryon, tho bès dewdhek bloodh ha dewgens (52). Tho diwedh trûedhek dhe neb a dalvia bos acontys Kernowegor a bris.

Geryow ha notednow: lewyader coxswain, helmsman; gwascador panellow panel beater; The -dh in kerdh (yn kerdh) 'away' is silent in KB.

An tractor coth

En corn an park, en dadn derowen ledan, ma tractor coth, gellys gossednek lebmyn gen an bledhednyow. Termyn hir ew na wrüg ròlya. Oll a-dro dhodho, ma linas ha tavol ha gwels hir. Da ew gena vy crambla emann (yn badn) en scovva rag debry ow croust terweythyow, rag alena e vedh an mor ha'n pow a-dro. Ma'n gwarrak (gwarthak) ow tos dhe vires orta vy: bûhes ha leuhy ha tarow brâs. "Vedh boos?" anjei a 'valja leverel, "gòra glas pò gwastlow bûhes?" A, soweth, na vedh hedhyw, cowetha, bès an nessa termyn martesen. Rag an termyn, ema gwerwels da.

Geryow: derowen oak tree; gossednek rusty; linas nettles; tavol docks; scovva cab, shelter; gwarrak, gwarthak cattle; leuhy calves; gòra glas silage.

Perthy co a Craig Weatherhill

 

A Coweth, mar calja ni bès mos arta dhort Tavern an Venten en Hallentaken dhe v/Bosòllow, e via marthys - hag alena war geyn marth/marg reb vòrrow coth an oon dhe Senar ha'n als ; ha nei 'maroga endelha avel cheftens an osow coth, e via termyn cosel dhen bos sevys war an carn ûhel mesk an eythen ha'n redan ha gweles oll an costys meurgerys a wrüsta ga lenel (lenwel) puppres a whedhow hag anethow rag yonk ha coth.

Skydn ha powes genam, ünweyth arta sos, e'n dreveglos vian, loos. Gerowgh ni dhe eva badna cor gwelha e'n Arvow an Stenoryon ha clappya pell a'n termyn hardh eus passyes m'allen henrosa whath an dedhyow owr a vedn dos, an bobel yonk mar medons clowes ha gwitha an bes dhort drog.

Craig a verwas en mis Gorefan 2020. Thera ev mesk kes-fondyers a'n Gussül e'n bledhednow pajer ügens ha moy diwedhes e wrüg junya an cowethas, Agan Tavas, ewedh. Neil

Professor Ken Mac Kinnon 1933-2021

Gellys dhaworthen ha tremenys ew an meur lettrys socio-yethor, Ken Mac Kinnon, coweth brâs a'n gernowegoryon oll. Nefra na vedh nakevys y weres dhen ha y garadowder. Pa veu maw, ev a spenas termyn an Blitz en Porh Ia gen pobel an dre-na ha remaynya puppres coweth lel dhe'n Kernowyon wòja hedna. Pur senjys on rag oll an peth a wrüg.

 

Kernowlingo

Ottobma keveren rag an wiasva Kernowlingo lebma vedh kevys gan lien Kernôwek ha deffrans lavarow ha browjyon e'n kensa letherednieth. An whel marthys-ma a veu gwres gen Nicky Rowe. Meur ras dhodho ha keslowena ! 

http://wiki.kernowlingo.com/w/index.php?title=Texts

Ma neptra o mos a-dro dhe'n pow e'n skeujow a'n nos ... neptra a venja eva gan goos !

Kemerowgh with a gas codna.

Ma sehes dhedhy ha na vedn mos kerr heb eva badna !

Ha gan goos ew gwell avel gwin. Ria, reva !

Halgaver, Bosvena

Pes brow bian moy a vedh ken vo re, pes dregyn, pes arvedh ken vo destrôwys an pow ha glanhes pub ol a gan gonisegeth ha gan presens ? Wainhomes a venja derevel 540 chei òbma war Halgaver (Halgavor). O ni engrys lowr ? On gellys re wanfethek lebmyn rag serry hag erya bedn crefny an dhisplegoryon ? Nag on ! Ma whath pobel a vedn sevel crev war aga fydn :

https://www.facebook.com/groups/savehalgavormoor/

Fôtô dhort : 

https://cornishstuff.com/2020/12/23/plans-for-540-homes-on-halgavor-moor-submitted/ 

Ow dama wydn vy, redyes gen Tom Vincent

Ottòbma Tom Vincent ow clappya dro dh'y dhama wydn.

https://www.tonoloop.com/dama-wydn

Cresy, crysy, crejy, cryjy

E'n Kescussülyans Skians an vledhen-ma, Ken George a bresentyas y examnyans ha'y dhismigyans ow tòchya dew verb a vedh ûsyes genen pub dedh. A'n peth a lavaras ew pur dhe les rag compòster hag ûnita an tavas-ma. An dhew verb-na ew cresy, crysy, crejy, cryjy 'to believe' ha pesy, pysy, pejy, pyjy 'to beg or pray'. Ev a whithras kebmys a samplys eus et agan lien may teffa ha gweles oll an parthow eus dhe vos kevys whath ha comendya an formys a'n henwyn verbow eus dhodhans an nòmber anodhans ew an moyha dien. Na vadama cows a'n manilyon òbma bès ma dew boynt brâs dhe vos nôtys. An kensa anodhans, thew fatel ellen gavas an pajar form an dhew verb dres story an tavas a-hes. Nag eus, pur wir, deffrans veth tredh an tavas an môyha diwedhes ha'n peth ew gelwys Kernôwek Cres. Rag hedna, medh Ken, nynj ew für merkya an deffrans formys avel L pò M e'n gerlever FSS, car dr'ew an câss lebmyn. Wor an diwedh, e veu ervirys der via gwell kemeres pesy ha cresy avel an defowt en Kernôwek hedhyw dre rêson anjei dhe vos an formys eus dhodhons an brâssa nòmber a barthow personek a veu scrifys en pecar maner; thew hedna dhe lavaral gen pes ~ bes ha cres ~ gres. 

Geryow: y dhismigyans 'his findings'; et agan lien 'in our literature'; henwyn verbow 'verb nouns'; defowt 'default'.

Kewgh dhe wosowes /woslowes.

