Thursday, 31 December 2020

An Whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 2 : An wedhwes.


Kensa radn an whedhel-ma a veu dyllys an 27 Kevardhû. (Read Part 1 first, posted on 27.12.20)

Wor an diwedh, tho diw eur dhe vettin pa wrüg Stevens parkya y garr derag chei an den marow, Jonathan Gill. E'n termyn an nos, pa vo powesys an keybal dhort Trelysyk, ha gellys y goscor dhe gòsca, ma whegh mildir warn ügens tredh Falmeth ha Porth Scathow. Moy vel hedna, e veu kellys ügens münysen en Trurû pa wrüg whelas Mandy Jenkin, an venyn yonk dhort Tresülyen a veu poyntyes "cussülyores (y)ehes ha sowena" a'n creslû. Hei a dherivas fatel wrüg gwreg Jonathan Gill fônya dhe'n withyjy âls (coastguard) dhe hanter nos pa na alja junya fôn hy dremas (husband). Dos tre heb strechya pell o y ûsadow òja puskecha.  ...

Thera an chei en Vorr (Fordh) Treventen - coplys war an tû cledh gen an nessa chei warlergh an gis hanter-distagys pò semi-detached. Thera VW Polo gwydn e'n telher parkya war an stret. Stevens ha Jenkin a dremenas an platt bian era 'saya dhe vos lowarth gen erbys ha geraniums ha losow tomattys en pottys, ha cador-dreth blegys warbydn an vos. Stevens o confortyes gen presens an officer yonk rag PC Mandy Jenkin o benyn hegar ha cüf a woya dhe gows gen an anfüjigyon ha gosowes ortans dres oll. Heb othom dhodhans a gnackya, an daras a egeras deractans, rag disquedhes Mestres Laura Gill, gwedhwes nowydh heb y wodhvos. An qwestyon o scrifys war hy bejeth na whath.

"Ma edrek genam, Mestres Gill," medh Stevens, ha hei a aras crei gwadn dhe scappya ken cüdha hy ganow gen dorn.

"Ella nei cows e'n chei ?" medh Mandy, ha gen sin y bedn Laura Gill a assentyas. ...

Tho kegin vrâs, golowys gen fluorwolow crev en cres an nen, dres an bord lebma thera anjei ow sedha. Thera an gentrevoges, Julie Francis, ena lebmyn, devedhys dhe ventena ha sòcra hy howethes. Ort hy favour, tho bloodh Laura Gill neb le tredh dewgens ha pajar ha dewgens ha naw, tabm yonka vel hy gour, dhedhy blew hir ha tewal era ow tallath treylya loos. Tho gwiskys gen topp gwydn Adidas ha lavrek sport dû lows - skichow sport a-dro dhe hy threys ewedh. Lebmyn, wòja hanter owr a dhagrow, ha bos confortyes gen Mandy, tho hei parys dhe worryby. E'n men termyn e veu fittyes bolla' de gen Stevens a gava gwell gosowes ort an benenes heb cows re. Solabres, e veu deskys ganso fatel wrüg Jonathan ha Laura metya en clubb nos Shades en Falmouth e'n 1998 e'n termyn an Tall Ships Race ha demedhy en 2001. Thera teyr mergh dhodhans, Bethany, nawnjek bloodh, Susan, seytek bloodh ha Tegen, pemdheg bloodh. Tho Jonathon "tas perfydh" era ow cara an merhes et y golon ha "gwil y voyha rag disqwedhes dhodhans an vorr own". Tho va kestedhor (welder) era ow mos dhort telher dhe delher gen y gescowetha whel warlergh gorholeth an varhas (market demand), ha Laura o gwithyades (carer) era ow qweres dhe bobel goth ha gwadn en Porh Scathow ha Lavâwsa gen aga bownans pub-dedh - ga wolhy ha ga wiska, mos dhe'n shoppys, fittya boos terweythyow ha whath. ...

"Res ew dhebm goven orto whei," medh Stevens, òja dallath gen pajar pò pemp qwestyon medhal, "eus nebonan a venja gwil drog dhe gas gour ? Wrüg Jonathan compla nebonan era ow serry ganso pò perthy avy orto ?"

"Nag eus... na, na welama piw... Nag eus den veth e'n norves, thoma sür. Thewa den wheg. Ma keniver onan orth y gara..." Stevens a verkyas fatel wrüg cows anodho e'n present termyn car dr'o whath bew - an peth o ûsyes gen pobel a veu nowedh-kevys ganjans yeyn nowodhow. Ev a dhetermyas dhe woven üdn qwestyon moy ken gwil diwedh :

"Piw o y gowetha, Laura ? Eus nebonan a alja cows dhebm anodho ?" Ha pa veu nôtys ganjo an henwyn a bajar coweth da, Stevens a lavarras, "Thew peder eur, ogastei, Laura. Gerowgh nei dhe gows pelha avorow." ha Mandy a junyas "Ottòbma ow niver. Chy ell fônya dhebm dedh ha nos mar menta cows." ...

Wednesday, 30 December 2020

Halgaver, Bosvena

Pes brow bian moy a vedh ken vo re, pes dregyn, pes arvedh ken vo destrôwys an pow ha glanhes pub ol a gan gonisegeth ha gan presens ? Wainhomes a venja derevel 540 chei òbma war Halgaver (Halgavor).

O nei engrys lowr ? On gellys re wanfethek lebmyn rag serry hag erya bedn crefny an dhisplegoryon ?

Nag on ! Ma whath pobel a vedn sevel crev war aga fydn :

https://www.facebook.com/groups/savehalgavormoor/

Fôtô dhort :

https://cornishstuff.com/2020/12/23/plans-for-540-homes-on-halgavor-moor-submitted/ 

Monday, 28 December 2020

Whedhel redyes gen Tom Vincent

https://www.tonoloop.com/dama-wydn

Deun warbarth en 2021

Kernow bys vycken pò treven heb reken ?

Eus clowys genowgh a'n towl rag peder mil chei nowydh a west dhe Trurû e'n telher henwys Langarth ? Ero whei ow contya an milyow a dreven üjy ow sevel a'n dor en Kernow pub bledhen ? Wresso whei gweles an prisyow ûhel ? Tabm ha tabm, ma gan pow ow mos dhe gol ha'n Kernowyon gans ev. 

