Geleryow war an treth

Tednys dhort Todo é Silencio (Oll ew cosoleth) Ch.3, gen Manuel Rivas.

Ma an vebyon ow qwary war an treth en Galithya, ünweyth arta. Nei a vetyas gen Brinco ha Fins kens lebmyn an 20/3/2. (A cargo of coffins 'geleryow' has come ashore.)

Gen omberthyans an eler, e'n telher clôs, tewal-na, Fins 'omglowas y anal dòbm y hònan.

An telher-na o geler wir era neyja war an mor, napell a'n tre'vor lebma thera an todnow ow terry ha spouma. Avel keybal, tho kelmys fast gen lovan o senjys gen Brinco. Ev a dednas an lovan en üdn drei an eler nes ha nena e wrüg gara (gasa) dhodhy mos dhorto gen fros an dowr. Rebdho, war an treth, thera geleryow, radn anodhans terrys, radn aral dien, cavasow stranj, ga gwescasow a badn rüdh a wel oll, remenadow müskegys üdn gwreck a'n pelha pelder.

An gwary-ma a dhallathas gwil düwon dhodho. Rag coselhe y hònan, pecar dr'era o kil puppres pa vo cales tedna y anal, Fins a settyas toth y anella dhe son ha pols an todnow.

Ev a gontyas deg tedn anal. Hag e creias mes, "Brinco, Brinco! Drei vy mes an telher-ma, horssen !"

Gortos a wrüg. Na glowas lev na merkya gwayans enwejek veth a alja disqwedhes a veu gwres vry a'y alow. Terweythyow thera va cows dh'y hònan. Ev a brederas fatel o ken coyntys dhodho, pelha sewyans y dranyak. Bès pa vo kevys fall, e vedh whilys dhe wòdhos peseul kebmyn ew. Ha tho va devedhys dhe'n conclûsyon a era keniver onan o cows dh'y hònan. Y sira, y dhama. An jowstoresow. An peskadoresow cregyn ha'n cunteloresow gòbmon. An golhoresow. Meteth an lety. An oberor. Birimbau dall. An pronter. An exîl. Doctour Fonesca pa gerdha y hònan oll. An den en pedn an Ultramar. Tas Brinco pa thera 'kil dhe'n gwedrednow lentry gen clout. Mariscal wòja gwil dhe'n tabmow rew cronkya an eyl warbydn y gila et y wedren a whisky. Leda, treys-nodh war vin an todnow. Keniver onan a havalsa y wil.

"Drocka horssen. My a vedn tedna dha ena (enev) mes a'th corf. Oll an preves a'th pedn, an eyl wòja y gila."

 A bòrpos ev a sqwattyas y bedn warbydn gorwer an eler. Y tallathas creia arta, creffa galja lebmyn. Galow keswlasek rag gweres." Victor, chy horssen!"

E prederas arta. Thera ken possybylita a wrüg gwil dhodho pur wir serry. "O molla (ow molleth) war dha das, Brinco!"

Po nag era hedna gwil y effect distowgh, e via res dhodho dascor. Ev a dednas anal down. E henrosas  a veu devedhys Naw Loor dhe rei towl dorn dhodho. Ha war an treth a-hes, dieskys, en üdn gwary orth mantolly war lovan tydn, hy flypp-flopps en hy dorn, e teth Leda. Thera hei omberthy canstel peskes leun a sartes.

Pa wrüg gweles an vos (vowes), Brinco a dednas an eler tûa an treth.

"Pandr'esta 'kil ? Ma hedna 'trei drog chons."

Brinco a wòrras y ves rag dh'y anow rag gwil dhedhy tewel. Leda a wòrras hy hanstel war an treth ha fistena, whensys dhe weles an remenadow an mernans fûturistyk a veu scòllyes war an treth.

"Cess heb cockya ha gweres dhebm.!" medh an maw.

Leda a'n clowas ha gweres dhodho tedna an lovan bys may wrüg dos an eler neyjys war an dor calish (cales).

"A-berth enny, ma hager brev whehtrosek," medh Brinco gen scorn. "Deus dhe weles!"