Dhort Carn 50 (Hav, 1985) - treuscrifys en FSS D gen Dan

An artikel ma a veu scrifys gen Rod Lyon ha dyllys e'n lever-termyn Carn e'n vledhen 1985, e'n termyn era an dhiberthva tredh KU, KK ha KB o tisqwedhes. En gwelha pres, thera nei o còrra an dedhyow-na adhelher dhen (dhyn) rag pedery fatel ellen junya an trei gis-na warbarh dhe wil onan. Nanj ew 35 bledhen a wrüg tremena, bès an peth a scrifas Rod ew dhe les whath. Otta va dhewgh e'n FSS D, treuscrifys in lel gen Dan Prohaska. Neil

An Taves Teythiek - An Dhadhel A Bes

Dres an pennseythen 26 - 28 mis Ebrel, an 'Cowethas an Yeth Kernewek' a senjyas, dell ew ûsyes pub bledhen, aga 'Penseythen Gernewek' en Kilworgy, Colom. Meur dhe gas o hei ewedh drefen bos senjys etty kescows kebmyn adro dhe Gernôwek teythiek.

Scòdhoryon an taves teythiek a vednas cavas neppeth an par ma dres an pennseythen dhe rei châns dhe'n bobel na wressa nevra clowes tra veth adro dhe'n peth a wrüg anjei predery bos an taves ewn. Ha drefen bos pur vesy an desten eth o ervirys dhe senjy an kescows en Sowsnek drefen bos meur a dhallethoryon ena. An kescows a via comendyes gen Dick Gendall, den brâs y hanow dres an bledhydnyow adro dhe Gernôwek. Ev a dherivas istory an taves ha lavaras fatel o va cowsys whath wort tû pedn an cansvledhan ew passyes mesk an beskadoryon a Lûlyn hag anjei war an mor. Ev a dhadhlas fatel o an taves na an taves ewn, an taves a dal dhe nei oll en Kernow gwil devnyth anodho, drefen y vos cowsys gen Kernowyon na wrüg dismygy rewlyow dhe wil dhodha semlant teg war baper, bes a gowsas aga thaves teythiek en form teythiek. "Ha." e'medh Dick, “mars o hedna da lowr rag o thasow e'n dedhyow na, ethew da lowr ragan'jei e'n jeth hedhyw. Peth ew an poynt pan eus taves teythiek en mesk a nei, dhe assaya dismygy neppeth nag ew teythiek?"

Nebes a'n stüdhoryon a wovednas, "Prag e coodh dhe nei sewya taves nag ew en bres nei taves ewn, bes taves pedrys gen meur a Sowsnek - en gerva hag ewedh en form ramatek?" Dick a lavaras tel wrüg e godhvos bos meur a dreylyans en Kernôwek teythiek, kens oll der allos a Sowsnek, bes pe taves na wrüg treylya dres an bledhydnyow? Hag o tòchya geryow Sowsnek e'n taves teythiek, thera môy senjys e'n Kernôwek an gwariow myrakel scrifys e'n oos ûsyes dhe selya Kernôwek Ûnyes - an eth ew degemerys gen an 'Kesva an Tavas Kernewek'. Ha fatel adro dhe Sowsnek y honan? 'Na wrüg an taves na treylya meur dres an bledhydnyow ha nag üjy ev o treylya pub dedh?

Pur vovyek a veu an dadhel a sewyas, dell wressa den desevos, bes thera trei foynt meur aga les a wrüg dos adhorto.

(i) An düs re bia an creffa war baper warbydn Kernôwek teythiek na wrüg lâwl ger veth oll der an kescows.

(ii) Thera meur a bobel - pobel a bub gallos en Kernôwek - a lavaras na wrügan'jei godhvos tra veth adro dhe Gernôwek teythiek drefen na wrügan'jei clowes tra veth et y gever adhort aga descadoryon. Da ew genama lâwl bettegens, an bobel ma a lavaras tell venja anjei desky môy adro dhe Gernôwek teythiek drefen y vos, dell lavaras Dick Gendall et y gomendyans, agan taves teythiek.

(iii) Dell ew ûsyes, thera an bagas a bobel a sedhas war an ke. Pobel a venja scòdhya Kernôwek teythiek rag üdn rêson po aral bes a gavas re a own et aga holodnow dh'y wil.

Well, martesen na wrüga nei treylya bres a bub den era ena bes ma üdn dra ew certan, ma lies môy lebmyn a wor adro dh'agan taves ewn hag a wor tel vedna nei alebma rag profya Kernôwek teythiek avel an üdn taves ew ewn en Kernow.

Tewednow

Tikky-Duw ha gowdhan, gowan - gen Neil en SWF L Tr.

Fatel ero whei o leverel 'butterfly' ha 'moth' en Kernôwek ? Thew qwestyon sempel lowr bès/mes nag ew esy cawas gorryp (gorthyp) a vedn plesya dhe geniffer onan. An kensa - henn ew 'butterfly' - ew an scaffa rag ma oll ahanen ow leverel tykky-Duw pa vo onan anodhans. Thew calecha, na whath, pa vo whilys an plurel nòmber (liespleg)  rag ma radn ow leverel tikky-Duwes warlergh Nans (1938) ha radn aral (ha my ow honan) tikkies-Duw warlergh Ken George ha'n ûsadow en Kernôwek Kebmyn. En maters a contravercita avel hedna, thoma tednys dhe grejy dr'ew gwell profya ha provia dewis en gerlevrow an FSS. Na veu kevys an plurel en telher vyth et agan lien Kernôwek.

'Moth' ew üthyk môy tyckly. Ma radn o leverel tikky-Duw nos warlergh ûsadow coth en Kernôwek Ûnyes - ha na venjama gwil nebes a hedna, tabm vyth, rag ma'n Frenkyon o leverel papillon de nuit ha radn an Bretons babilon noz warlergh an keth maner. Nei a alja pur dha pejya gans hedna. Ma geryow erol dhe vos stüdhyes, na whath. Onan anodhans ew gowdhan pò gòdhan (goedhan en KK, gowdhan KS) a ellen redya e'n Kernôwek Coth lebma wrüg an scrifer ûsya letheren specyal en le a'n dh eron 'h ûsya e'n jedh hedhyw. Thew hedna an 'thorn' ‹þ› a vedha ûsyes en Sowsnek e'n oos-na. Lhuyd, pa wrüg dos dhe g/Kernow pemp cans bledhen môy diwedhes, a scrifas gouwan. Nei 'alja convedhes hag ònderstondya hedna dhe vos an keth ger heb dh, warlergh an maner dhe clappya et y dermyn (c.1700) saw, mars ew hedna an cas, thew ònpossybyl godhvos lebmyn mar qwrüg Lhuyd y glowes y hònan gen an bobel pò dismygya form modern a'n peth a redyas en OCV, ha ma ken tra a alja bos an cas; henn ew an w dhe vos cabmredyans an thorn en OCV. Gwell via y drestya martesen rag, war an diwedh, na ellen gwil ken mar medn nei clappya Kernôwek gen geryow luck rag puptra. Saw, ma ken caletter gen gowan, gowdhan: Pandr' üjy 'mênya ? An glos Latyn ew tinea ha'n Sowsnek ew moððe, i.e. moth. An diwettha-ma ew cler bès tinea a ell bos preven pò larva an ehen a vedn debry gan dillas po na veu gòrry pelednow prev a-dro dhodhans. En Breton ewedh, ma goauzan o mênya 'clothes moth grub' saw en Gembrek ma an keth ger (K. Gwiddon, gwyddon, gwyfyn) ow mênya 'weevil'. Henn ew whil tron. Nag ew esy ervira an gwelha peth dhe wil.