(Ymach dhort Cornwall Live.)

Rag hedna, na dal tra veth desky an tavas-ma pa vo destriys gan pow ha kemerys puptra ger dhorten. Ma an hager dhisplegoryon graf ow terevel milyow a dreven ker dres drehedhes gan pobel ha nag eus othom dhen anodhans. Pana dermyn a vedha nei clowys ?

Kernowegoryon, Kernowegoresow, ro 'mann gas levrow Kernôwek, gas gramer ha'th cows a letherednieth. Scrifowgh letherow ha postys dhe gan conseloryon, dhe gan senedhoryon, dhe'n paperyow nowodhow ha keniver onan a venja gan clowes. Scrifowgh gas tweets ha gas bloggys ha gas fosgraffys ha gwil dhe gan keskernowyon ha gan cowetha divüna. Kemerowgh gas placards ha gas baners ha gen canow ha garmow deun warbarth en 2021 rag kesgerdhes ha protestya na vo diwedh dhe gan story hir.

Kewgh dhe redya Bernard Deacon war Twitter :

https://twitter.com/bernarddeacon?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor

Sunday, 27 December 2020

An Whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 1: Dallath whithra. Neil

 

"Fatel wrüga merwel, Caro ?"

"Na wörama, inspector. Thew Carn ha Libby a'n cavas marow, whath nag ew hanter owr alebma, bès nag o cler an câws, warlergh ga hensa derivas. Carn a lavaras fatel ew skeujek, na whath."

"Da lowr. Gromassy dhis, Caro. Na vedhama moy avel dewgens münysen. Carn pò Libby a ell metya genam war an cay. Goven ort an Doctour Cargig dhe gan cavas ena ewedh, mar pleg."

Hanter owr moy diwedhes, thera an Whithror Mick Stevens ow mires ort corf marow a'n den en company a'n PC Anita Carn, dewdhek bloodh warn ügens, ha hy far nowydh-flamm, Pedyr Libby, dew vloodh warn ügens - y gensa denladh, heb mar. An owr o hanter nos ha Stevens a woya der via gwelys an howldrevel dres Penntir an Sawen Hir ken vo kevys y wily arta.

Carn a lavaras fatel o an den Jonathan Gill dhort Porth Scathow, hanter cans bloodh, demedhys gen teyr mergh. Hei a ros an scrypp dû ha'n cübmyas gorrour dhodho en sagh rewer plastyk.

Tho an raghenwys Jonathan Gill, anfujik, a'y wrowedh war an cay a-hes, degëys y lagajow bès ôpyn y anow, scrynk üthyk ha pleg tâl down settys war y vejeth e'n very owr a'y vernans. Tho gwiskys der vaner sempel : lavrek jin glas, kelys y liw, hevys polo gwer, skichow sport coth - ha reb y drenewen era y sagh gen gwlânek ha côta stanch melyn ha thermos gwag.

"Thewa devedhys a'y scath, eth hevel dhebm," medh Stevens, moy dh'y hònan vel derivas dhe' r'erol.

"Rag fraga ero whei pedery an mernans-ma dhe vos skeujek ?"

Carn a hockyas teken ken leverel "An kensa poynt a wrügama merkya, tho hager mir y vejeth. My a wor nag ew hedna prôf a dra veth bès e wrüg gwil dhebm mires pur glôs ort y bedn ha'y dhiwla. War y godna, en dadn gil y bedn, hanter cüthys gen blew, ma merk rüdh, pur rond ha dew ewin a'y dorn cledh a veu nowydh-terrys."

"Pur dha, Anita. Ma lagas lebm dhis. Gerowgh nei dhe glowas a peth a vo leverys gen an Doctour pa vo devedhys."

Na wrüssons gortos pell. I a welas pednlugarn an carr ow treylya a'n vorr dhort Arwennak ha whilas telher e'n part kerry derag an chei pizza leb era golow whath. Thera an bobel gegin ow colhy a'n lestry ha clerya ga benkys whel wòja diwedh an servis, heb mar. Stevens a nôtyas hedna et y bedn. Thera meur a bobel ow qwandra war an cayes en godhûher : havyjy, stüdhyoryon, trigoryon. Onan anodhans a wrüg gweles pò clowas neptra, martesen.

An Doctour Cargig, chîf medhek an servis forensyk, o den berr ha ledan o gwaryer rugby a bris rag Heyl pa tho yonk. Lebmyn tho va dro dhe trei ügens bloodh, gellys nebes tew a-dro dh'y gres ha kellys brâssa radn y vlew crülyes.

"Pandr'eus genen, Mick ?" a wovednas.

"Den a'n pow, Jeff, hanter cans bloodh, ow tos dhor y scath dres lycklod. Anita a welas merk coynt òbma, ha dew ewin terrys."

Stevens a dhisqwedhes an merk rond ha Cargig a'n examnyas pur glôs gen y dhorn-lugern heb cows. Nena, ev a vires ort an diwla ha'n ewines terrys. Ev a dherevas brehel cledh an hevys polo m'alja gweles an scodh ken gwil pecar war an tû dyhow. Ev a spendyas münysen ow tava an codna ha'n vranjen ken cows.

"Nag eus dout, soweth. Thera omdhowl òbma war an cay ha'n anfüjik-ma a veu ledhys. Gerowgh nei dh'y examnya e'n corfjy. Eus moy dhe vos gwelys òbma ?"

"Nag eus. Ma whithres genen an cay a-hes heb cavas tra veth a ell gan gweres."

Nag era othom dhe Stevens a leverel tra veth moy. Thera Carn 'h ûsya hy fôn rag gelwel an stacyon en Trurû solabres ha rag reqwirya an "kert kig". Rag an termyn e via gwell gwitha hedna dhort an dherivadoryon ha piw benag era ow cosowes ort radyo an creslû. Rag hedna Stevens a wrüg contentya y hònan gen "Meur ras dhe whei oll. My a vedn mos dhe weles y wreg lebmyn. Thew diwedhes lowr. Terebo avorow."

