Monday, 7 June 2021

Perthy co a Craig Weatherhill

 

A Coweth, mar calja nei bès mos arta dhort Tavern an Venten en Hallentaken dhe v/Bosòllow, e via marthys - hag alena war geyn marth (margh) reb vòrrow coth an oon dhe Senar ha'n als ; ha nei 'maroga endelha avel cheftens an osow coth, e via termyn cosel dhen bos sevys war an carn ûhel mesk an eythen ha'n redan ha gweles oll an costys meurgerys a wrüsta ga lenel (lenwel) puppres a whedhow hag anethow rag yonk ha coth.

Skydn ha powes genam, ünweyth arta sos, e'n dreveglos vian, loos. Gerowgh nei dhe eva badna cor gwelha e'n Arvow an Stenoryon ha clappya pell a'n termyn hardh eus passyes m'allen henrosa whath an dedhyow owr a vedn dos, an bobel yonk mar medons clowes ha gwitha an bes dhort drog.

Craig a verwas en mis Gorefan 2020. Thera ev mesk kes-fondyers a'n Gussül e'n bledhednow pajer ügens ha moy diwedhes e wrüg junya an cowethas, Agan Tavas, ewedh. Neil

Saturday, 5 June 2021

OULA AN COOS gen Richat Gendall e'n FSS D

Ha my o mos en kerdhes, tûa an dre,

üdn mettin hav a-bres,

dhe dowla lether môy e'n poss (post),

a-ûgh an ke, ena dres a'm scoodh, my glowas,

hubbadòlya mesk an edhyn...

mola loos ha dû, ha gwradnen,

Rüdhek, tynk, pednpaly, gòlvan...

Pandra wher ? ter my an bres,* Eus neb üdn pei pò bran, pò cath, gwywer, pò neppeth aral, ladra oyow mes a'n neyth ?

Dhesempias, my a'n gwelas, en barr segh clujya... OULA ! ... cosel, tewal, mystical.

"You !" medha vy, scantlowr medhya dhe anella, "Ass o chy teg !"

Ha treylya en dro y bedn, ha merkya vy, dreth an trohow y lagajow,

car'a wherthin, amedh e : "Pia chy behatna, boya, tho chy an kidnyow vy an jorna-ma !"

* ter my an bres An unclear construction found in an anonymous Cornish verse but clearly intended to mean "it came into my mind".

Thursday, 27 May 2021

Professor Ken Mac Kinnon 1933-2021

Gellys dhaworthen ha tremenys ew an meur lettrys socio-yethor, Ken Mac Kinnon, coweth brâs a'n gernowegoryon oll. Nefra na vedh nakevys y weres dhen ha y garadowder. Pa veu maw, ev a spenas termyn an Blitz en Porh Ia gen pobel an costys-na ha remaynya puppres coweth lel dhe'n Kernowyon òja hedna. Pur senjys on rag oll an peth a wrüg.


 




Tuesday, 18 May 2021

An blogg-ma

Cowetha wheg, My a vedn dallath postya moy òbma pa vo diwedh (deweth) dhe'n hav-ma... pò kens hedna mar pedhama  termyn, saw lebmyn, ma re a whel dhebm (... an peth ew da, dhe'n lyha, rag ma odhom dhebm an mòna !). Ma edrek dhebm na ellama scrifa moy. Gen an govenek gas gweles en Kernow ken vo pell. Neil

Sunday, 28 February 2021

Radn an Gussül e'n termyn eus passyes - gen Neil - SWF L Trad.


Thew sür e vedha (y fedha) meur plesour dhen ow clappya Kernôwek en Chei Murdoch en Redrüdh e'n bledhednow deg ha pajar ügens. Chei Murdoch y hònan ew an kensa chei e'n bes a veu gòlowys gen gass, termyn era an ynjydnor William Murdoch trigas en Kernow e'n diwettha (dewetha) radn an 18ves cansbledhen. Nei a vetya warbarh pub de Merth dhe nos, ha de Sadòrn ewedh terweythyow. Thera dew glass, an eyl a vedha deskys gen Bernard ha y gila gena vy. Òttòbma dhewgh fôtô a radn a'n Gussül war an degrëys en mes an chei. E veu kemerys, my a heval e'n vledhen 1998 pò 1999 bès na ellama bos certain anodho. Ma edrek genam an qwalita. My a'n gwüg war ow fôn dhort fôtograf coth, kellys y liw nebes. Gwelys vedh, na whath, Annie, Susanne, Vanessa, Hilary, Alan ha my ow hònan. Na orama môy piw a gemeras an fôtô-ma en kensa. Nei eva lies bolla' de ha debry cakys ha tesednow war an saw - ha gen wharth ha cân ha gòckineth, heb mar, nei a dhesca Kernôwek ha kelmy sergh ha cowethyans yntredhon. En mesk an vebyon erol, thera Timmy Tòbm ha Gus, ha Hecka Menta, ha Dewy ha Dug ha Richat Angov, ha Timmynoggy ha mesk an benenes erol e vedha contys Jenny hag Angela ha Frances ha Sally ha Liz... hag oll warbarh, levow lowr dhe dherevel to an chei gen cân ha wharth.

Pandr'ew Cussül an Tavas Kernôwek ? Neil - SWF L T.

Cussül an Tavas Kernôwek ew kescowethyans a veu fondys e'n vledhen 1987 m'alja avonsya descans hag ûs pub-dedhyek an form diwedhes ha modern a'n tavas-ma, ew gelwys gena nei Kernôwek Bew. Grondys ew, dre vaner ledan, war oll agan lien Kernôwek, en favera an peth a veu gerys gen an scriforyon dhiwedhes. Ma ga scrifa o tisqwedhes fordhow hewül ha vas dhe biwa benag a venja purwir clappya. Rag hedna an Gussül a venja provia hy godhvos ha'y skians specyal e'n mater-ma dhe gebmys a Gernowegoryon eus lebmyn ha kebmys a vo e'n termyn a vedn dos, ma'l bos derevys endelha kemeneth crev ha kevrednek a gowsoryon. Thera nei o stüdhya an tavas ha provia classys, descans war linen ha kedhlow. A-dhia ba veu degemerys an FSS en 2008, an Gussül a veu 'kesobery gen bagasow erol m'al bos cressyes an nòmber a bresyow ha chonssys rag clappya. Cussül an Tavas Kernôwek ew menystrys gen bagas a vodhogyon ha piwa benag eus dhodho pecar pòrpos a ell kemeres radn dre dhanon messach dhen, pò gwelha whath, cows genen en Kernôwek. Dewgh barha nei ha welcòm whei a vedh !