Ma whath dew hanow dhe vos complys òbma. An kensa ew pisky a vedha ûsyes en Sowsnek gen an bobel coth rag pub ehen a wodhan vrâs (large moth), ha'n secònd ew maggyowla a vedha ûsyes en Sowsnek whath, pa veuma bian, rag 'goat moths' an Cossidae (fôtô). Thera marth dhebm, lebma pemp bledhen warn ügens pò tabm môy, pa wrüg benyn goth en Arizona compla dhebm fatel era y dhama orth y ûsya whath en bledhednow trei ügens en Pow America. Gero ni dhe wil pecar en Kernow en 2021... ha deun dhe blanja ha hasa kebmys a losow ha flourys ha gwedh (gwydh) eus othom anodhans ma'l spedya an re tekka mesk oll an anprevyon whehtrosek.

Fôtô kemerys dhort :

https://butterfly-conservation.org/moths/goat-moth

Toulys rag an seson - Neil SWF L Tr.

 

Ma lavar coth en Kernôwek, "Gwav en hav terebo Golôwan, hav en gwav terebo Nadelik." My a drest nynj ew hedna gwir puppres rag an gewer o da lowr e'n gwenton an vledhen-ma, my a heval, ha da ew lebmyn ewedh. Gwydn agan bes dhan! Deun dhe lavürrya e'n lowarth, mars eus lowarthow dhen, ha deun dhe weles lowarth pòblik po nag eus.

Pana whel eus dhe wil e'n lowarth en mis Kevardhû ? Nag üsy an losow o tevy. Nag eus othom a dhowr naneyl... bès ma meur dhe wil na whath: cuntel an delkyow (delyow), shapya an prysk ha'n gwedh (gwydh), trehy an peth ew marow ha gòrra oll hedna en bern dhe bedry ha dhe wil teyl losow rag an vledhen a vedn dos. Pana dhaffar a vedh ûsyes dhe dhivarra (to prune) an prysk ha'n gwedh ? Thera vy 'h ûsya oll a' re-ma. Ma gweljow lowarth (pò lowarh) brâs (garden shears); gweljow divarra (pruning secateurs); hesken divarra vrâs (large pruning saw) ha hesken divarra vian (small pruning saw). An diwettha-ma a ell bos gòrrys en pockat ow lavrek ha tednys mes pa vo othom anodhy. Ea, pa nag on stag ort an scrîn, war MS Teams ha Zoom ha whath, deun en mes dhe anella ha gweles pandr'eus dhe wil ma vo tecka whath an bes.

Meur a whel dhe wil

Ma meur a whel dhe wil erna vo parys an scath-ma rag an mor. My a welas hedna scon, an kensa jorna pa wrügam y berna en diwedh mis Est. Thera tabm flour-rag o gyllys poder ha cofer e'n delher (delergh) ow còskys ewedh. An treuspredn* en cres an scath o poder ewedh, ha radn an rêson* dyhow. An gunnel ewedh a dalvia bos daswres. Ria reva ! Meur a whel, sür, bès an peth o lacka whath ow stat an pedn derag. Poder ha terrys o parth an pedn derag ha thera toll en cres an post. Pelha, thera toll lebma veu sqwachys an scath warbydn carrek pò cay pò scath aral. Thera tell en tenwednow a veu gwres, heb mar, e'n kettermyn. Na awownt ! Na wrügam pe meur a vòna ragtho ha lavürya avel carpenter dhebm ew plesour. Ma an termyn ow tremena heb my dhe gontya an ourys. Deun dhe lavürya dhan !

An kensa, my a sqwachas emann pò tedna dhe ves pubtra ow poder, na venjama môy anodho. Nena, my a drohas topp an pedn derag gen hesken hag ûsya tabm predn derow dh'y wil sqwir arta lebma tho garow ha heb roweth. Gen tabm predn aral ha badna glüs epoxy, e veu ownys an toll era en cres an post derag. "Na vedh drog pa vo liwys !" medham dhe'm hònan. An toll ogas dhe'n pedn derag o môy cales. My a scarfas dew bîs nowydh a bredn derow* dhe'n peth o da whath hag ûsya screwys metol dinabm ha kentrow cober dhe ga fastya dhe'n post ha'n qweth* ha'n asowen* derag.

Glüs epoxy a veu ûsyes rag junya an tebmyn ewedh, ma'lja bos creffa whath ha stanch warbydn an mor ha'n glaw. Ha lebmyn, dew vis môy diwedhes, pele eroma gen an whel ? A, soweth, ma termyn clôs an COVID-19 orth ow qwitha dhort gwil môy. Ma gwres genam treusprednyer nowydh, en cres, a-dheler ha derag. An plenkys a veu câlkys* ha liwys gen bitumin, an tû bera a-hes, ha deffrans taklow bian a veu ownys ewedh, bès ma meur whel dhe wil whath ha na ellama mos bys e'n telher creiys Trevier, lebma therom ow qwitha an scath, rag own cawas spal gen an withyjy-cres ! Neil

Geryow : treuspredn 'thot', 'thwart' ; gunnel = scrifans Kernôwekhes a 'gunwhale' ; rêson = ger e'n Sowsnek a Gernow rag 'stringer' pò 'rising' ; pedn derag 'bow' ; topp an pedn derag 'stem head' ; tell 'holes', pl. of toll ; derow 'oak'; glüs 'glue' ; qweth 'breast-hook' ; asowen 'frame' (Naut.) ; metol dinabm 'stainless steel' ; stanch 'waterproof' ; câlkys 'caulked' ; an termyn clôs / an leunstroth 'the lockdown' ; spal 'a fine' ; an withyjy-cres 'the police'.