Friday, 25 December 2020

An seythen ken Nadelik en 1979

Thew coynt fatel eron ow tos warbydn Kernowyon erol dre happ en pub sorn an bes. Ma hedna ow wharvos menowgh pa theron ow mos a'n eyl telher dh'y gila en tren, pò playn pò gorhel. Nena, theron ow mires ort an bobel eus a-dro dhen ha gosowes ortans ewedh. Thew pòlta moy marthys pa vo pederys dr'ew an Kernowyon dro dhe 180 mil (ea, na moy vel hedna !) en Kernow lebmyn ha na moy avel 400 mil en Breten Veur a-hes pa vons cowlcontys pup benyn ha den ha flogh. Ea, nag o nei lies e'n pow saw nag eus othom a reknans offycyal rag gòdhvos gan pobel dhe vos scattrys a-dro dhe'n bes. Thew pur apert nynj ew an diwettha poynt-ma fenomenon nowydh naneyl rag e'n nawnjegves cansbledhen ha kensa radn an ügensves, thera an bobel ow leverel "En pup telher e'n bes lebma vo toll e'n dor e vedh kevys Kernow enno/ etto ow palas dhe wil bal." Nag ew nowydh scattrans an Kernowyon dhan, saw e'n dedhyow tremenys-na tho nei crev ha lies ha contys mesk an gwelha tûs bal en lies pow, bès lebmyn tho nei gwadn ha nebes ha contys chorlys dhiskians et agan pow gan hònan. Dhe voyha an lowena dhen rag hedna pa vo metys gen onan agan kes-pednow bobbys en telher tremor pò en tû arall an Tamar !

Rag sampel, pa wrüga vy mos dhe b/Paris rag ow whel, nanj ew pemp bledhen e'n dedhyow cales/calish òja hacter an Bataclan, na veuma skydnyes a'n cay en Montparnesse ken dos warbydn benyn dhort Bosvena ha hy flehes. Ea, ma co dhebm ; my 'omglowas neptra vedhel a-dro dhe'm gar dyhow ha pa wrügama mires dhe'n dor, thera maw pur vian ow clena ort ow glin, hag ev kellys mesk an vajyoryon vrâs, y hònan oll en telher òncoth. Ria ! Pa wrügama cows dhodho en Frenkak, en üdn leverel, "pe le ma dha dhama, dha sira ? - Pandr'ew dha hanow ?" ha whath, ev a worthebas en Sowsnek, ha diw deken òja hedna, pa wrüg y dhama droblys gan cawas, a sav warbarh war scaval SNCF m'aljen bos gwelys, e wrüg hanaja ha leverel, "A, Kernow o whei ! Rial dra! Kernowes o vy." ha hei a evas badna coffy genam e'n stacyon gen lies whedhel ha meur wharth ken ponya gen y flehes dhe gatchya tren dhe Normandy.

Thera ken termyn en A Coruña en Spayn pa wrügama mos dhe wandra reb an porth rag gweles an scathow ha'n gorholyon bian. Thera den yonk era 'h ûsya crana dhe wòrra fardellow a brednyer war drònk-carr, ha thova gwiskys gen hevys rugby Perin (Penryn), rüdh ha dû. "Up the borough!," my a armas dhodho dhe wil ges ha nei a spendyas termyn hir ow clappya a gan kescowetha, y whel nakevys warbarh rag an termyn !

Ea, therom ow metya gen Kernowyon a bub ehen e'n vorr (fordh) -ma bès an kensa termyn erom ow perthy co anodho, tho an seythen ken dallath an dedhyow gol Nadelik en 1979, ha'n hager Thatcher nowydh-dewisys. Ow bloodh vy ow 19 ; tho an kensa termyn besca a veu gwelys Loundres genam ha thera vy ow stüdhya en Canterbury, dro dhe üdn owr ha hanter alena en tren. Ena, en Oxford Street, my a dhedh warbyn mos (mowes) deg a'n keth bloodh era mos dhort beister dhe veister ow mires ort an peth era en shoppys. Tho hei gwiskys warlergh an gis punk a'n termyn-na gen jerkin a grohen ow re vrâs rag hy diwscodh, ha lodrow tellek dû era 'teskydnya et hy bottow Doc Martin, ha restrys o hy blew dû ha cott en speikys bian - saw an peth a wrüg gwil dhebm cows dhedhy ow hy filen gott ! Ea, war verr lavarow, tho pur wir cott - re gott heb mar rag mis Kevardhû en Loundres - bès moy vel hedna tho gwres a badn brith Kernow (Cornish tartan, therom ow mênya.). "Durdadhawhei !", medham dhedhy, "O whei Kernowes ?" ha hei wrüg wherhin ha leverel fatel o devedhys dhort S.Erth rag stüdhya en Loundres ha fatel era whilas ro Nadelik rag y vroder yonk saw na alja mos en cost an peth ker era e'n shoppys. Nei a dhebras tabm warbarth en chei coffy Grek lebma wrüg an ostes wheg gan gòrra derag an veister ha profya cakys Grek heb cost m'alja an bobel yonk era ow tremena gan gweles ha pedery an telher dhe vos da rag stüdhyoryon dhe dhebry. Moy, na vadama leverel dhewgh ...

Ma lies sampel dhe nei oll, heb mar, ha da via genam clowes gas derivasow ewedh. Scrifowgh dhen, my 'as pes. Wrüsso whei metya gen Kernow pò Kernowes en mes a'n pow ? ... Ha pele ero whei lebmyn ?

Monday, 21 December 2020

Molly ha Nigel arta

Ma Mestres Molly Matta ow clappya gen hy mab wydn Nigel arta. Nei a vetyas ganjons kens lebmyn. Pandra vedh gwres rag ga hidnyow Nadelik, ha piw a vedh ena an vledhen-ma ?

Molly : Pandra venjesta debry dhe bres kidnyow an Nadelik-ma ? Na vedhen lies. Ma chy, dha vabm, dha sira ha modrep Barbara. Ma hedna ow tos dhe bemp oll warbarh gena vy.

Nigel : Ea, na vedh pecar'a'n vledhen eus passyes pa thera oll an cosins genen.

Molly : Na vedh. ... Gas vy dhe contya ... trei, pajar, pemp ... ea, ... ha gen Mr. Martyn thera üdnek ahanen dro dhe'n bord. Ria reva !