Cussül an Tavas Kernôwek - The Cornish Language Council - is an association of friends, founded in 1987 to further the learning, teaching and everyday use of Kernôwek Bew - a spoken and written form of the language that favours later sources. Since these provide the kind of down-to-earth register that every language needs, we have a special contribution to make to the wider project of building a strong, cohesive speech community. We undertake research and provide classes, online learning and information. The Cussül is run by a voluntary management group and is open to all who support its aims. All you have to do to get involved is tell us. We would love to hear from people who wish to learn the language and anyone who is willing to help widen access to learning.

Saturday, 20 February 2021

Sodhva den Peryllüs - gen Neij Smith*

Mis Whevrel an 14ves jorna, Gool Valentin, Londres. 

Mettin da! Hanow vy ew Boss Johnson. Obma sodhva vy. E'n sodhva, ma desk brâs ha bord bian.

War an desk ma fôn (pò pellgowser), paperyow, jynn-amontya, bolla' goffy ha botel a burheor (purifier, disinfectant) diwla.

War a bord ma lever trigvaow ha lester leun a vleujyow (pò flowrys). Pur vesy ew an pellgowser rag gawas arhadowyow gan cowetha en America. En lever trigvaow ma manylyon esely kevothek/kevethek an Party an Mentenours (= Cons. Party. Neij a scrifas "Gwithadorek")My a ros an bleujyow dha Carrie bès hei wrüg lavaral dhemm pandra aljama gwil ganjans. Sodhva vrâs ew hei, bès nag eus spas rag skeusednow (pò fôtôs) ow flehes vy. Nag eus skeusen an vetêrnes war an vos naneyl, bès ma gweder pur vrâs drefen ow bosa vy an Boss !

*Ma Neij Smith ow kemeres radn en class Kernôwek Kevin Knox en Kembra. Ottobma an peth a scrifas rag y dhever (homework, lit. duty). Keslôwena dhodho !

Âls, Pras, Gwel, Hal ha Goon gen Richat Gendall, treusscrifys gen Dan Prohaska

Tednys dhòrt: Richard Gendall. 2003. Practical Modern Cornish - Part 1 Foundations, Liskeard: Teer ha Tavaz. 

English translation available with Richard Gendall's original text. 

Gerowgh nei desevos dr'o whei bran vrâs. Thero whei o neyja menowgh tredh an âls ha'n oon. Ma gas skelly crev whei o cronkya an ayr gen mar veur nerth ha dr'üjans o tythya pecar'a son sethow. A òles whei a ell merkya mens eus gwres dhe wil gwlas Kernow, peth a veu gwres alergh, peth o gwres pell dhe'n eur ma, oll en kemysca. Mirowgh! Hons ena a òles ma tüs goth an puskes owna ga ròsow. Hons ena ma stenoryon o tegy tâlhattys.

Mar qwrüssa vy mos barth dhe whei, ha mar qwrüsso whei sewya an awon, hei a wra gas drei whei dhe'n dreveglòs leb a veu vy genys ha megys. Mirowgh ena! Hedna a veu an chei nei, hag ena an cleghtour a wren crambla termyn my a veu maw. Ello whei attendya an düs na ort corn an strat üjy o cortos an buss? Mar qwrüssan'jei treylya adro, jei a alja gweles maw bian sedhek war dopp an fos en mires an waynys prei ha jei o teskydnya an menydh, kelmys dhe Borth. Gosowowgh, ha whei o clowes son an ynjyn ha'n trònkkerry lenwys a brei. Gosowowgh arta, ha whei o clowes an bagas arhans dhe dria y vûsik e'n skiber a ûgh an carrjy.

Ma an vran vrâs o tremena dres ker dhiswres a veu derevys war bans reb an fordh. Holma o kens pennplas metêrn, ha mirowgh! Ena ma men co a veu derevys ganjo er co y vab, alebma mil vledhen ha'n hanter.

Mar qwresso whei sewya an heyl lebmyn, ev a vedn gas drei whei leb wrüg an maw tyvya dhe dhen yònk, ha bos kemerys emann en gwidro an bownans, leun a sekerder ha doutys, lowender ha trûedh, o mos ales ha dos tre. Leverowgh dhe'n vôs en gwel an gwaneth na wressa hei y nakevy ev. Leverowgh dhe'n tiek dre vedna va bos parys dhe orra an margh dhe'n gov dhe hêrnya dohajedh en Penn Poll, hag avorow ev a weres dhodho o kil an cîder ort an wask lavalow. Whath trenja, ev a res mêkya y honan vel marner yònk, parys dhe omladh rag oll hebma a ell e gweles aderdro lebmyn.

Obma an eglòs war ladn an heyl. A po diwedh dhe'n strîf, an whegh clogh brêst ew cregys war an cloghprednyer e'n cleghtour a ell kesseny arta, "Gwrewgh fistena dhe'n eglòs!", ha martesen tüs a vedn trigas abarth dh'y gila heb froth na miken, grassa an duwow anjei dr'êns whath bew. Ma an trevas mejys. Hedhyw ma pronter an pluw o palas y lôwarth, ha ma an den arader oh aras y dir.

Ello whei ogla an gwydhvos e'n ke? Ahes, leur an coos a vedh gorherys a dhel segh ha kestednow (kest(en)ednow). En termyn an nos, ma an gwarthek o pedhygla, ma an dorhok o crowdel, ha terneyja a ûhen en cachya preves. Ma kei an bargen tir o piga mann y scovornow, ha hartha en gorthyp dhe grei an lôwarn üjy oh òla adhorth tû aral an heyl. E'n mettin, nei a wra difüna ort lev an tiek o carma dhodho, "Scott, Scott, ke en mes adro!" Ahes Scott a vedh et y gòben en denjel ascorn, en mên termyn ma an deves o pryvya adhorth an mena. Wrügo whei besca tastya còsoleth a'n par ma? Nag era nei ünweyth o longya dhe lawhedha an darjyow dro dh'obma.