Leda wrüg gîky gen whans a wòdhvos ha dout kekeffres. Brinco a dherevas an gorwer dhort an box. Fins a wrüg gortos heb gwaya, glas ha blemm y vejeth, ow senjy y wens, y dhefra (dhiwvregh) kelmys tydn warbydn y gorf gen grügys, lagajow degëys warlergh maner a' re varow.

Leda a viras stark orto sowdhanys hag omlavar.

"Os ta pò nag os ta, Calamity ?" emedh Brinco avel ges. "Gan Arlòdhes an Mor ew devedhys dhe'th gweles."

Fins a egeras y lagajow ha metya mir amayes Leda. Hei a eth war hy fedndewlin ha lagatta, hy lagajow terlentry nebes, lenwys distowgh gen lôwena. An peth a lavaras o croffol (crothvol), "Tho whei dew bedn boba. Scant nag ew mernans dhe vos gwres gwary anodho."

"Gwary? Tho va marow." medh Brinco. "Chy a dalvia y weles. Tho va gellys blemm ha serth... Ria reva, Fins! Thes ta pecar'a corf marow!"

Geryow: geler > an eler 'coffin'; omberthyans 'rocking', 'balancing'; tre'vor 'shore'; keybal 'barge' - also 'ferry'; cavasow 'containers'; gwescasow a badn rüdh 'linings of red cloth'; a wel oll 'in plain sight'; pols 'rhythm', 'pulse'; enwejek 'special', 'particular'; y dranyak 'his difficulty'; fall 'a fault'; gòlhoresow 'washerwomen'; mantolly war lovan tydn 'balancing on a tight-rope'; sartes 'sea-urchins' - also 'hedgehogs'; y ves rag 'his forefinger'; cess heb cockya 'stop fooling'; omlavar 'speechless', 'dumb'; ria, reva 'blimey' - equivlent.

*Note that the particles ow and y may be spelt o & e in SWF L.

Gorhel kellys war veyn Brysons - gen Talek 1976 (SWF L Trad.)

An derivas-ma (rag thew gwir kens es bos whedhel) a veu scrifys gen E.G. Retallack Hooper (Talek 1906-1998) ha dyllys e'n niver 130 a'n lever-termyn An Lef Kernewek (An Lev Kernôwek) e'n vledhen 1976. Òtta va dhewgh e'n FSS D na vo nakevys genen. Neil

Diw garrek pur vrâs ew meyn Brysons, hager ha deantel, dû aga liw, deg ha trei ügens troshes a ûgh an dowr. An drevesigyon* a's gelow An Dhiw Hôr. E'n vledhen mil eth cans üdnek ha dewgans (1851), mis Genver, thera hager awel dres ehen. Thera an gwyns 'h üja en üthyk ha'n todnow ow stevya erbydn an aljow, pecar ha crak taran aga thros.

War an mor-na thera gorhel ow colya a Liverpool dhe Soth Afryca (Talek a scrifa Dhyghow Afryca). Dhor an jedh, üdndegves mis Genver yth o, an gorhel a wrüg omdheshesy* war garrygy Brysons ha distowgh ev a veu sqwardys ha scattrys dhe scòbmow ha'n marners oll a veu towlys e'n mordarth. Thera naw den hag üdn venyn 'h* omdowla e'n dowr, et aga mesk seyth marner a veu beudhys* distowgh. Mester an gorhel, gans y wreg, a wrüg dhe crambla (Talek: a allas crambla) war an garrek ha'n tryja den a wrüg dhe (Talek: a allas) settya dalhen en astell an lester ha neyja erna wrüg drehedhes scath an porth Senen. Tergweyth thera an bescadoryon harth Senen 'saya tremena an mor et aga* scath-roos bès ny aljons drehedhes dhe'n Brysons.