Nigel : A, soweth, Mr. Martyn anfujik, gellys dhorten lebmyn ha tremenys. Pes bloodh o va ?

Molly : O, moy vel pajar ügens ha dewdhek ha puppres parys gen whedhel pò covyon.

Nigel : Thew gwir, 'wydn. Da o genam gosowes orto.

Molly : Deun a-dro dhe'n boos arta. Pandra via da genes ?

Nigel : O,  an peth üjy ort ow flegya an moyha dhe Nadelik ew debry warlergh maner an seson heb chânjya tra veth. Chy a wor - cülyek Gyny pò goodh gen oll an peth esta ûsya gorra a-dro, avel tettys ha cawlenigow, ha kesten ha whath ... ha sows ys rüdh, heb mar.

Molly : Da lowr, Nigel. Delha re bo, colon, ha pudyn Nadelik òja hedna gen dehen dhort Rodda.

Nigel : Rial dra, ha crampesow manilyon ewedh na vo den veth gwag e'n androw. (gen wharth)

Molly : Gas cavow dhe wandra, chy cowlek, na venta mos kerh gwag, my a'n to !

Geryow : pres kidnyow dinner time (midday) ;  chy = ty you ; ma hedna ow tos dhe that comes to ; pecar'a = kepar ha like ; anfujik unfortunate ; gellys dhorten gone from us ; tremenys passed (away) ; gosowes = goslowes listen ; an peth üjy ort ow flegya what pleases me ; goodh goose ; cawlenigow Brussels sprouts ; kesten chestnuts ; sows ys rüdh cranberry sauce ; crampesow manilyon mince pies ; gas cavow dhe wandra don't worry ; cowlek greedy guts ; mos kerh / mos yn kerdh gwag go away hungry.

Saturday, 19 December 2020

Glawjy Kyttrin. Treylyes a'n Sowsnek a Pauline Sheppard gen Dan Prohaska - SWF L Trad.

Ma Donna ha Shelley, jypsers (satchels, shoulder bags) dro dh'aga scòdhow, o sedha e'n glawjy kyttrin (bus shelter).

Donna: Lavar dhebm, po nâ? / Shelley[en lagatta e'n lestryn polter (powder compact)] Peth? / 

Donna: Dr'ew a droos? / Shelley: Ew da lowr o golok? / Donna: Nena thesta o kerna. / Shelley: My a wrüg dhebm gwadn o liw. My a dravlas an diwettha dhew dhescas. / Donna: Ew Terry? / Shelley: [hy diwla a ûgh pedn an fardel backa (tobacco packet)] Stockyn? (ciggy) Donna: Mercy. / 

Shelley: Nag ew pur dha an trad. / Donna: Da lowr. / Shelley: Tabm segh. [Powes] / Donna: My a or a'n Degòl Feryow. 

[Keith a enter] 

Keith: Da lowr? / Shelley: Ha, Keith.

[Keith a'y sav en ogas Donna; ma Shelley ort y verkya]

Donna[profya hy stockyn dhe Keith] Fowt nodho? / Keith: Mercy. / Donna: Tabm segh. / Keith: Da lowr. 

[Powes. Ma Shelley oh òttras hanajen heglow]

Donna: Well? /Shelley: Well, peth? / Donna: Degòl Feryow ... ? / Shelley[en mires orto ha Keith o rei stockyn tre dhe Dhonna] Ma va mos dadn o crohen. / Donna: Dr'ew hedna? / Shelley: Trathen tydn y din, omsettya warnam oll an jòrna. / Donna: Pana dhescasow ew cas dhis dhe'n môyha? / Shelley: Oll non'jei. / Donna: Kywhedhlow oll an jòrna. Na allama perthy na fella terebo coljy. / Shelley: P'ehen ewa, Keith? / Keith: Dra? / Shelley: Coljy? / Keith: Meur môy a ourys. Blewek. / Donna: Nag ew haval dhe'n scol. / Keith: Nâ. /Shelley: Nag ew tra veth pecara'a'n scol. / Keith: An scol ew da lowr. / Shelley & Donna: Dar! / 

Keith: Therom o jujjya dre vadnam mos dhe shoppya. / Shelley: Mar teu o mabm war dha bydn ha govyn a po dhebm obma, lavar dhedhy na voma. / Keith: Dr'üjy hei o lewa? / Shelley: Astra gwydn.

[Powes. Ma Shelley o qwaya a droos dhe droos en gròlyek ha Donna oh astivery

Donna: P'ehen ew e? / Shelley: Thera o thas o longya don jerkyn a'n par na dro dh'y geyn. / Donna: Cawgh Hippy. / Shelley: Eus merkyer? / Donna: [Ma Donna ort y rei e dhedhy] Dr'esta o kil? / Shelley: Chy a'n gwel. 

[Ma hei o talleth scrifa war an fos] 

Donna: Thew an glawjy kyttrin an kensa teller a dheu o mabm dhodho. Hei a'm ladh mar qwra hei gweles my dhe vegy. / Shelley: Fatel wodhvydh hei? / Donna: Òs my dhe flerya - Nag üjy hei ûsya backa na môy. / Shelley: Ma genam ethen. / Donna: Ea, bes nag üjy hei oh obery ... skît peth penag oll a vo da genes, whath e elles ta y sawra ... [Ma Shelley o tisqwedhes an peth a scrifas hei] ... Na elles ta rei hedna! / Shelley: Nag ew gwir! / Donna: Na orama. / Shelley: Thew an peth a wrüg Jenny Rowe lâwl, "Keith Angove, môy kig vel scòbmow ... " / Donna: Fatel or hei? / Shelley: Degòl Feryow. / Donna: Scout ew Jenny Rowe. [en mires a dhelher dhe'n glawjy] Shell, thesta o lâwl bos dha vabm o lewa Astra gwydn?/ 

