Kerenja vy ew marthys teg - Michelle James SWF L Trad.

An cân ma a vedha kenys gen Michelle James dhort Trurû dhe'n ayr "Black is the colour of my true love's hair" saw nag ew treylyans, tabm vyth. Words written and sung by Michelle to the tune. They are not a translation.

Glas an mor.

Kerenja vy ew marthys teg.

Pa gan, pa gows hy lev ew wheg.

Lagajow bewek, glas a’n mor

Tewl hy blew, liw a’n dor.

Me 'venja bos lebma hei 'mos,

An termyn-na, mar medn dos,

Ha kerdhes dorn ha dorn genjy,

Ha cowsel pelha whath dhedhy.

Res ew dhebm mos a’n telher-ma,

Pell dhort an pow ha'n venyn-na.

Ow holan vy ew ogas trogh, hy abm medhel war ow bogh.

Notednow: venja = vynsa, vynja.

Rag clowes an ayr kenys gen Christy Moore: https://www.youtube.com/watch?v=W5fBppsntAE

Andrew Boorde

Andelha a scrifas Andrew Boorde pa wrüg dos dhe g/Kernow e'n vledhen 1547

"In Cornwal is two speches; the one is naughty Englyshe and the other is Cornyshe speche. And there be many men and women the whiche cannot speake one worde of Englyshe, but all Cornyshe. Who so wyll speake any Cornishe, Englishe and Cornyshe doth follow." 

Ha wòja hedna ma Boorde ow profya deffrans lavarow ha geryow en Kernôwek.

Gonis has

Ma flourys ewedh saw na vedhons debrys.

Na ellama mos dhe'n shoppa lowartha dhe berna has nowydh rag an erbyer. Rag hedna, theram ow cül ow moyha gen an peth eus e'n chei. Nanj ew diw seythen, my eth dhe whilas - òbma hag ena, en pub sorn ha neyth (drawer), ha keniver jorrik ha seth (pot) - an has na wrügama gonis an vledhen eus passyes ... ha nag o drog an peth a wrügam cawas pa veu cowlcontys. E'n còpart a'n gegin, thera dornas a fav ledan, coth dres contya an bledhednyow ha gellys segh ha cales, bès bew na whath, hag en crow ma kevys genam has salat 2016 ha hanter sagh a has redik (radishes) dhort 2019. Ma has chibol (spring onions) coth ewedh, ha pemp pesen vian a veu gwithys genam en pott. Ma oll hedna e'n dor lebmyn, bès an gwelha ew an dhew sagh a fav hir Mr. Fothergill's a veu pernys genam en Bosvena an vledhen-ma. A' re-ma a vedn crambla war an bambous (trehys dhor an lowarh) a wrüga vy settya e'n dor ha kelmy warbarth dhe wül fram. Ma gwithys genam an has dhort scattasqwash (An sqwashys oll a vedha henwys endelha gen Dave Trevelyan pa thera pastel dir dhodho en Falmeth e'n bledhednow 80) a wrüssen debry ken Nadelik ha' re-ma a vedh gòrrys en telher tòbm dhe dhrei mes gwredh ha skyll ken bos plantys e'n erbyer. Gen nebes tetys (patatys) a dhallathas tevy e'n gegin, ma lowr rag lenel (lenwel) an splatt ... ha'n torr moy diwedhes.

Acontya ow hònan fortüdnyes en termyn an COVID-19

Thera vy ow pejya gen ow whel avel deskador a'n tavas Sowsnek pub dedh war linen dre ûsya deffrans leuryow desky lebma ellama gweles an stüdhyoryon ha clappya ganjans ; ha dre reson anjei dhe wül mestroniethow (Master's degrees) thens coth lowr ha còdnyk lowr dhe ûsya oll an applicacyons nowydh. Rag hedna, na vedh clowys croffol na brabm dhortam bès ma meur a whel dhebm na whath. Tho vy 'acontya ow hònan fortüdnyes, e'n kettermyn, dre reson an chei dhe vos settys en cres lowarh brâs lowr. Ma tabm moy avel qwarter erow Sows (1/4 of an English acre), pò hanter erow martesen pa vo cowlcontys an keow ha'n planchen (wooden floor or deck) eus dhen dhe wül platt (flat area, terrace), ha'n telher calish lebma vedh gwithys an carr. Ma radn nag eus moy avel üdn rowm, ha pobel erol gen flehes, nag eus bès flatt (pò radnjy) bian dhodhans rag oll an meyny. Nei a glowas, an seythen-ma, fatel vedh ystydnys an termyn clôs en Frenk terebo mis Me, an 11ves dedh. Ha Breten Veur ? My a garsa gòdhvos ! ...Ha my a venja clowes agas prederow et y gever ewedh.

Bewa en dadn naw alwhedh.