Morgawr

Morgawr - cowsys gen Tom Vincent

Wresso whei besca clowes an whedhel scruthüs a v/Morgawr ? Ewa gwir pò gow ? Na vadama leverel dhis - saw nynj oma sür na wrügam gweles neptra hûges ünweyth en dadn geyn ow scath ogas dhe'n Garrek Reun (Black Rock, Falmouth, lit. seal rock). Pandr'o hedna ? Ma radn ow leverel Doc Shiels dhe dherevel an euthvil-na dre awen bès ma pobel erol üjy o compla "Morga" pò "Mauga" avel hanow hengovek rag godhvil mor (euthvil / godhvil 'monster'). Dhewgh dhe wodhvos an peth ew gwir ha y radna an peth ew gow ! Ottobma dhewgh vercyon an whedhel cowsys dre vaner deg gen Tom Vincent. Bedhow whei avisys ha darwerys (forewarned). Ma neptra ow qwaya e'n downder. Meur ras dhe Tom.

The present-future tense

Ûsya an amser present-hogen. Using the present-future tense. Ottòbma dhewgh poynt a skians ow tòchya gan gramer.

Hedhyw, my a glowas üdn gowethes ow leverel “Nei a wra mos adro...” kens es “Thera nei ow mos a-dro...” pa thera ow clappya dro dhe'n peth üjy hei 'h ûsya gwil, i.e. "We go around." Betegens, an secònd fras (phrase) ew an gwelha rag hedna ha'n kensa ew ònderstondys, môy menowgh, avel “We shall go about”. Ma radn whath dhe vos kevys üjy 'sòpposya an kensa form dhe vos pecar ha'n Sowsnek “We go...” ha'n diwettha avel “We are going...”. Scant nag ew hedna an cas. Sür, ma meur a bobel ort aga ûsya endelha, rag e veu deskys dhodhans e'n fordh-na (vorr-na). En gwelha pres, keffres Richat Gendall ha Nicholas Williams a wrüg scrifa a-dro dhe hebma kens lebmyn, m'alja bos ownys gan fordhow (vorrow) ken vo re dhiwedhes ! Nynj ew kebmyn an amser present-hogen (present-future) en Kernôwek cowsys. E vedh ûsyes, na whath, rag an termyn a vedn dos (the future) – kens es an present termyn. Ma Richat Gendall (A Student's Grammar of Modern Cornish 1991, p. 72) ow compla fatel vedh ûsys an “Present-Future” endelha :

1. to express the future, 2. wòja les 'lest', 'in case' ha wòja rag own 'for fear of' pa vo cowsys a “hypothetical future usually with an idea of caution” (RG), 3. en certan lavarow ha proverbys, 4. en niver bian a verbow kebmyn, avel a' re üjy ow tòchya cows, gweles, clowes ha pewa (vbs for speaking, seeing, hearing & owning).

Ma Nicholas Williams ow scrifa e'n kethsam maner: “the present-future tense is much more frequently future than present in sense. Me a wra means 'I will do' rather than 'I do'. 'I do' is usually yth esof ow qwil.” ( = Thera vy ow qwil). Piwa benag a venja cawas samplys an lavarow eus en textow coth a alja pur dha dallath gen y lever Desky Kernowek (Evertype 2012), p 117.

https://www.evertype.com/books/desky.html

William Jones - ow hengòk wheg - gen Neil SWF L Trad.

An hengòk vy, sira ow dama wydn a-barha ow thas, a veu genys en Colan ogas dhe Tewynblistra, mab John Jones ha Magaret - genys Margaret Rowe en Pluw Sydhny, nebes a west dhe Helles. Tho gelwys William Jones. Thera meth ha düwon e'n teylû pa wrüg John, y sira, gara (gasa) y wreg ha'y flehes ha ponya kerdh* dhe'n Rand en Soth Afryca, hag wòja hedna, dhe Oregon, gen mergh üdn justis an cres. Ev a dheth tre nebes bledhednow wòja hedna pa veu pardonys gen y wreg - bès e vedha complys an whedhel a-dro, heb mar ! Wòja lavürya en Bal Pol Est, ev a gemeras an bargen tir en Pluw Vaugan

Tho William an yonca a drei vroder. Y vroder cotha, John Rowe Jones a eth tramor dhe America gen y wreg Mary e'n vledhen 1909, dhe lavürya e'n balow cober ha horn brâs en Michigan. Ena y veu genys aga mergh, Gwendoline Mary (Ow dama wydn o henwys Mary Gwendoline), a vedha puppres gwres "Còsin Gwenny" anedhy gen ow modrep ha'w dama wydn. Besca na wrüg John dos tre dhe vewa en Kernow arta bès y vroder Philip a wrüg trigas e'n pow y vownans a-hes.

William, ow hengòk, a gavas whel dhe wül avel gwas margh ha côchwas* en kensa. E veu demedhys dhe Martha Jane Glanville, meteth lety, en Lannhern e'n vledhen 1916, saw nag o pell wòj'hedna pa veu devanys avel soudor warbyn an Turkys en Est Cres. En Syry - ev a gollas radn y dhens dre eva dowr salpedyr e'n deveyth, ken tremena oll Mesopotamia bès en Afganistan. E'n army, e veu charjys dhe whilas mergh/merth en pub le era tremena ha dre reson ev dhe wòdhvos mergh, tho esy lowr dhodho kescomûnya gen marrogyon* a bub ehen. E vedha res dhodho peth hag owr m'alja bargydnya gen piwa benag a era margh dhodho dhe wertha. Thew stranj lebmyn, pedery a'n tiek cosel ha wheg-na en menedhyow pell, lebma bresel whath o pejya. Wòja an bresel/gwerryans William, e'n keth maner avel y vroder Philip, a gemeras bargen tir en Tregurryan, pur ogas dhe'n ayrporth eus ena lebmyn. My a spendyas meur dermyn ena ganso pa thoma pur yonk bès ev a verwas, sür, pa veuma dro dhe whegh pò seyth bloodh. E'n tû aral, Martha Jane, y wreg hag ow hen-henvabm, o whath bew pa veuma dro dhe whehtek pò seytek bloodh ha gensy e vedha clowys whedhlow marthys a'n bestes war an bargen tir, hy breder harth en America, ha'n üdn termyn a wrüg hei mos dhe Loundres en 1926 pa veu, dre happ, keniver tra stoppyes gen an astel lavür brâs pò The General Strike. Da via genam clowes oll hedna ünweyth (eneth) arta ha recordya hy lev !

Notednow: kerdh / en kerdh Silent dh in KB; The w- of wòja (wosa) is not usually heard in KB and need not be written. Wòja hedna is often òj'hedna.