Gans hedna, lester an lystry bresel (Ma Talek ow mênya an Morlu Riel) a dheth a Bennsans. An varners a whilas dos en ogâs dhe'n veyn hager, mes (= bès) e'n gwetha pres, an gwyns a whethas byth môy crev ha re vrâs an todnow may fe res dhedha* gòrtos whath pelha an düs vorethek era ow kesclena war an garrek. Degweyth certan i a wrüg whilas drehedhes dhedha mes/bès travyth ny allas bos gwres ha dworenos, er aga anfüs, eth ethons* dhe ves.

Res o dhe'n dhew passya an nos war an garrek tredh an mor coneryek*, gleb ha yeyn del ens y, ha'n wreg a besyas (Talek: besys) Duw ha trestya dh'y dregereth.*

Ternos vettin, pescadoryon Senen o cuntellys war an aljow a ûgh aga threven (Talek: chyow), meur aga fyenasow. Dre'ga gwedrow* y hyllens gweles gweles an dhew dhen moredhek a'ga sav whath war an garrek! E medhans y, "Ella nei aga sawya? Ell scath-roos mos a-dreus mor an par-ma? Piw yntredhon a vedh harth lowr mos dhe'n mor? Mes/Bès hemm ew tra na ell bos."

Betegens, worteweth, an düs kelednek-ma (Talek: colonnek) eth en teyr* scath-ros wor tû ha'n Brysons a-dreus an mor hager. I, pa dhethons ogâs dhe'n garrek, i a dowlas lovan gans gòdn. E'n gwetha pres, an lovan a godhas e'n dowr an kensa treveth hag ewedh (Talek: yn weth) an nessa treveth mes (bès) an teyja treveth an capten a'n kemeras hag a's colmas a-dro dhe gres y wreg. Hei a labmas e'n dowr mes/bès e'n keth eur-na e teth todn mar vrâs hag a wrüg tedna an venyn drûan en dadn e'n mordarth. Pa wrüg an düs hy thedna a-berth e'n scath, marow o hi.

An bescadoryon a allas tedna an gour en tiogel et aga scath ha dewheles dhe'n porth ganso a wrüssons.

Heb dowt e'n bes, an drigoryon oll o cüntellys war an treth ow qwaytya dewheles an scathow ha'n gwrageth pa welson dos an düs a leverys "Dhe Dhuw re bo grassys. Agan gwer ew saw dhort an peryl."

Lôwenek on ni maga ta y feu (= e veu) sawyes dewdhen en mes an gorhel-na hag e coth dhe ni pejy Duw gans enevow an düs o kemerys gans an mor fell.

Hemm ew diwedh a'm whedhel gwir a'n gorhel o kellys war Veyn Brysons.

Geryow: an drevesigyon 'the country folk', 'locals'; omdhesehy ger Talek rag 'go aground', 'run ashore'; beudhys 'drowned'; 'h = SWF M owth; y dregereth 'his mercy'; coneryek 'furious' Gwell via y scrifa, pecar d'wrüg Talek, gen -ak; gwedrow 'glasses' òbma = 'telescopes'; et aga = yn aga; scath-ros 'seine boat'; dhedha = dhodhons, dhedhans 'to them'; eth/yth ethons = 3 pl pret. of mos "they went' - not usual in KB; scath is treated as fem. in UC & KK but as masc. by RG.

Morgawr

Morgawr - cowsys gen Tom Vincent

Wresso whei besca clowes an whedhel scruthüs a v/Morgawr ? Ewa gwir pò gow ? Na vadama leverel dhis - saw nynj oma sür na wrügam gweles neptra hûges ünweyth en dadn geyn ow scath ogas dhe'n Garrek Reun (Black Rock, Falmouth, lit. seal rock). Pandr'o hedna ? Ma radn ow leverel Doc Shiels dhe dherevel an euthvil-na dre awen bès ma pobel erol üjy o compla "Morga" pò "Mauga" avel hanow hengovek rag godhvil mor (euthvil / godhvil 'monster'). Dhewgh dhe wodhvos an peth ew gwir ha y radna an peth ew gow ! Ottobma dhewgh vercyon an whedhel cowsys dre vaner deg gen Tom Vincent. Bedhow whei avisys ha darwerys (forewarned). Ma neptra ow qwaya e'n downder. Meur ras dhe Tom.