Shelley: [o cüdha hy stockyn en nerel] Dar! [powes] Donna: Ogh nâ! Peugeot ew. / Shelley: Na allama gortos en chei jy? / Donna: P'ewa? / Shelley: Na allama mos dhe'm tre. / Donna: Thesta o kerna ... / Shelley: Ma hei pur gwir o whilas o goos ... / Donna: Dhia Dhegòl Feryow? / Shelley: Chy a alja hy ryngel, lâwl dre vedhama trigys dres nos, o facya dha vosta dha vabm. / Donna: Ma hei oh ajon lev o mabm. / Shelley: Ogh, ke rag, Donna, na allama mos tre bys dei arta. / Donna: Dadn alwhedh? / Shelley: My a lavaras dhedhy mos dhe'n jowl. / Donna: Dar, 'non? / 

Shelley: Gallas hy gober genjy ... whilas o goos dhia Dhegòl Feryow, pajar mis, na res den veth na hen bos chei bydn deg. Dra vedhama o kil òja deg na aljama gwil kens na whath. Tiogen sogh! Òs na veu dhedhy bownans vas, lebmyn na venja hei ortha vy cawas hebma. My a's lavaras hei ... dyght vy vel flogh ha my a vedn ûsya o honan vell'e ... my a, ha na wrêta o gweles vy dre voma bew ... my a's lavaras ... ha òsta an dra a lavaras hei? 'Na ro vy ôy!' medh hei ... Hei a ell mos dhe'n jowl! / 

Donna: Wrüg hei dha weskel? / Shelley: ... mes a'y rewl! / Donna: Dra wrêta? / Shelley: Na allama mos tre. Cas o vy genjy. / Donna: Neppres e vedh res dhis. / Shelley: ... mos dhe Brystow. / Donna: Pele venta cawas an mona? / Shelley: Na orama. Cas oma genjy hei, Donna! /

[Keith a enter, gen Chew

Keith (dhe Donna): Whans a volass? / Donna: Nâ, mercy dhis. / Keith: Ma cübmyas còssya an dhescadoryon, òsta? Mars esta o jujjya neppeth dhe vos flows, chy a ell lâwl dhodhans, na's deur badna. / Shelley: Dar? / Keith: Coljy. / Donna: ’Lesta megy? / Keith: Ea ... ader et an rôm class, della, chy a res kerdhes mildir alena dhe dharas, a'th sav lurkya a ves, alarmys mog, gwel, whath et an glaw, ke vo rew ... / Donna: Garow ew, ’non? / Keith: Camborn ew. / Donna: Venta trigas? / Keith: Na orama. Ma taclow oll en compòster gen Terry. Ma va o kil whel en garth pilyon en tû. / Shelley: Ewa whath pedn medhow? / Keith: Môy a vona vel skians - ma va ort y scòllya kettell e'n jeffo ... mar gyvedhow dr'wrüg e codha dhewar y veik an seythen dremenys. / Shelley: En poynt da ewa? / Keith: Ea. Ev a vedh puppres o lâwl dre vedn e orna nebes droggys, bes nevra na wher tra veth. Veu va gwelys genes agensow? / Shelley: Ader dhia Dhegòl Feryow. / Donna [skithys]: My a wra shoppya. / Shelley: Cav ken stockyn kensa, Don ... Keith? / Keith: Ader my. / Shelley: Whetek os, chy a ell gwil peth eus whans dhis. / Keith: Esta o perdery della? / Shelley: My a'n soppôs bosta whath trigys barth dhe dre. / Keith: Nag ew da genam an oll tre mires ortham. / Shelley: Toll cawgh ew. Na allama gortos bys pa vedhama whetek ha voydama alebma. / Donna: Dhe be le? / Shelley: Na'm deur. Res dhebm mos alebma ... na vedhama o cortos e'n toll cawgh ma. / Keith: My a tre, pres boos ew.

[Powes. Ma fôn o ryngel, ma va en sagh Shelley. Hei a'n kebmer mes.]

Donna: Wrêta gortheby hedna? / Shelley: Nâ. / Donna: Rag fraga? / Shelley: O mabm ew./ Donna: Wrüg hei gara messach? / Shelley: Ea. [Ma Shelley o cosowes ort an papynjay.] 

Donna: Dr'wrüg hei lâwl? / Shelley: 'Na wrama serry orthes. Na vadnama bes godhvos pe le thesta.' / Donna: Dr'wrêta dhan? / Shelley: Mos shoppya. / Donna: Ma whath o dillas scol bedrys dro dhe'm keyn. Gwra ogla o diwla ... o mabm vy a'm ladh ... 

[Ma Shelley ort aga skîtya gen difleryas] Gas dhe ves! 

[Môn'jei o cara ha Shelley o helhy Donna gen hy skîtyer.]

Thursday, 17 December 2020

Cresy, crysy, crejy, cryjy

E'n Kescussülyans Skians an vledhen-ma, Ken George a bresentyas y examnyans ha'y dhismigyans ow tòchya dew verb a vedh ûsyes genen pub dedh. A'n peth a lavaras ew pur dhe les rag compòster hag ûnita an tavas-ma. An dhew verb-na ew cresy, crysy, crejy, cryjy 'to believe' ha pesy, pysy, pejy, pyjy 'to beg or pray'. Ev a whithras kebmys a samplys eus et agan lien may teffa ha gweles oll an parthow eus dhe vos kevys whath ha comendya an formys a'n henwyn verbow eus dhodhans an nòmber anodhans ew an moyha dien. Na vadama cows a'n manilyon òbma bès ma dew boynt brâs dhe vos nôtys. An kensa anodhans, thew fatel ellen gavas an pajar form an dhew verb dres story an tavas a-hes. Nag eus, pur wir, deffrans veth tredh an tavas an môyha diwedhes ha'n peth ew gelwys Kernôwek Cres. Rag hedna, medh Ken, nynj ew für merkya an deffrans formys avel L pò M e'n gerlever FSS, car dr'ew an câss lebmyn. Wor an diwedh, e veu ervirys der via gwell kemeres pesy ha cresy avel an defowt en Kernôwek hedhyw dre rêson anjei dhe vos an formys eus dhodhons an brâssa nòmber a barthow personek a veu scrifys en pecar maner; thew hedna dhe lavaral gen pes ~ bes ha cres ~ gres

Geryow: y dhismigyans 'his findings'; et agan lien 'in our literature'; henwyn verbow 'verb nouns'; defowt 'default'.

Kewgh dhe wosowes (woslowes).

Moy a vedh ow tòchya Skians e'n misyow a vedn dos.