An vran vrâs a bassyas adreus an castel coth ha tremena an glydn meur, en dadn dhedhy an awon deg, an còsow, an fordh wiüs, ha'n fordh gleder leb drei esperans ha duwon kekeffres. Hei eth rag er na wrüg hei terneyja an gorlivyow, hag ena, hei a dreylyas tû ha'n north. Adhelher, an tiredh medhal, an pras, an gwel, an lôwarth còsel; dherag, an tiredh cales, an geunegen, an hal, an radel, an oon, an gòdhal, an carn; tiredh an gwarthek dû ha para an menydh, dû ga mîn. En dadn, parcow bian degys ales mes a'n ydnyal gen whes na oren pana lies tüs dres na oren pana lies bledhen. Saw, mirowgh! Ena crellas nebün drev derevys en form cròbm, dhodho parcow münys gwres en mesk an carrygy; nag eus üdn lin còmpes etto malbew dabm! Ha war an tû aral, an gòrge, mirowgh! Ma dons meyn ha men hir. Thera nei en mesk an hendasow nei.

An vran vrâs a welas oll hebma pesqweyth a wressa hei dos tre adhorth an âls, ha hons ena, gwres war wartha pyllar coth leb o kensa radn neb ynjyn a longya dhe'n bal, ma hy neyth hei, bagas shiek a arren grüg, teklys a wreydhyow fin ha gwels segh. Otta whei devedhys dhe dre! Mar qwressa onan perdery dr'ew hebma ken avel an gwartha a skians ha còsoleth gwêns e perdery diweyth. Duw'r nos da dhewgh ha còsk et ta, en hünrosa whei dhe vos e'n gwir ena an Metêrn na!

Saturday, 30 January 2021

Perthy co a gan coweth Jôwan Pengilly 1957-2009 - gen Neil en SWF L Trad.


Jôwan Pengilly o, heb mar, onan an gwelha clappyers a gan tavas e'n ügansves cansbledhen. Gen Rod Lyon (scrifer ha descador a'n tavas ha barth meur kens) ha gen Bernard Deacon (cothscrifer ha descador ûhel en Ûniversita Keresk), ha gen ken re a era kemeres radn e'n bagas cowsa en Poll, ev a dreylyas tûa an scriforyon dhiwedhes m'alja gawas lavarow vas. E'n vorr (fordh) -na e wrüg crefhe an tavas cowsys en maner hegres ha disqwedhes dhen fatel alja bos clappyes heb hockya. Gen Rod Lyon arta, Jôwan a scrifas lever bian marthys entîtlys Notes on Spoken Cornish (Dyllansow Truran 1987) lebma veu presentys lavarow tednys an treylyansow a William Rowe ha scriforyon erol a'n keth oos. Jôwan a spenas kensa parth y floholeth en Porth Covrak ken mos dhe Senen lebma'th era y sira, Eric, ow servya vel ynjynor ha lewyader e'n scath-sawya. Dre reson Jôwan dhe spena meur a dermyn gen an bobel coth, ev a dhescas lies ger hengovek ha whedhlow a'n termyn pell dremenys. Rag termyn hir lowr, e lavüryas avel mason meyn bès òja hedna ev a gavas whel dhe wül avel gwascador panellow* hag owna ayrplaynys en ayrporth Pedn a Wlas. Pa veu kellys ganso an whel-na, e'n bledhednow tewal an governans Thatcher, Jôwan a eth kerdh* dhe Sussex lebma veu kevys gweyth aral ganso, saw ena na wrüga trigas pell. E lavaras dhebm fatel o cales cawas pobel a venja clappya ganso, ha fatel era bès üdn coweth da dhodho ena, den dhort Eynda era comparya y davas gen Kernôwek ha desky nebes geryow dhe Jôwan. Pelha, Jôwan a lavaras dhen fatel o loos an mor en Sussex ha bian ha còtt an todnow. E'n gwelha pres, ev a dheth tre dhen bès nag o pell ken wrüg codha clâv ha tho diagnosys avel schitsofrenek. Wòja speis na alja môy lavürya pò mos a-dro e'n pow war y veik jynn rag clappya Kernôwek pecar'a kens. E spenas lies bledhen e'n chei gen y dhama, Dolly, ha y labrador Ted en Newlyn (Lûlyn) rag own mos mes. Pa wrüg merwel dhort shora a'n g/colon en mis Me, 2009, hanter nakevys gen brâssa radn an Gernôwegoryon, tho bès dewdhek bloodh ha dewgens (52). Tho diwedh (deweth) trûedhek dhe neb a dalvia bos acontys Kernowegor a bris.

Geryow ha notednow: hegres believable, credible; lewyader coxswain, helmsman; gwascador panellow panel beater; The -dh in kerdh (yn kerdh) 'away' is silent in KB.

Thursday, 28 January 2021

Tarosvadnow - gen Kevin Knox

Hicka eth dhe Alban an hav diwettha. Üdn jorna, thera e 'h omweles gen castel e’n Üheldiryow pa wrüg gofen orth perhen an castel mars era tarosvadnow e’n chei. “Na greja vy,” medh e. “Trei hans bledhen, my a veu òbma ha besketh* na wrüga vy gweles onan vetholl.”

Geryow

tarosvan 'ghost' ; 'h omweles = SWF M owth omweles 'visiting' ; besketh, besca, bescath, bysqweth 'never'. Ria, reva - Ma lies form a'n ger-ma ! Meur ras dhe Kevin a'n whedhal-ma. Neil

Wednesday, 27 January 2021

Leverel "intentionally" en Kernôwek

 Fatel era nei leverel "intentionally" en Kernôwek ? Thew hedna onan an qwestyons a wrügama cawas hedhyw. Ott ow gorthyp / gorryp war nebes lavarow :

1. dre ~ der entent, 'by intent'. William Jordan wrüg ûsya hedna, rag sampel, e'n lavar-ma : 

An tas a wrüg der entent, en mesk oll preves a'n bes, formya prev henwys serpent

Rag hedna, eth ellen leverel :

My a'n gwrüg der entent  'I did it intentionally' ha Wrüsta gwil hedna der entent ? 'Did you do that intentionally?" hag E veu terrys der entent 'it was broken intentionally'.