Geryow: hengòk great grandfather, forebear; a-barha ow thas on my father's side; justis an cres justice of the peace; salpedyr saltpeter, salpetre; gwas margh ha côchwas a groom and coachman; Lannhern Lanhern, S. Mawgan churchtown; marrogyon horsemen; hen-henvabm great grandmother; astel lavür strike

Fôtô: Tregurryan en termyn eus passyes. An splatt ledan ha gleb ew gelwys An Frosen (The Frozan) gena nei, a hevalsa bos an keth ger eus en 'Fraddon'.

Kerenja a'n tavas en termyn an curünvirus

Dhe whei oll, lôwena. Òtta nei presonys et agan treven ünweyth (eneth) arta, en Kernow pecar hag e'n powyow a-dro. Presonys ? Ny veun pur wir towlys e'n bahow en dadn naw alwhedh - pecar tell vedh lavarys en Kernôwek - na whath ! Ma lies tra a ellen gwil en mes a'n chei, betegens, saw oll an peth a venjen gwil e'n mes rag an tavas-ma, avel Cussül an Tavas Kernôwek ha gen agan kesgernowegoryon, a veu dellejys pò gòrrys a-drenewen rag an present termyn dhe'n liha. Ma taklow a ella nei gwil en maner dhishaval, na whath. Rag hedna, thera nei ow cül gan môyha dhe wil gan classys ha gan cuntellow a-dhia bell dre Zoom ha Skype ha MS Teams ha kebmys a leuryow desky ha clappya a eus ew da rag gan pòrposys. Thera nei ow recordya whedhlow ha pôstya messajys a ell bos redyes gen a' re-ma üjy ow tesky. Tabm ha tabm anjei a vedn disqwedhes òbma ha war blogg Jan Lobb ha war volen Facebook Dan Prohaska. Ma'n diwettha-ma whath ow junya taklow nowydh dh'y wiasva "Desky Kernôwek Bew" ewedh. Ea, sür, ma lies tra vas a vedn dos mes an present cas, heb mar ! Gerowgh nei dhe bejya gen deskans ha bownans pub-dedh a'n tavas Kernôwek gen colon, gen lôwander ha gen kebmys a vaynys eus.

Geryow ha lavarow: towlys e'n bahow thrown in the cells; en dadn naw alwhedh lit. under nine keys - C expression; dishaval dissimilar; kesgernowegoryon fellow C speakers; a-dhia bell from afar; leuryow desky ha clappya platforms for learning and talking; kebmys a vaynys eus as many means/media as there are.

Ma Lisa ow perna hy boos war linen en termyn an COVID-19.

Thera Lisa ' sedha ort bord a'n gegin gen bolla' de tredh hy diwla pa glowas, knack, knack, knack ort daras delher an chei, ha lev isel ow lavaral, "Òtta vy !". Rag own, na venja egery an daras heb gòdhvos piw era a-delher dhodho. Medh hei, "Piw a glow' vy ?"

Lev : "Thew Tim, gwas an worvarhas. Ma genam gas pernajow."

Nena, Lisa a brederas fatel wrüg comondya oll hy boos ha peth chei war wiasva an worvarhas en Bosvena - pa veu devedhys en hy bres a via gwell trigas pell a'n bobel erol e'n termyn-ma, ha'n hager COVID-19 whath ow mos a-dro e'n pow.

"Dewgh chei", medh hei, ha kettoth ha'n ger e wrüg dos an den yonk a-bera e'n gegin gen trei sagh senjys bedn y vrodn ha mask a-dro dh'y vin.

Tim : Pele vadama gòrra an seher ?

Lisa : War an leur , warbydn an còpart mars ew da genowgh. My a vedn orna puptra môy diwedhes e'n jedh.

Tim : Da lowr. Kemerowgh with na wrewgh whei nakevy an boos yeyn . Ma puscas ha pes down-rewys dhe vos gòrrys e'n stiver lebmyn, ha manin ha keus ha kig yar rag an yeyner.

Lisa : Gwir ew ! Meurasta whei !

Geryow : sedha sitting (informal var. of SWF M owth esedha); bolla' de a cup of tea; an daras delher the back door (SWF M delergh); piw a glow' vy ? who do I hear? - As in Jôwen Chei a Horr, the -am, -av ending of the verb is dropped; rag own, na venja hei egery- for fear, she did not want to open...; pernajow purchases, shopping; nakevy or ankevy forget; stiver or rewer freezer; down-rewys deep-frozen; yeyner fridge; manin butter; keus cheese.

Câlkya an scath, gen Neil Kennedy - SWF L Trad.

"My a galk dhewgh wondrüs fin". Endelha a gowsas Sem (Shem), mab Noy dh'y sira en Creacyon an Bes, warlergh William Jordan. Pandr'ew hedna ? Thew câlkya (Sowsnek to caulk) an vorr dhe stanchya scath pò gorhel warbydn an dowr. stanchya: to make waterproof

< Lin ha hôrn câlkya ha morben.
 

Ünweyth a vedh settys an plankys sür gen an carpenter, e vedh (y fedh) gweskys lin pò côwar pò coton yntredhans gen morben ha hôrn câlkya.

gweskys: struck. Here = forced; lin: flax; côwar(gh): hemp; morben: mallet

Thew an diwettha-ma, specyal toul, avel gedn ledan sogh, üjy ow slynkya nebes tredh an plankys playnys heb trehy an predn. An gwelha peth oll e'n jedh hedhyw ew coton bès en dedhyow Jordan, nag era coton veth e'n pow. An dhreveloryon a ûsya lin ha côwar, ha terweythyow tebmyn dhort lovanow coth.

gedn: chisel, wedge; sogh: blunt; dreveloryon: builders

Rag ow flesour vy puppres theram 'h owna scathow coth, na vowns kellys. Nag eram ow qwaynya mòna veth dhort hedna rag an predn nowydh ha'n kentrow ew ker, bès puppres pa wela vy scath teg a wrügama sawya, thew meur dhe'm plegadow. Ma scath dhebm lebmyn - a wrügama perna en mis Est rag trei-ügens euro, - peswardhek trooshes (14') en hester ha pemp trooshes, pemp misva (5'5") en lester. Thew hedna 4.28 x 1.68 m. herwyth an paperyow.

trooshes: a foot (unit of length); hester: length; lester: beam, width

Thera meur a whel dhe wül ha nag eus diwedh dhodho whath. My a dhallathas dre sqwachya emann flour-rag poder, ha keniver tabm predn e'n scath a-hes o gellys còsküs. Nena tho termyn cüdha an scath en bera gen pêk ha dallath câlkya. Tho êsy cawas lin bès na aljam cawas coton heb mos pell. Na vadama leverel ow whel dhe vos fin, pecar'a Sem, bès na vedn an dowr dos enno. Stanch ew pub parth an scath ha parys rag an nessa cabm.

poder: rotten; còsküs: sleepy, rotten, cf. dialect cusky; flour-rag: foredeck; pêk: pitch (òbma = bitumen); en bera: inside

Desky Kernôwek Bew war-linen

Na wrewgh nakevy, pobel vas, dr'ello whei desky Kernôwek Bew war-linen.
Do not forget you can learn online:
 
Audio course here:
https://kernowekbew.com/cors-audio-audio-course
 
and here:
https://soundcloud.com/danny-prohaska/descans-41
 
and lessons here:
https://kernowekbew.com/descansow-lessons
 
heb nakevy an blogg gen Jan. Link in side bar.