Wednesday, 16 December 2020

Chânjya chei - parth 8 - Richat Gendall SWF L Trad.

Another extract from Richard Gendall's An Curnoack Hethou (1993), transcribed in SWF L Trad. by Dan Prohaska. More extracts will follow.

(8) Pob a’y Dû

De Sadorn gordhûher an telefôn a wrüg ryngel.

“My a’n gawas!” medh an sîra.

“Piw eus ena?”

“Ero whei ena, Matthow? Thera vy obma ... Androw ...”

“Ha, sos! Fatel ero whei o kil, dhan?”

“Mirowgh, boya, vedno whei ha gas tüs mos peskecha ‘barth dhe vy de Lün?”

“My a venja mos, leowta, bes my a vedh cuntel an jedh na. Gortowgh üdn spes dre wrama govyn dhorth an r’erel ...”

“Ero whei ena whath? Da ... ma whans dhe Beder a vos bes Tamsin a vedn kens mos dhe wary gen mergh an kentrevek, ha Chestin a venja bes hei a dal mos dhe weles an medhek dens.”

“Oll en compòster, sos ... Della, mar qwrüssa onan gorra Peder dhe’n cay bydn üdnek eur ... Besy na wrüssa dos diwedhes les nei a goll an mortîd.”

Matthow a venja mos ewedh euthyk tra, bes res o purres dhodho mos dh’y guntel, menja e po na venja.

“Na whath, Peder,” medh e dh’y vab, “thewa da dr’wrüsso whei mos ‘barth dh’agas kenderow. Senjowgh et ta!”

Della, de Lün Peder j’eth dhe’n mor, an sîra j’eth dh’y guntel, an dhama j’eth dhe jei an medhek dens, pa wrüg Tamsin mos dhe wary gen Jedna, mergh an tiek ort pedn an vownder ... Pob a’y dû.

Medh an dhama ken’ mos:

“Tamsin, gwisk adro dhis gas pows gwel po neppeth für ... ... Ha kemerowgh with na wrewgh whei mos e’n teyl! Perth co’ dr’ew hebma an pow ha na an drev! Ha Peder, gorr gas côta adro’as keyn; yeyn vedh war a mor.”

Della, Peder a spendyas jòrna war an mor, ha gordhûher ev a dheuth tre o tegy dewdhek briel (fôtô); Mêstres An Gov a gawas lenwys foug en üdn dans; Mêster An Gov o nebes crowsek bydn diwedh an jòrna drefen nag o da ganjo cuntyllyow, hag ev a venja kens mos peskecha! Tamsin a dheuth chei diwedhes caglys ha cloppek.

“Tamsin! Ria reva, chîl! Pana gabel! Pandr’wrüg skydnya warnes, môwes? My a wrüg lâwl dhewgh na wrüsso whei dos nes dhe’n teyl! Menjo whei bos fürra!”

“Jedna a’m garas marhoga war hy goon-helhy, ha my a wrüg codha en dor dhorto.”

Thera hei o kerdhes clegys dhort sedha e’n diber, ha’n r’erel a wrüg meur a es nedhy. Peder a dowlas garow ...

“Endelna, whei a venja marhoga!”

Page down to see earlier posts.

Monday, 14 December 2020

Dhort Carn 50 (Hav, 1985) - treuscrifys (transcribed) en SWF L T gen Dan

An artikel ma a veu scrifys gen Rod Lyon ha dyllys e'n lever-termyn Carn e'n vledhen 1985, e'n termyn era an dhiberthva tredh KU, KK ha KB o tisqwedhes. En gwelha pres, thera nei o còrra an dedhyow-na adhelher dhen (dhyn) rag pedery fatel ellen junya an trei gis-na warbarh dhe wil onan. Nanj ew 35 bledhen a wrüg tremena, bès an peth a scrifas Rod ew dhe les whath. Otta va dhewgh e'n FSS D, treuscrifys in lel gen Dan Prohaska. Neil

An Taves Teythiek - An Dhadhel A Bes

Dres an pennseythen 26 - 28 mis Ebrel, an 'Cowethas an Yeth Kernewek' a senjyas, dell ew ûsyes pub bledhen, aga 'Penseythen Gernewek' en Kilworgy, Colom. Meur dhe gas o hei ewedh drefen bos senjys etty kescows kebmyn adro dhe Gernôwek teythiek.

Scòdhoryon an taves teythiek a vednas cavas neppeth an par ma dres an pennseythen dhe rei châns dhe'n bobel na wressa nevra clowes tra veth adro dhe'n peth a wrüg anjei predery bos an taves ewn. Ha drefen bos pur vesy an desten eth o ervirys dhe senjy an kescows en Sowsnek drefen bos meur a dhallethoryon ena.

An kescows a via comendyes gen Dick Gendall, den brâs y hanow dres an bledhydnyow adro dhe Gernôwek. Ev a dherivas istory an taves ha lavaras fatel o va cowsys whath wort tû pedn an cansvledhan ew passyes mesk an beskadoryon a Lûlyn hag anjei war an mor. Ev a dhadhlas fatel o an taves na an taves ewn, an taves a dal dhe nei oll en Kernow gwil devnyth anodho, drefen y vos cowsys gen Kernowyon na wrüg dismygy rewlyow dhe wil dhodha semlant teg war baper, bes a gowsas aga thaves teythiek en form teythiek. "Ha." e'medh Dick, “mars o hedna da lowr rag o thasow e'n dedhyow na, ethew da lowr ragan'jei e'n jeth hedhyw. Peth ew an poynt pan eus taves teythiek en mesk a nei, dhe assaya dismygy neppeth nag ew teythiek?"

Nebes a'n stüdhoryon a wovednas, "Prag e coodh dhe nei sewya taves nag ew en bres nei taves ewn, bes taves pedrys gen meur a Sowsnek - en gerva hag ewedh en form ramatek?" Dick a lavaras tel wrüg e godhvos bos meur a dreylyans en Kernôwek teythiek, kens oll der allos a Sowsnek, bes pe taves na wrüg treylya dres an bledhydnyow? Hag o tòchya geryow Sowsnek e'n taves teythiek, thera môy senjys e'n Kernôwek an gwariow myrakel scrifys e'n oos ûsyes dhe selya Kernôwek Ûnyes - an eth ew degemerys gen an 'Kesva an Tavas Kernewek'. Ha fatel adro dhe Sowsnek y honan? 'Na wrüg an taves na treylya meur dres an bledhydnyow ha nag üjy ev o treylya pub dedh?