2. a bòrpos ~a pòrpos (optional mutation) 'on purpose', 'purposely'. Eth ellen redya hebma en Bewnans Meriasek:

... ow mones (mos) sür a pòrpos dhe ladra tüs pur gwiryon...

Rag hedna eth ella nei leverel, rag sompel, e veu ledhys der debel pòrpos (optional mutation p > b) 'he was killed intentionally' hag e veu gorrys obma a bòrpos 'it was put here intentionally'.

3. towl 'plan', 'cast', 'intention'. An ger-ma ew vas ewedh. My a wrüg hedna dre dowl 'I did it intentionally'.

4. An geryow bodh 'will'  ha bres 'mind' a ell bos ûsyes ewedh.

ort bodh ow bres (lit. according to the will of my mind) 'by my intention'

ort bodh hy bres 'by her intention'     ort bodh y vres 'by his intention'        ort = orth = worth

Ma heb mar maner aral dhe leverel "intentionally" bès a' re-ma a vedh lowr dhewgh rag an present termyn.

Friday, 22 January 2021

Kernowlingo

Ottobma keveren rag an wiasva vas Kernowlingo lebma vedh kevys gan lien Kernôwek ha deffrans lavarow ha browjyon e'n kensa letherednieth. An whel marthys-ma a veu gwres gen Nicky Rowe. Meur ras dhodho ha keslowena ! 

http://wiki.kernowlingo.com/w/index.php?title=Texts


Thursday, 21 January 2021

An whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 6 : An stevel wharvos

 Read parts 1, 2, 3, 4 & 5 published earlier

Kens lebmyn : 1. Corf Jonathan Gill a veu kevys war an cay. 2. Stevens a gowsas gen y wreg. 3. Stevens a whithras scath an den marow ha convedhes na veu kevys y fôn. 4. An Doctour Cargig a wrug disqwedhes dhe Stevens fatel veu ledhys Gill dre entent gen hypodermyk. 5. Stevens a gowsas gen coweth an den marow - Jim Ferguson en Gwenap.

Mettin an secònd jorna a dhallathas gen bakken ha(g) oyow ha dew volla' goffy crev e'n "Café war an Cay" en Penryn* (fôtô ha keveren). Tho puppres telher da rag pedery an jedh deragto ha'n gwelha maner dhe orna y dermyn ha'n whithrans. Dhe hanter òja eth e'n mettin, en cres mis Est, an bosty bian o leun a bobel solabres. Thera trei den dhort Cormac ena, gwiskys en jerkyns fluorliw melyn ha pemp pò whegh studhyor dhort Tremogh, ha dro dhe'n bordys en mes a'n prefab, thera bagas a veikers (bikers) era o' mos dhe wil troyl cosel a'n pow tredh cowetha. Stevens a viras ort an dowr der an veister ha pedery fatel o bès dew vildir a'n cay aral lebma veu kevys corf marow an kestedhor, tas ha gour, Jonathon Gill, hanter cans bloodh.

An tavern coffy : https://en-gb.facebook.com/CafeonTheQuay/

An porth : https://www.youtube.com/watch?v=nhtpGbpVPvA

Pa wrüg dos dh'y delher whel en sodhva an creslû en Trurû, hanter owr òja debry y li, thera an PC Martin Cock orth y wortos gen Nicklas Wong, y bar yonk, e'n besfry ha'njei a veu junyes a-jei dhe deyr münysen gen Mandy Jenkin, an gussülyores.

Emedha, "Deun dhe'n stevel wharvos (incident room) dhe wary, ow flehes," ha'n trei aral a'n sewyas avel godhow Jan Treseys bys e'n rowm cuntelyansow o destnys dhe vos colon an whithrans.

"Rial dra ! Ma gwres brav ober da gen nebonan." a lavaras an whithror, pa welas an bord hir ha'n dhew gompûter.** E'n pedn an bord e veu settys margh paper-presentya, ha warbydn onan an vosow hir thera diw styllen-merkya. "Parys ew kenifer tra !"

"Thew Nick a wrug hedna, y honan oll, pa thera vy ow whilas i-fôn agan subject en Falmeth." medh Cock "Nag ewa re syger pa vo whel dhe wil."

"Pur senjys oma dhis ; rag hedna eth ellen (yth yllyn) dallath heb strechya."

An trei den a via an para whithra ha helerhy (investigation team) alena rag ha Mandy Jenkin a via an geveren gen teylû an den marow. An PC Anita Carn (Parth 1) a alja gweres dhodhans ewedh.

I a sedhas, oll anodhans, dro dhe'n bord ha dallath gen an poynt o an moyha dhe les : an i-fôn.

"My a'n cafas e'n scath bian era Gill 'h ûsya rag mos dh'y scath brâs," medh Cock, "E veu (y feu) codhys en dadn an bordys bys e'n stras (the bilges) ; tho gleb ha plos bès e'n gwelha pres nag ew dhe weth rag hedna."

Martin Cock a bejyas gen disqwedhyans a'n messajys ha'n henwyn a veu kevys e'n fôn war scrîn y i-pad, ken gwil diwedh ha rei an cows, keffres ha'n devîs, dhe Mandy Jenkin m'alja mos e'n temigow an kedhlow.

"My a spednyas owr gen Laura Gill rag godhvos piw ew piw," medh hei, "Ma bès trei messach na ajon (aswon) an dhanvonoryon anodhans. Mirowgh ... Thens obma ... An kensa, my a heval, ew travyth - nebonan a venja gwerra (gwertha) daffar kestedha (welding equipment) - ha'n nessa messach ewedh a 'valsa dhebm glan, saw an diwettha (dewetha) ... obma... a hevalsa (would seem) skeujek..."

Stevens a redyas an messach: "Ma caletter yntredhon mars ew hedna dha stons (KS stauns) whath."