An CHEI gen Richat Gendall

This text from p. 7 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L Trad..

Pele ma an chei-ma ?

Obma chei an còthman vy. Thew e creiys Jôwan. Merowgh ! Ma dew chymbla, pemp beister ha üdn daras. Hebma ew an daras rag. Ma portal (porch) derag an daras-ma. Gerowgh nei dhe knackya. Knack, knack ! Eth üjes (RG ez igges) egery an daras.

"Ha, Jôwan !"

"Ha, sos ! Fatel ero whei ow kil/cül ? Dewgh chei !"

Thera nei ow mos chei. Kensa, ma besfry, ha nena an els (living room).

"Gwrewgh sedha dor, sos, me a pejy. Gwrewgh omjersya gas honan."

Et an els ma bord hir ha ledan en cres an rowm gen whegh cadar: üdn cadar vrâs ort tâl an bord rag an gourty hag aral ort golas an bord rag an wrethty. Ort an dhew drenewen ma ken caderyow rag an flehes, poken rag an ostyjy (guests).

Bedn an vos, ma dresser gen daffer ha clock, ha dal ma an oles. Ma tan tòbm et an oles (hearth, fireplace), rag yeyn ew hedhyw.

"Ria ! Tan da ew hedna !"

A-gleth dhe'n oles ma cader vrehek hag a-dhyhow ma aral. Pur gles ens. Et üdn cornat an rowm ma bord bian leb ma an t.v. ha en aral ma telher rag an cünys (firewood).

Tho vy scath - gen Richat Gendall SWF L Trad.

Scrifys veu hebma gen Richat Gendall, pell an eur-ma. Nei ell y gowas war an disk Crowdy Crawn gen Brenda Wooton. Ken versyon anodho a dhisqwedhes e'n lever Cornish Place-Names and Language gen Craig Weatherhill en 1995. Otta va genowgh en FSS D. Rag 'circle', ma Richat o ûsya an ger 'cran' ew kemerys an Sowsnek a vedha cowsys en Kernow kens. Nei alja pur dha leverel tro.

Scath Dowr Fala

Tho vy scath
nevra war an mor ow neija,
gen an todnow leskys,
gen an gwenjow helhys.
Na wor den'eth gweles,
ple wrüg vy kerdhes.

Tho vy qwillen,
war askal golan,
pub eur pell o vajya
pele vo da ganjo,
obma ha ena,
skesy nevra, ha na'n vedh.

Cran o vy.
Nevra andro theram ow mos.
Nag eus dallath,
nag eus diwedh,
delha my wra bos
terebo merwel.
Duw gweres dhebm ow fall.

Kerenja vy ew marthys teg - Michelle James SWF L Trad.

An cân ma a vedha kenys gen Michelle James dhort Trurû dhe'n ayr "Black is the colour of my true love's hair" saw nag ew treylyans, tabm vyth. Words written and sung by Michelle to the tune. They are not a translation.

Glas an mor.

Kerenja vy ew marthys teg.

Pa gan, pa gows hy lev ew wheg.

Lagajow bewek, glas a’n mor

Tewl hy blew, liw a’n dor.

Me 'venja bos lebma hei 'mos,

An termyn-na, mar medn dos,

Ha kerdhes dorn ha dorn genjy,

Ha cowsel pelha whath dhedhy.

Res ew dhebm mos a’n telher-ma,

Pell dhort an pow ha'n venyn-na.

Ow holan vy ew ogas trogh, hy abm medhel war ow bogh.

Notednow: venja = vynsa, vynja.

Rag clowes an ayr kenys gen Christy Moore: https://www.youtube.com/watch?v=W5fBppsntAE

Andrew Boorde

Andelha a scrifas Andrew Boorde pa wrüg dos dhe g/Kernow e'n vledhen 1547

"In Cornwal is two speches; the one is naughty Englyshe and the other is Cornyshe speche. And there be many men and women the whiche cannot speake one worde of Englyshe, but all Cornyshe. Who so wyll speake any Cornishe, Englishe and Cornyshe doth follow." 

Ha wòja hedna ma Boorde ow profya deffrans lavarow ha geryow en Kernôwek.

Gonis has

Ma flourys ewedh saw na vedhons debrys.

Na ellama mos dhe'n shoppa lowartha dhe berna has nowydh rag an erbyer. Rag hedna, theram ow cül ow moyha gen an peth eus e'n chei. Nanj ew diw seythen, my eth dhe whilas - òbma hag ena, en pub sorn ha neyth (drawer), ha keniver jorrik ha seth (pot) - an has na wrügama gonis an vledhen eus passyes ... ha nag o drog an peth a wrügam cawas pa veu cowlcontys. E'n còpart a'n gegin, thera dornas a fav ledan, coth dres contya an bledhednyow ha gellys segh ha cales, bès bew na whath, hag en crow ma kevys genam has salat 2016 ha hanter sagh a has redik (radishes) dhort 2019. Ma has chibol (spring onions) coth ewedh, ha pemp pesen vian a veu gwithys genam en pott. Ma oll hedna e'n dor lebmyn, bès an gwelha ew an dhew sagh a fav hir Mr. Fothergill's a veu pernys genam en Bosvena an vledhen-ma. A' re-ma a vedn crambla war an bambous (trehys dhor an lowarh) a wrüga vy settya e'n dor ha kelmy warbarth dhe wül fram. Ma gwithys genam an has dhort scattasqwash (An sqwashys oll a vedha henwys endelha gen Dave Trevelyan pa thera pastel dir dhodho en Falmeth e'n bledhednow 80) a wrüssen debry ken Nadelik ha' re-ma a vedh gòrrys en telher tòbm dhe dhrei mes gwredh ha skyll ken bos plantys e'n erbyer. Gen nebes tetys (patatys) a dhallathas tevy e'n gegin, ma lowr rag lenel (lenwel) an splatt ... ha'n torr moy diwedhes.