Pur vovyek a veu an dadhel a sewyas, dell wressa den desevos, bes thera trei foynt meur aga les a wrüg dos adhorto.

(i) An düs re bia an creffa war baper warbydn Kernôwek teythiek na wrüg lâwl ger veth oll der an kescows.

(ii) Thera meur a bobel - pobel a bub gallos en Kernôwek - a lavaras na wrügan'jei godhvos tra veth adro dhe Gernôwek teythiek drefen na wrügan'jei clowes tra veth et y gever adhort aga descadoryon. Da ew genama lâwl bettegens, an bobel ma a lavaras tell venja anjei desky môy adro dhe Gernôwek teythiek drefen y vos, dell lavaras Dick Gendall et y gomendyans, agan taves teythiek.

(iii) Dell ew ûsyes, thera an bagas a bobel a sedhas war an ke. Pobel a venja scòdhya Kernôwek teythiek rag üdn rêson po aral bes a gavas re a own et aga holodnow dh'y wil.

Well, martesen na wrüga nei treylya bres a bub den era ena bes ma üdn dra ew certan, ma lies môy lebmyn a wor adro dh'agan taves ewn hag a wor tel vedna nei alebma rag profya Kernôwek teythiek avel an üdn taves ew ewn en Kernow.

Tewednow

Friday, 11 December 2020

Cân rag flehes...

Ottobma dhewgh cân rag flehes vian en Breton gòrrys en Kernôwek. Nag ew treylyans poran rag res ew settya an geryow dhe'n ayr ha gwitha an pols.

Breton: Delioù brav, delioù sec’h, delioù an diskar-amzer o kouezhañ tro-ha-tro, evit mont da foetañ bro.

KernôwekDelkyow teg, delkyow segh, delkyow an kidnyadh ha'n gwav, o codha oll a-dro rag tarneyja dres an pow. (delkyow = SWF M delyow)

Kewgh dhe woslowes en Breton mar menta gòdhvos an ayr ha martesen e vedh esy lowr onderstondya :



Wednesday, 9 December 2020

Chânjya chei - parth 7 - gen Richat Gendall - Treusscrifys e'n FSS D tr. gen Dan Prohaska

 (7) An Dre Nowydh

“Otta nei devethys dre war an diwedh! Dha Dhuw’r bo gordhya!”

An goscor a dheuth an kensa, whath nag eran’jei ena pell bes an kert a wrüg dos, ha dhesempis an düs whel a dhallathas dhe landya an peth.

“Gorrowgh an cofers emann, mar pleg.”

“Doroy an cofers te abera dhe’n gegin, rag ma an daffar kegin ettans, lebma an re na üjy leun a levrow ... gerowgh angye e’n hel. Oll en compòster.”

“Gorrowgh hebma et agas châmbour, Tamsin.”

“Na gas dhe godha an lester na, Peder! Mirowgh, roy e dhe vy!”

“Kewgh kerhowgh an leth e’n carr, wheg oll, ha my a vedn fyttya pott te.”

“Gwra mos dhe’n gegin, Tamsin, ha whila an te.”

“Gaffans dhortho whei, Mêstres, pe le vadnama gorra an desk ma?”

“Gorrowgh e bydn an fos ... Obma, en hel. Ha’n còpart levrow ... pockyowgh e bydn an fos dâl.”

“Kemerowgh with an bord omgwetha. Thewa ker ... Bedhowgh war dhebm na vo va scravinys!”

“Gweresowgh dhebm derevel hebma, sos,” medh an chîf-gweythor dh’y vata, “ha gwaytyowgh na wrewgh whei y gîsya!”

Thera an ayr leun a gorhemenadow!

“Pe le ma an transistor vy, tas?”

“Na ora vy pe le via va; gwrewgh whilas e’n carr, chîl vian.”

“Na wra stankya war o troos!”

“Matthow, lavar dhe Beder na vo va gocky. Matthow, lavar dhe’n düs whel na reffan’jei sqwattya an chêny! Peder, lavar dhe’n düs dhe gorra an chêny e’n spens.”

Whare an whel o gwres. Thera keniver tra et hy theller, ogas dei ... thera an caderyow breghyek, an gwely dedh, an levrow ha’n televisyon e’n hel ‘barth dhe’n daffar aral ... An gweliow, an dillas ha’n gwisktiow o gorrys e’n châmbours. An bord whel, an caderyow ha’n daffar kegin o settys e’n gegin. 

“Otta pub tra gwres, sera.”

Whath thera grahel vrâs an peth heb teller veth dh’y gorra; dreslebmel thera bowjy coth ha üdn po dew grow e’n dre ...

“Degowgh oll an re ma dhe’n bowjy,” medh an sîra. “Nei a wra gawas teller dhodho ahes. Fistenowgh, rag ma o treylya tewl.”

Sunday, 6 December 2020

Tikky-Duw ha gowdhan, gowan - gen Neil en SWF L Tr.

Fatel ero whei o leverel 'butterfly' ha 'moth' en Kernôwek ? Thew qwestyon sempel lowr bès nag ew esy cawas gorryp (gorthyp) a vedn plesya dhe genifer onan. An kensa - henn ew 'butterfly' - ew an scaffa rag ma oll ahanen o leverel tykky-Duw rag onan anodhans. Thew calecha, na whath, pa vo whilys an plurel nòmber (pò an liespleg)  rag ma radn o leverel tikky-Duwes warlergh R.M. Nans (1938) ha radn aral tikkies-Duw warlergh Ken George ha'n ûsadow en Kernôwek Kebmyn. En maters a contravercita avel hedna, thoma tednys dhe grejy dr'ew gwell profya ha provia (2 verb a ell bos kemeskys !) dewis en gerlevrow an FSS. Na veu kevys an plurel en telher veth et agan lien Kernôwek betanurma.