"An danvoner ew gelwys Roger Whiting. Thew fishy, heb mar. Ma volen Linkedin dhodho lebma vedh deskys moy." Hei a'n disqwedhas war an scrîn ha gara (gasa) dhodhans teken m'aljans miras ort an peth o scrifys en topp an volen, ... ken cows arta :

"Pecar d'wrügo whei heb mar gweles, an gwicor-ma ew displegyer (developer), kens es sempel mason pò gwerthor treven. Ma gwias brâs a gescowetha dhodho emesk an brâssa displegoryon eus en Breten Veur, keffres ha pobel a'n bes a vòna ha gallos : aventuryors, assuryoryon, bankoryon, gwerthoryon treven, ha whath."

Thera Stevens ow cosowes gen meur rach lebmyn.

"Lebmyn, nag ewa an brâssa pesk e'n mor," a bejyas an venyn yonk, "bès ma va meylla orth negyssyow ha bargnys a bub ehen a ginda." Hei a glyckyas war geveren ha 'gery folen nowydh: "Thew hebma gwiasva an company Prince Developments. Warlergh an kensa whithrans a veu gwres gen Nick de, gen Companies House, gan coweth nei ew onan a'y fondyers." Hei a viras ort Wong ha minwherhin. "Ma Whiting ow tòchya sobmen vrâs pub bledhen anodho."

"Thew hebma whel marthys," medh Stevens. Tho Wong dro dhe trei bloodh warn ügens ha scant na alja bos Jenkin cotha. "Ma devnydh helerhyjy (the makings of detectives) spladn òbma, Martin !" a lavaras gen wharth.

Tho pur wir lôwen gen an peth a veu discüdhys ganjans. Lebmyn, mar calja clappya arta gen Roger Kevern (Parth 5) e via deskys moy, martesen ... Saw na veu hedna bès devedhys et y bres pa wrüg Martin Cock trehy y breder gans hebma :

"Ma moy, Sara. Mester Kevern a dhanvonas ebost dhen hedhyw dhe vettin, òja clappya geno whei newer. Thera rol an teleryow lebma wrüg Gill lavürya an vledhen-ma gen an dedhyow ewedh, ha mesk a' re-ma, ema onan tredh Pluwgolom (St. Colomb Major) ha Tewynblistra e lebma'th üsy Pryns ow terevel pajar ügens chei. Thew ogas dhe Treloy, an plen golf."

"Keslôwena dhe whei oll !" a greias an whithror helerhyas, pes da, "Nag ero whei gortos corn an hûer ken towla (towlel) an roos !

*Warlergh an rol a veu gwres gen an Academy Kernowek, an hanow-ma a vedh scrifys 'Pennrynn' e'n FSS, saw en termyn eus passyes (An bledhednyow trei ügens, therom ow mênya !) an bobel goth a levery "penREEN" gen i hir pò "peREEN" heb n (scrifys òbma warlergh an vaner Sowsnek) ha'n keth form-ma a vedh gwelys war dheffrans mappys coth avel "Perin".

** Pò amontyer (KS amowntyor) ; jynn-amo(w)ntya.

Friday, 15 January 2021

An whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 5 : An coweth

Read parts 1, 2, 3 & 4 published earlier

Kens lebmyn : 1. Corf Jonathan Gill a veu kevys war an cay. 2. Stevens a gowsas gen y wreg. 3. Stevens a whithras scath an den marow ha convedhes na veu kevys y fôn. 4. An Doctour Cargig a wrug disqwedhes dhe Stevens fatel veu ledhys Gill dre entent gen hypodermyk.

Stevens a dhedh dhe leur hôrn John Orchard dhe ügens münysen òja teyr eur - òja powes en sodhva an creslû en Trurû ha debry y dabm croust gen PC Mandy Jenkins (Parth 2). 

"Nag eus meur a nowodhow," medh Mandy, "bès Laura Gill a fônyas dhebm rag compla fatel wrüg onan an gentrevegyon recevya SMS dhort Jonathon dhe seyth eur an jedh e veu ledhys. My a dhavonas ebost dhewgh gen an messach. Hanow an den ew Ian Collins ha'n messach a veu recevys ganso ew, 'Tavern haneth ? Neptra dhe leverel dhis. My a be an cor.'. 

Ottobma tabm dhe wil dhodho pedery. Pandra venja Gill derivas dh'y gòthman ; neptra a alja towla (towlel) golow war y vernans pò tabm clapp euver ?

... 

Tho Jim Ferguson den hir ha crev, nebes bledhednyow en dadn y hantercans bloodh, gwiskys gen overoll rüdhvelyn.

"Durdadha whei, Mester Stevens ! Otta vy, Jim Ferguson. Deun dhe sedha et ow vann. E vedhon gwell ena, sür, gen an gwyns tydn -ma." ...

Tho Ford Transit gwydn, an hanow Kestedhoryon Kevern ~ Kevern Welders scrifys warnodho, keffres en Kernôwek ha Sowsnek, gen logo rüdh ha melyn ha dû grondys war ymach a flamm tan ow tos mes a chymbla jynnjy.

"Da ew genam dos obma. Ma puppres neptra dha dhe weles ha nag ew pell a'n chei. Miro, ma Carnmenellys hans hag oll an pow tûa an west ha'n soth," medh Ferguson gen wharth ha Stevens wrüg acordya ganso. Obma, en mesk an kerry sqwachys ha'n grahellow (heaps) a horn ha bondys ros, thera neppeth a sperys an tiredh na alja rei hanow dhodho :

"Res ew avowa nag ew telher a vedn denya an havyjy bès ma tecter garow e'n costys-ma, eth'evel dhebm : eythen ha dreyn ha meyn ha nag ew brag na holan an bobel naneyl."*

"Otta va genowgh, poran !" medh Ferguson "Prydydh o whei", ha nena e treylyas sadd ha leverel, "Thew trûedh tra, sos. Gilly anfujik, hanter cans bloodh, ha'n meyny bian gerys (gesys) adhelher dhodho heb sira ha goor."