Acontya ow hònan fortüdnyes en termyn an COVID-19

Thera vy ow pejya gen ow whel avel deskador a'n tavas Sowsnek pub dedh war linen dre ûsya deffrans leuryow desky lebma ellama gweles an stüdhyoryon ha clappya ganjans ; ha dre reson anjei dhe wül mestroniethow (Master's degrees) thens coth lowr ha còdnyk lowr dhe ûsya oll an applicacyons nowydh. Rag hedna, na vedh clowys croffol na brabm dhortam bès ma meur a whel dhebm na whath. Tho vy 'acontya ow hònan fortüdnyes, e'n kettermyn, dre reson an chei dhe vos settys en cres lowarh brâs lowr. Ma tabm moy avel qwarter erow Sows (1/4 of an English acre), pò hanter erow martesen pa vo cowlcontys an keow ha'n planchen (wooden floor or deck) eus dhen dhe wül platt (flat area, terrace), ha'n telher calish lebma vedh gwithys an carr. Ma radn nag eus moy avel üdn rowm, ha pobel erol gen flehes, nag eus bès flatt (pò radnjy) bian dhodhans rag oll an meyny. Nei a glowas, an seythen-ma, fatel vedh ystydnys an termyn clôs en Frenk terebo mis Me, an 11ves dedh. Ha Breten Veur ? My a garsa gòdhvos ! ...Ha my a venja clowes agas prederow et y gever ewedh.

Bewa en dadn naw alwhedh.

Ma an termyn clôs (lockdown) whath ow pejya ha'n curünvirus whath ow crefhe ha lesa en Breten Veur, ha lies pow erol a'n bes. Ma clowys genam dhort radn ahanowgh a-dhiwedhes ha recevys endelha gas nowodhow, keffres drog ha da, ow tòchya gas vorrow (fordhow) dhe vewa en diberthva a'n bes, ha fatel ew bos pellhes a'n bobel ew an moyha kerys ragowgh en lies cas. Ma nebonan a scrifas dhebm, 'leverel fatel ew ev gweythor-awhel (key worker) ha puppres en mes a'n chei, pell a'y flehes, ha ken onan a lavaras ev pò hei (na worama peneyl) dhe lenel (lenwel) an termyn dre seny an piano. Ma meur ahanowgh - pecar'a vy - ow lavürya dre an kesrosweyth. Thera meur a varth dhebm, na whath, pa wrüga vy clappya gen agan coweth Matti, lev smodh an radyo, rag warlergh an peth a dherivas dhebm (dhymm) dre Skype, a'n rowlys ew reqwiryes gen an governans en Breten Veur ew pur scav - moy avel hanter-musüryow avel towl vas. Scant nag ens dhe vos senjys lowr, na whath moy avel hanter sadd, a-dal dhe'n vaner sevur dhe vatalyas warbydn an cleves en powyow erol. An bobel en Breten Veur a ell mos dhe wandra a'n chei, eneth (unnweyth) e'n jedh, pub dedh, heb fin dhe'n termyn a vedh spendys en mes. Penagel a wra hedna a ell mos mes dhe seyth eur dhe vettin gen y growst ha dos tre dhe dheg eur dhe nos heb disqwedhes paperyow veth dhe'n withyjy cres. Òbma en Breten Vian, e'n tû aral, res ew dhe oll an bobel triga e'n chei saw pa vedh othom dhedhans mos dhe'n shoppys rag boos pò dhe'n farmassy rag medhacneth (medhegneth), ha na allons mos en mes en copel, dew ha dew, naneyl, bès res ew bos ga honan oll, üdn venyn pò üdn den en üdnek. Eth ellen mos dhe gerdhes pò ponya na whath - üdn termyn e'n jedh, rag owr dhe'n moyha, ha na moy avel üdn kilometer a'n chei. Res ew dhe geniver onan don y garten identita pò y bassporth ha papyr sòdhogel rag disqwedhes y bòrpos rag bos en mes a'y jei. Scant na wrüga vy mos pelha avel hanter mildir a'm chei a-dhia an pres (prys) a veu declaryes an termyn clôs gen an President Macron. Pana dermyn a vedh diwedh dhe'n cleves-ma, na ellen godhvos. Lavarowgh dhebm whath, pandra ero whei ow kil ha pandra era whei ow pedery (predery) a-dro dhe'n vaner dhe rowlya an pla-ma, hag e'n men-termyn, bedho whei für ha saw.

Pandra ero whei ow cül ?

Pele ero whei ow spendya an termyn clôs-ma ? Ha pandra ero whei ow cül gen agas termyn ? Ero whei spendya an termyn-ma gen pobel erol ? Eus whel dhis ? Ero whei ow lavürya adhia pell dre an kesrosweyth ? Ero whei ow lavürya whath en shoppa , pò clojy pò bargen tir , pò gweythva boos pò negys pòrresys aral na veu degëys ? Ero whei ow sedha derag an tele/pellwolok heb gwil tra veth ? Ero whei ow lavürya et agas lowarh gas honan - ow palas ha gonis has ha shapya an prysk ? Kens hedna, eus lowarh dhis ? Ma meur a bobel ow spendya an dedhyow-ma en radnjy vian / flatt bian pò caravan pò chei gwayadow. Eus hobby dhis a ellowgh gwil e'n chei ? Ew da genowgh pobas ha fittya boos ? Erow whei ow cül neptra rag as y/ehes ? ... Sport, gwariow, excercîsys, yoga ? Ero whei ow tonsya an tango e'n gegin pò cana a'n veister ? Ero whei ow tackya gas diwla dhe lawdya  an NHS hag oll a' re-na üjy ow cül a-dro dhe gan y/ehes ha gan sawder ? Gerowgh nei dhe wodhvos agas nowodhow ? Ha, lavarowgh dhen, fatel a geno whei ? Eus genowgh gas y/ehes ? Ma lies tra dhe wil e'n chei. Kewgh dhe weles Matthi òbma. https://www.youtube.com/user/KernowPods

Notes: Pele ero whei ? = SWF M ple esowgh hwi ~ why ? ; The particle ow may also be written o; Yehes may also be written ehes as the y is silent in KB; There are two forms of the verb to do/make: gwil & gül so the present continuous is written ow cül or ow kil in SWF L.

Dûk Kernow

Ena thera parkow ha bûhes ha gwedh.