'Moth' ew üthyk môy tyckly. Ma radn o leverel tikky-Duw nos warlergh ûsadow coth en Kernôwek Ûnyes - ha na venjama gwil nebes a hedna, tabm veth, rag ma'n Frenkyon o leverel papillon de nuit ha radn an Bretons babilon noz warlergh an keth maner. Nei a alja pur dha pejya gans hedna. Ma geryow erol dhe vos stüdhyes, na whath. Onan anodhans ew gowdhan pò gòdhan (goedhan en KK, gowdhan KS) a ellen redya e'n Kernôwek Coth lebma wrüg an scrifer ûsya letheren specyal en le a'n dh eron 'h ûsya e'n jedh hedhyw. Thew hedna an 'thorn' ‹þ› a vedha ûsyes en Sowsnek e'n oos-na. Lhuyd, pa wrüg dos dhe g/Kernow pemp cans bledhen môy diwedhes, a scrifas gouwan. Nei 'alja convedhes hag ònderstondya hedna dhe vos an keth ger heb dh, warlergh an maner dhe clappya et y dermyn (c.1700) saw, mars ew hedna an cas, thew ònpossybyl godhvos lebmyn mar qwrüg Lhuyd y glowes y hònan gen an bobel pò dismygya form modern a'n peth a redyas en OCV, ha ma ken tra a alja bos an cas; henn ew an w dhe vos cabmredyans an thorn en OCV. Gwell via y drestya martesen rag, war an diwedh, na ellen gwil ken mar medn nei clappya Kernôwek gen geryow luck rag puptra. Saw, ma ken caletter gen gowan, gowdhan: Pandr' üjy 'mênya ? An glos Latyn ew tinea ha'n Sowsnek ew moððe, i.e. moth. An diwettha-ma ew cler bès tinea a ell bos preven pò larva an ehen a vedn debry gan dillas po na veu gòrry pelednow prev a-dro dhodhans. En Breton ewedh, ma goauzan o mênya 'clothes moth grub' saw en Gembrek ma an keth ger (K. Gwiddon, gwyddon, gwyfyn) o mênya 'weevil'. Henn ew whil tron. Nag ew esy ervira an gwelha peth dhe wil.

Ma whath dew hanow dhe vos complys òbma. An kensa ew pisky a vedha ûsyes en Sowsnek gen an bobel coth rag pub ehen a wodhan vrâs (large moth), ha'n secònd ew maggyowla a vedha ûsyes en Sowsnek whath, pa veuma bian, rag 'goat moths' an Cossidae (fôtô). Thera marth dhebm, lebma pemp bledhen warn ügens pò tabm môy, pa wrüg benyn goth en Arizona compla dhebm fatel era y dhama orth y ûsya whath en bledhednow trei ügens en Pow America. Gero nei dhe wil pecar en Kernow en 2021... ha deun dhe blanja ha hasa kebmys a losow ha flourys ha gwedh (gwydh) eus othom anodhans ma'l spedya an re tekka mesk oll an anprevyon whehtrosek.

Fôtô kemerys dhort :

https://butterfly-conservation.org/moths/goat-moth

Saturday, 5 December 2020

Molly Matta ha Nigel arta - SWF L Trad. Neil

Nei a vetyas gen Mestres Molly Matta (80 bloodh) ha hy mab wydn, Nigel (23 bloodh), kens lebmyn.

Ma Molly e'n gegin arta. Ma hei ow fittya an kidnyow gen an puskes a veu cachys gen Nigel pa wrüg mos dhe'n mor gen y gowetha en cok bian de. Lebmyn, ma'n sawarn ow lenel (lenwel) an chei. Ha hei ow cül hedna, ma Nigel ow cül stylednow e'n carjy gen plankys a veu pernys ganjo en chei B&Q, en Park Kenweth Kernik, ogas dhe Antron en Pluw Vab. Otta va en toll an daras, lebmyn.

Molly: Preder dhe seha dha dreys, Nigel. Ma nowydh golhys genam an leur.

Nigel: My a'n gwra 'wydn. Na gebmer dout.

Molly: Fatel es'ta 'cül e'n carjy ?

Nigel: Ma trehys genam an plankys war an hes dhe wil an stylednow. Thens dro dhe üdn meter ha hanter en hester ha dro dhe pemp centimeter warn ügens en lester.

Molly: Dar! Pandr'ew hedna ? Na wela vy pur dha an mesürya metryk.

Nigel: Gas vy dhe bedery... Üdn meter ew tabm môy vel trei troos ... trei troshes ... etho, üdn meter ha hanter a dal bos pemp troos ... heb nebes misvaow martesen... ha pemp centimeter warn ügens a dal bos a-dro dhe dheg misva.

Molly: Rial dra, colon. Lebmyn eth ellama gwitha oll an peth eus en cadna pò kisten sten pò box e'n telher-na ! Môy a rom a vedh e'n copart a'n gegin rag an peth erom 'h ûsya pub dedh. Gen an hager Covid-ma thew gwell cawas tabm môy e'n celder. Thew confort brâs.

Nigel: Gwir ew, 'wydn. Pana dermyn a vedh debrys genen ?

Molly: Na vedh môy vel deg münysen. Venjes ta eva badna ?

Nigel: Ea, gen mall ! Badna ' cor a via üthyk da genam mars eus. Venjes' ta cawas badna dha hònan ?

Molly: Ea, badna gwin gwydn, mars es'ta y servya dhebm, colon. Ma puppres sehes dhebm. Na orama pandra ew câws 'nodho, ha, ha !

Nigel: Kettoth vel an ger, dama wydn. Kettoth vel an ger... ha my a vedn diwettha an whel môy diwedhes. Nag eus meur dhe wil. Ma merkyes genam an teleryow rag an screwys. Keniver tra ew parys.

Notes: preder 'think' can be used for 'mind you do something' and 'remember to do something'; nowydh (KS nowyth) before a verbal adjective translates 'just' in expressions like 'I've just arrived.'; There are two forms of the verb noun to go in later Cornish 'gwil' and 'gül'. The present participle is variously o(w) cül or o(w) kil; The English present perfect can be translated by Ma + verbal adjective + gen, e.g. ma debrys genam 'I have eaten'. Lavar: kettoth vel an ger 'as quick as the word' = no sooner said than done.