I a spendyas deg münysen o' clappya a'n den tremenys, fatel o cothman da, puppres parys dhe weres dh'y gowetha, nag era o' kil drog dhe dhen veth. Stevens a scrifas henwyn a bemp coweth aral ken goven :

"Era nebonan a venja gwil drog dhodho, Jim ?"

Sowdhanys gans hedna, ny lavaras Furguson tra veth rag teken bès wor an diwedh e wrüg dos a-dro dh'y honan arta ha leverel, "Nag era - ria ! Den veth a venja gwil drog dhe Jonathon. ... Ero whei leverel e veu moldrys ? My a sòpposyas e veu ledhys dre dhroglam." Ev a veras ort Stevens, y lagajow opyn, ow lagatta avel lobmas** - y anow opyn ewedh, amayes ha hanter paljyes gen an yeyn nowodhow.

"Ma edrek genam. Sür oma a'n dra lebmyn, òja clappya gen an medhek a'n examnyas. E veu assâwltys ha ledhys dre hager entent, ha'n denladhyas a barras y dowl kens."

"Ogh, nag ew gwir ! Pele era nei o' mos e'n bes-ma ? Ha piw a jowl a alja gwil kebmys dhe güv colon avel Jonathon ?"

Nena, Ferguson a gowsas termyn hir a'n den marow ha'y gowetha heb pur wir leverel tra veth nowydh, bès òja hedna, pa wrüssons mos dhe wandra a-dro dhe leur hôrn ha gweles an drayler platt (fôtô) era 'h owna rag coweth, Stevens a wovednas orto, "Wrüg Jonathon gweles neptra a alja ancòmbra nebonan ? Pele wrüg lavürrya a-dhiwedhes ?"

Ferguson a ruttyas kil y bedn ken gorryby, "Gosôwowgh, thera nei mos oll a-dro dhe'n pow, òbma e'n west, 'brâssa radn an termyn, bès terweythyow, theron 'mos pell dhe'n est bys en Dewnan ha pelha whath pa vo dhe les. An seythen eus passyes, rag sampel, thera neppeth bian dhe wil rag an stacyon geothermal, òbma en Gwenap, bès en mis Ebrel nei a eth warbarh dhe Taunton ha lavürya ena teyr seythen."

Gellys o Ferguson en prederow lebmyn, "Lebmyn dr'ew cowsys genowgh anodho, gen an negys-ma, thera nei ow qweles lies tra en negysyow gan clients a venjans gwitha cüdhys ha keladow. Martesen... na lavarama moy vel martesen ... e veu gwelys pò clowys ganso..."

"Neptra a alja gwil dhe nebonan y ladha." medh Stevens, rag cowlwül an lavar, ha dhew dhen a vires an eyl ort y gila en üdn kevradna an keth tybyans : neb a ladh ünweyth a ell ladha diweth.

...

Stevens a gemeras an vorr goth reb Cosgaran ha Bessow rag dos tre dhe Falmeth arta, ha pedery war y vorr fatel via gwell fônya dhe Roger Kevern, perhen an company, pa vo devedhys dhe'n chei, dystowgh, ha mos heb hedhy  òja hedna rag gweles PC Martin Cock, rag an diwettha-ma a veu kevys ganso pîs pur bresyous rag an whithrans : i-fôn an den marow.

*Lavar Coth : Nag on brag na holan We are neither malt nor salt, i.e. we do not spoil easily. 

**lagatta avel lobmas <d. glazing like a chad = 'staring like a bream.'

Tuesday, 12 January 2021

Blogg nowydh gen Jan Lobb


Ma dallathys blogg nowydh gen Jan Lobb rag kebmys a venja desky an tavas-ma e'n chei gen aga flehes.

Jan Lobb has started a new blogg for all those who would like to learn Cornish at home with their children.

Keveren a dhyhow. Link on the right and here:

https://kernowekenchei.blogspot.com/

Monday, 11 January 2021

An Whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 4 : An corf marow.

Read parts 1, 2 & 3 published earlier.

Stevens a spendyas dro dhe hanter owr war an fôn ken gara (gasa) sodhva an porth. E tallathas gen Laura Gill, gwedhwes an den marow. Hei a ros niver Jonathon dhodho hag afydhya e'n kettermyn na veu nakevys y fôn a-dhelher e'n chei. Tho i-fôn coth, feljys y scrîn e'n corn, ha'n provier o EE. An kedhlow-ma a alja bos dhe les rag whithra an denledhyas emesk an messajys. Rag hedna, Stevens a ros an manilyon dhe PC Martin Cock ha goven orto dhe whilas sür en pub toll rag an fôn ha kestava gen EE m'alja cawas rol an galowyow ha'n messajys a veu danvenys ha recevys.   

Nena, ev a fônyas dhe'n kensa hanow war an rol a gowetha a veu res dhodho gen Laura Gill kens. Tho Jim Ferguson, cothman whel Jonathon era ow trigas en Gwenep. An dhew dhen a dhetermyas dhe vetya dhe leur hôrn John Orchard leb era Ferguson o lavürrya an jedh-na gen coweth. "Nep pres tredh teyr eur ha pemp eur a via perfydh," medh Ferguson. Òja hedna, Stevens a fônyas dhe'n Doctour Cargig, medhek forensyk a'n creslû era e'n corfjy (mortuary, morgue) en Pennmowt (fôtô), ogas dhe Trurû :

"Ew parys an te, Jeff ? Therom war an vorr dhis." (vorr = fordh)

"Pur dha, Mick. My a vedn gòrra an dowr dhe vrijon ha pobas tesen saffòrn," ha nena, òja teken dhison, e lavaras, der vaner moy cosel ha segh, " Ma kevys genam neptra a venjama disqwedhes dhis."

"Pandr'ew hedna ?"

"Ha! Gòrtos, coweth, ha my a vedn styrya an cas dhis, oll an sampel et y gever, pa vosta genama," medh Cargig, y vaner vewek kevys arta, "Na venjama kelly an mystry ha'n sowdhan a vedh dhis pa vo discüdhys !"

"Scooby Doo ! Ke dhe wül dha desen, Jeff, ha na wra sparya an manen (amanen) ha'n frûtys."

...