Pa wrüga vy clowes gan Dûk, Charles, dhe vos clav gen an curünvirus, na wrügama, pur wir, ola dager tydn, na whath sqwardya ow dilhas gen düwon. Sür, na venjama ev dhe vos pur glav bès pâsa nebes ha bos grevyes gen an febyr nebes dedhyow, oll hedna a valja dhebm gwirvreus ha justis rag ev neb a dhefolyas an pow a-dro dhe d/Tewynblistra ha Trurû ha whath. Cales ew crejy y bosa an keth den a gowsas a-dro dhe "hager bodredhes war fâs cowethes veurgerys ha fin" (a montrous carbuncle on the face of a much loved and elegant friend) rag lebmyn thewa onan an lacka displegyoryon eus e'n pow, martesen an gwetha oll. Thew ev, Charles Dûk Kernow, a dherevas cansow a dreven nowydh war drenewen an Ganel. Òttòbma ow howethes veurgerys vy, defashys gans ev ! Ea, òbma an telher lebma wrüga vy gwary lies gweyth termyn my veu maw, ha'n leur dhodho cay bian lebma wrüg ow theylû derevel gorholyon e'n nawnjegves cansbledhen. Pa wrüg dallath y hager oberow ena, e testrias an crellow era e'n dor a-dro dhe Tregunnel e'n kettermyn. Thew Charles ewedh, a dherevas cansow a dreven ogas dhe S. Còlom Vian ha derevyansow füg-Joriek brâs en Trurû, na dalvia besca bos grontyes cübmyas dhodhans en Kernow. Thew ev, gen an worvarhas Waitrose, a dhestrias an ternans lebma vedha gwelys bûhes ha'n gover Trevella üjy ow resek tro ha Pencalenyk ha Dowr Tresülyan. Ea, ma meur a Gernowyon ha ga howetha ow sòffra moy avel pâs bian der y dhorn. Rag hedna, pâs Charles, ha kebmer dha vedhakneth ha pa vedh diwedh dhe'th cleves, mara pedhes repentys, gwra mendya dha vorrow.

Geryow : dager tears ; düwon sorrow ; pâsa to cough ; gwanegredh weakness ; febyr fever ; destria to destroy ; defashys ~ defassys defaced ; derevyans building ; füg-Joriek fake Georgian ; ternans valley-land ; gorvarhas supermarket ; bûhes cows ; vorrow = fordhow ways .

Colloquial doesn't mean corrupt - gen Rod Lyon

Nag eus dout dr'ew Rod Lyon onan an gwelha clappyers a'n tavas-ma. Rod, pa gows Kernôwek, a wor dhe leverel keniver tra heb hockya, heb err na umm, heb whilas y eryow. Moy avel hedna, ema y eryow ow resek avel gover bewek, heb gara (gasa) daharas vyth dhe biwa benag a eus whath a venja leverel an tavas dhe vos marow.

Rag hedna, pa lavar neptra ow tòchya an tavas y honan, thew gwell gosowes a'n kensa ger dhe'n diwettha. Sür ew e vedh deskys poynt a skians.

Lebma nebes dedhyow, y lever nowydh Colloquial doesn't mean corrupt a godhas en box-letherow an chei. Thew lever bian - 116 folen leun a skians - argrafys ha kelmys der vaner deg, dhodho pedn ha scodhow Dolly Pentreth war an forrel dherag.

Etho, pandr'üjy Rod ow whilas dhe wil gen an lever-ma - coynt y hanow, heb mar ?

En kensa, ma va ow tedna samplys a'n textow diwedhes ma'l bos disquedhes dh'y redyors deffrans poyntys a alja gweres dhodhons clappya der vaner own ha frosüs e'n termyn a vedn dos. Ma Rod ow corriby endelha dhe oll a' re-ma a venja gwil nebes a'n tavas wòja an vledhen 1550. Thew spladn dr'eus bès üdn tavas Kernôwek, wor an diwedh. Whath pelha, ma Rod ow tisqwedhes deffrans fowtow ha cabmow eus e'n Kernôwek a era nei ow clowes ha gweles e'n jedh hedhyw. Ort hedna, na venjama leverel moy ; gwell via whei dhe redya an lever agas honan, heb my dh'y wil et agas le ! Ma lies tra dhe vos deskys ena. An lever-ma, bian bès crev, ew dhe vos comendys dhe geniver onan a venja gwelha y Gernôwek cowsys. Menja Kernôwegoryon bès gosowes !

R. Lyon. 2019. Colloquial doesn't mean corrupt. Observations on contemporary Revived Cornish. Dundee: Evertype (ISBN 978-1-78201-246-7) a ell bos kevys war-linen pò pernys dhort Waterstones, Trurû pò Agan Tavas. Kewgh dh'y redya !

Neil

An institûcyons eus dresta nei 1. Ertach Sowsnek en Tintagell (SWF L tg) Neil

An pons re bell.

Whath üdn telher e'n pow na ellama moy mos di, sür, rag own my dhe ola, pò gwetha whath, towla ow honan gen düwon dhort an als lebma wrüg Arthor Gernow gwary pa veu yonk (mars ew an whedhlow dhe vos crejys). Òbma whath, üdn telher a veu difashys gen a' re eus dresta nei en maters a ertach. Òbma whath üdn le sans defolys ha hagrys gen a' re hanter-deskys ha gothüs, ny venjans nevra agan clowes ; acontyjy ha beggyers a vòna poblek, kens es cothscriforyon wir ha gwithyjy lel a gan teleryow precyous a dermyn coth. Ottòbma telher benygys, penardh ha pednplas an g/Kernôwyon en osow coth, cadarnle a ga gallos e'n Oos Owriek, pa thera kenwerth gen Rom ha Gres hag Afryca, dinas ûhel pensyvigyon kens. Òbma, eth hevel, thera marchants dhort Alexandria ha Cargòstentyn (Constantinople) ha Tinbouctou. Ha lebmyn, pandra vedh gwelys enos gen an omweloryon eus ha'n vajoryon hardh dhort powyow pell, gan cosins scattrys ha gan cowetha ker ? Ea, "Ertach Sowsnek" - ga logo gwydn ha rüdh, en hons war an sinys, ha ga baner arwodhel, gwydn ha rüdh,  en hons reb an castel. Ha pand'ew hedna, whath, wòja an delwow kitch ha'n estyl-kedhlow-na ?  Dar ! Shoppa leun a trad, ha levrow dro dhe Henry VIII, mêtern gosek, melegys rag y wregeth ha'n Kernowyon keffres. Scavel an gow ! Brabm an gath ! Pandra vedh dhen gweles whath ? An pons nowydh, an pons nowydh spladn - pajar milvil pens scòllyes - towlys a'n cliger avel travyth - mòna a dalvia bos spendys rag gwitha an teleryow eus dhort drog. Ea, pa veu derevys (drehevys), e veu shyndys sperys an telher cüv-na en downder, helhys gan hendresow/hünrosow ha gan awen ha tagys anethow ha mystery e'n tagell ydn an enys, pur wir.