Pa wrüg dos dhe Pennmownt, hanter owr moy diwedhes, e veu welcòbmys gen Jeff e'n sodhva, gwiskys lebmyn gen cota gwydn glan.

"Deun dhe'n corfjy, Mick. My a venja chy (ty) dhe weles puptra ken my dhe fônya dhe'n curüner. Ma dout dhebm e vedh danvenys an corf dhe'n corfjy en Caresk òja hedna." ...

Yeynder tròbm an rom, òja tòbmder an sodhva ha'n gewer hav en mes, a wrüg dhe Stevens rynny (shiver) ha zyppya y jerkyn. Thera Jonathan Gill a'y wrowedh war bord-examnya a-hes, cüdhys pedn ha troos gen lien gwer. An dhew dhen a dheth nes dhodho ha Cargig a dhiscüdhas an pedn, degëys an ganow ha'n lagajow lebmyn ha trebmyn cosel a hün composys warnodho.

"An kensa dra, Micky, ew an merk rond a veu gwelys gen Anita. My a'n examnyas pur glôs newer. Nag o an cronk crev lowr dh'y ladha ha, dres lycklod, e veu gwres kens - üdn jedh kens hedna dhe'n liha.  Mir, ma an grohen ow tallath formya crevednow münys ; thew hedna an kensa poynt a wrügama merkya." Stevens a viras ort kil pedn a'n den ha gweles andelha fatel o gwir. Eth alja bos afydhys gen Laura pò y gowtha whel, heb mar.

"Thew an ehen a vrow a alja pur dha bos recevys gen kestedhor hag ev ow lavürya," a bejyas an doctour, "bès an secònd poynt - perh co - ew an ewines terrys. Ort an câws a hedna, na (w)orama tra veth whath. Ma cuntellys genam oll an mater era en dadnans bès na vedhama an dielvednans (breakdown, analysis) hedhyw."

Stevens a (w)oya an laboratory rag Kernow ha Dewnan dhe vos en Caresk. 

"Mar menta mires ort y godna ha'y vrodn lebmyn... Mir, obma, rag sampel ... ma browyon glas (bruises) ow tallath disqwedhes. E veu cuffyes gen dornow - de, ha na hens." 

"Ew hedna an mystry a wresta cows anodho ?"

"Nag ew. Mir." Cargig a blegas an lien rag disqwedhes torr an corf ha, gen y ves rag, e poyntyas dhe delher ogas dhe'n begel lebma'th era curyek rüdh, pecar e'n bes ha gwân gwibesen vrâs pò gwenenen. "Ottòbma an peth a'n ladhas, Mick. Mir !"

"Pandr'ewa - gwân whiben ?" medh Stevens, gòckihes lebmyn gen sqwithter. A'n peth era an medhek ow tisquedhes dhodho a hevalsa dhodho tra veth.

"Whiben dewdrosek, mar menta. Tho hedna gwres gen najedh hypodermyk, de, dres lycklod e'n kettermyn e veu cuffyes. Na worama pandr'ew an gwenon (poison, venim), Mick, bès sûr oma na veu pigys gen medhek pò medhoryores dhort Trelisk. E veu ledhys a debel bòrpos gen nebonan a barras y dowl kensena."

Stevens a vires stark ort y gothman, omlavar rag an termyn. Heb hedhy, an doctour a'n sawayas :

"Gero nei dhe eva bolla' de, sos, ha my a vedn disqwedhes dhis ow notednow ha gwil dhis fôto anodhans. Sür, na wrügama pobas bès Lucy, an stüdhyores nowydh, a ros dhen gwastel an Forest Dû dhort chei W.C. Rowe. Thew hy fedn-bloodh. Dew vloodh warn ügens !" ...

Henwyn teleryow ha henwyn puskes

Rol nowydh-dyllys a henwyn teleryow gen Agan Tavas a ell bos kevys òbma. Fondyes ew war an whel a veu gwres gen agan coweth tremenys, Craig Weatherhill (fôtô). Meur ras dhe Ray Chubb ha gan cowetha en AT. 

https://www.agantavas.com/wp-content/uploads/2021/01/Place-Names-Resource.pdf

Ha my ow compla an rol-na, ma ken onan : 

Rag piwa benag a venja mos dhe'n mor rag peskecha (pò para gan kidnyow gen an peth ew an gwelha oll rag debry) ma rol a henwyn puskes dhebm (nowydh mes an mor !) a ell bos kevys dre dhanon ebost dhe :

keverango@yahoo.ie

Neil

Saturday, 9 January 2021

Gwiasva Bernard Deacon

Ma gorrys genam keveren dhe wisva Bernard Deacon - Cornish Studies Resources - e'n rol a dhyhow, en pedn an volen. >

Ena e vedh kevys devnydh ha preder ha skians ow tòchya Kernow ha'n Kernôwyon e'n termyn eus passyes ha'n jedh hedhyw.

Dr. Bernard Deacon ew cothscrifer a'n oos modern hag onan an bobel a wrüg fondya Cussül an Tavas Kernôwek e'n bledhednyow pajar ügens. Gen Phillip Payton ha Malcolm Williams ha bagas bian a bobel erol, e wrüg dallath ha derevel an Stüdhyansow Kernôwek Nowydh a wrüg disqwedhes tabm ort tabm òja 1980 en üdn grontya cübmyas dhen scrifa gan story dhort agan savla gan honan.  Lebmyn, emava 'h omrei y dermyn dhe'n omdowl warbydn crefny an hager dhisplegoryon üjy ow testrôwy gan pow (ha gan planet) ha diswil endelha sel ha fondacyon an peth ew gerys a gan kemeneth. Deun dhe redya y wiasva ha perthy co e'n kettermyn, na dal tra veth clappya Kernôwek pa na vo Kernowyon e'n termyn a vedn dos.

Sunday, 3 January 2021

An Whithror Mick Stevens. Denladh war an cay. Parth 3 : An scath.

Read parts 1 & 2 first. Posted on 27 & 31 Dec.

Sandra McKenzie a'n sodhva porth a lewas an zodiac rüdhvelyn a-dro dhe'n pedn derag, warbydn an gwens crev, m'alja Stevens ha'n PC Martin Cock crambla e'n scath a'n tû dyhow heb bos ancòmbrys gen an revow ha'n daffer peskecha o restrys en fardel compes war an tû cledh.

Tho scath opyn ha ledan, gwres a bredn, dro dhe nawnjek troos en hes ha seyth troos ha hanter en les, gen gwern dhelher vian ha jynn dewdheg margh e'n cres. Tho apert fatel o Jonathan Gill den a'n mor rag puptra oll o compes ha glan ha gwres warlergh an vaner own. Tho hedna whath üdn pîs rag junya dhe'n ymach a'n den era Stevens ow tallath derevel, tabm ort tabm, et y vres. Nag era pur wir govenek dhodho a gawas olow òbma a alja gweres dhodho dismygya piw a'n ladhas, bès whithra en pub telher ha keniver toll o y ûsadow.

Thew Cock a egeras an guben vian en dadn an benk delher ha tedna mes oll an peth era : canteryow gen linednow a-dro dhodhans, oyler melyn, cantolyow rag an jynn en box gen aga awhel, morthol, collan vrâs, trei flambo rüdh en fardel, kit-kat gleb ha banana dû en sagh, ha nena pocket cler ha tew gen paperyow. "Bingo !" medh Cock ha Stevens a worrebas gen "Martesen, Martin. Gerowgh nei dhe vires ort hedna en sodhva a'n porth gen bolla' goffy. Ma re a wens òbma." ...

[Geryow : canteryow gen linednow 'frames with fishing lines around them'; cantolyow rag an jynn 'spark plugs for the motor' ; flambo 'flare'.] 

Deskydnys e'n zodiac arta, Stevens a ûsyas a'n termyn dhe vires a-dro dhodho ha pedery. Sür, ev a (w)oya an porth pecar'a y vejeth y hònan bès lebmyn thera ow whilas dhe vires orto gen lagajow an den marow. Ev a spenas meur a dermyn ow mires ort an cranys ha'n cayys an dockys lebma wrüg Gill desky y greft avel kestedhor (welder). Thera gorhel a'n Morlû Riel en Poll Segh 2 lebmyn, devedhys rag bos liwys ha nowythhes, ha keybal brâs kelmys fast dhe g/Ladnva an Vaternes. Thera heb dout tüs ena a alja leverel nebes geryow a-dro dhe'n den marow bès nag era termyn dhodho. ...

[Geryow : poll segh 'dry dock' ; gladnva 'wharf'.]

Keffres en scath ha sodhva, tho Sandra McKenzie benyn vewek hag abyl. Hei a dhisqwedhes rom bian dhodhans gen bord hir lebma'th aljans sedha ha mires ort an paperyow a veu kevys gen Cock, ha ügens münysen moy diwedhes e teth arta gen dew volla' goffy ha podik thermos leun ha peder fougen tos (4 doughnuts) :

"My a glowas whei oll dhe dhebry a' re-ma e'n creslû," medh hei gen wharth. Nena, Stevens wrüg convedhes dr'o gwag ha fatel na veu debrys tra vyth ganjo a-der tabm bara scrawys pa wrüg sevel dhe whegh eur. Andelha, an dhew dhen a spendyas owr cosel ow mires ort an paperyow ha clappya a'n cas en tòbmder an sodhva. Thera Stevens ow tebry y secònd fougen tos ha gara shuger dhe godha war y lavrek pa wrüg pedery a neptra : 

"Pele ma y fôn ?" "Y wreg a gomplas fatel na alja y junya, ha nag era fôn ganjo pa veu kevys - na whath en scath. ... Pele ma va ?" ...

Ma neptra o mos a-dro dhe'n pow e'n skeujow a'n nos ... neptra a venja eva gan goos !

Kemerowgh with a gas codna. Ma sehes dhedhy ha na vedn mos kerr heb eva badna !



Ha gan goos nei ew gwell avel gwin. Ria, reva !


Saturday, 2 January 2021

Leverel "level" en Kernôwek

Fatel vedh leverys an hanow "level" en Kernôwek ? Thera vy compla hedna lebmyn dre rêson Kernow dhe vos ort Level Dew a'n rowlys nowydh ow tòchya Covid-19, kens es Level Onan. 
Ma radn a gan Kes-Kernôwegoryon ow leverel "nivel". Na venjama bos hager ortans rag hedna, na whath gwil ges, bès na ellama sevel ort compla dhodhans nynj ew ger Kernôwek hengovek ha scant nag ew vas e'n tavas hedhyw. Tabm veth, rag e veu kemerys a-bera en Kernôwek Kebmyn dhort an Frenkak Cres e'n bledhedhnyow pajar ügens. Whath nag ew dewgens bledhen alebma !

Thew nivel an keth form eus en Spaynek ha Portoges ha Romanek e'n jedh hedhyw - saw an form ew cotha whath en Frenkak ew livel a ros dhen an form level en Sowsnek

Thewa devedhys an Latyn libella ha libra a eller comparya gen livello en Italek, rag sampel. Moy avel hedna, ethew pur ogas dhe lefel en Gembrek ha live en Breton. Sür, ma radn a venja, heb mar, bos pelha a'n form en Sowsnek dre whans bos deffrans bès, wor an diwedh, na dal tra veth bos deffrans heb othom. 

An ger level a vedha ûsyes en Kernow e'n balow cober ha sten, pell an eur-ma, henedh war henedh gen tüs an garrek gales. Sür, na veu kevys e'n scrifa a'n tavas-ma, bès dhe'n liha e vedha ûsyes e'n pow gen tüs bal pa vedha cowsys Kernôwek. Rag hedna, eth ellen sòpposya e vedha ûsyes dres lycklod e'n tavas-ma. Dre rêson gan cosins en Kembra ha Breten Vian dhe ûsya formys üjy ow tallath gen l-, my a venja comendya level ha pejy ort agan cowetha dhe ara nivel dhe godha ... 

... ha na wrewgh nakevy dr'eus geryow erol a ell bos ûsyes terweythyow, warlergh an circòmstonsys, avel pryck (!) (standard, level attained etc.) ha degre ha gradh.