Ma an termyn clôs (lockdown) whath ow pejya ha'n curünvirus whath ow crefhe ha lesa en Breten Veur, ha lies pow erol a'n bes. Ma clowys genam dhort radn ahanowgh a-dhiwedhes ha recevys endelha gas nowodhow, keffres drog ha da, ow tòchya gas vorrow (fordhow) dhe vewa en diberthva a'n bes, ha fatel ew bos pellhes a'n bobel ew an moyha kerys ragowgh en lies cas. Ma nebonan a scrifas dhebm, 'leverel fatel ew ev gweythor-awhel (key worker) ha puppres en mes a'n chei, pell a'y flehes, ha ken onan a lavaras ev pò hei (na worama peneyl) dhe lenel (lenwel) an termyn dre seny an piano. Ma meur ahanowgh - pecar'a vy - ow lavürya dre an kesrosweyth. Thera meur a varth dhebm, na whath, pa wrüga vy clappya gen agan coweth Matti, lev smodh an radyo, rag warlergh an peth a dherivas dhebm (dhymm) dre Skype, a'n rowlys ew reqwiryes gen an governans en Breten Veur ew pur scav - moy avel hanter-musüryow avel towl vas. Scant nag ens dhe vos senjys lowr, na whath moy avel hanter sadd, a-dal dhe'n vaner sevur dhe vatalyas warbydn an cleves en powyow erol. An bobel en Breten Veur a ell mos dhe wandra a'n chei, eneth (unnweyth) e'n jedh, pub dedh, heb fin dhe'n termyn a vedh spendys en mes. Penagel a wra hedna a ell mos mes dhe seyth eur dhe vettin gen y growst ha dos tre dhe dheg eur dhe nos heb disqwedhes paperyow veth dhe'n withyjy cres. Òbma en Breten Vian, e'n tû aral, res ew dhe oll an bobel triga e'n chei saw pa vedh othom dhedhans mos dhe'n shoppys rag boos pò dhe'n farmassy rag medhacneth (medhegneth), ha na allons mos en mes en copel, dew ha dew, naneyl, bès res ew bos ga honan oll, üdn venyn pò üdn den en üdnek. Eth ellen mos dhe gerdhes pò ponya na whath - üdn termyn e'n jedh, rag owr dhe'n moyha, ha na moy avel üdn kilometer a'n chei. Res ew dhe geniver onan don y garten identita pò y bassporth ha papyr sòdhogel rag disqwedhes y bòrpos rag bos en mes a'y jei. Scant na wrüga vy mos pelha avel hanter mildir a'm chei a-dhia an pres (prys) a veu declaryes an termyn clôs gen an President Macron. Pana dermyn a vedh diwedh dhe'n cleves-ma, na ellen godhvos. Lavarowgh dhebm whath, pandra ero whei ow kil ha pandra era whei ow pedery (predery) a-dro dhe'n vaner dhe rowlya an pla-ma, hag e'n men-termyn, bedho whei für ha saw.

Pandra ero whei ow cül ?

Pele ero whei ow spendya an termyn clôs-ma ? Ha pandra ero whei ow cül gen agas termyn ? Ero whei spendya an termyn-ma gen pobel erol ? Eus whel dhis ? Ero whei ow lavürya adhia pell dre an kesrosweyth ? Ero whei ow lavürya whath en shoppa , pò clojy pò bargen tir , pò gweythva boos pò negys pòrresys aral na veu degëys ? Ero whei ow sedha derag an tele/pellwolok heb gwil tra veth ? Ero whei ow lavürya et agas lowarh gas honan - ow palas ha gonis has ha shapya an prysk ? Kens hedna, eus lowarh dhis ? Ma meur a bobel ow spendya an dedhyow-ma en radnjy vian / flatt bian pò caravan pò chei gwayadow. Eus hobby dhis a ellowgh gwil e'n chei ? Ew da genowgh pobas ha fittya boos ? Erow whei ow cül neptra rag as y/ehes ? ... Sport, gwariow, excercîsys, yoga ? Ero whei ow tonsya an tango e'n gegin pò cana a'n veister ? Ero whei ow tackya gas diwla dhe lawdya  an NHS hag oll a' re-na üjy ow cül a-dro dhe gan y/ehes ha gan sawder ? Gerowgh nei dhe wodhvos agas nowodhow ? Ha, lavarowgh dhen, fatel a geno whei ? Eus genowgh gas y/ehes ? Ma lies tra dhe wil e'n chei. Kewgh dhe weles Matthi òbma. https://www.youtube.com/user/KernowPods

Notes: Pele ero whei ? = SWF M ple esowgh hwi ~ why ? ; The particle ow may also be written o; Yehes may also be written ehes as the y is silent in KB; There are two forms of the verb to do/make: gwil & gül so the present continuous is written ow cül or ow kil in SWF L.

Dûk Kernow

Ena thera parkow ha bûhes ha gwedh.

Pa wrüga vy clowes gan Dûk, Charles, dhe vos clav gen an curünvirus, na wrügama, pur wir, ola dager tydn, na whath sqwardya ow dilhas gen düwon. Sür, na venjama ev dhe vos pur glav bès pâsa nebes ha bos grevyes gen an febyr nebes dedhyow, oll hedna a valja dhebm gwirvreus ha justis rag ev neb a dhefolyas an pow a-dro dhe d/Tewynblistra ha Trurû ha whath. Cales ew crejy y bosa an keth den a gowsas a-dro dhe "hager bodredhes war fâs cowethes veurgerys ha fin" (a montrous carbuncle on the face of a much loved and elegant friend) rag lebmyn thewa onan an lacka displegyoryon eus e'n pow, martesen an gwetha oll. Thew ev, Charles Dûk Kernow, a dherevas cansow a dreven nowydh war drenewen an Ganel. Òttòbma ow howethes veurgerys vy, defashys gans ev ! Ea, òbma an telher lebma wrüga vy gwary lies gweyth termyn my veu maw, ha'n leur dhodho cay bian lebma wrüg ow theylû derevel gorholyon e'n nawnjegves cansbledhen. Pa wrüg dallath y hager oberow ena, e testrias an crellow era e'n dor a-dro dhe Tregunnel e'n kettermyn. Thew Charles ewedh, a dherevas cansow a dreven ogas dhe S. Còlom Vian ha derevyansow füg-Joriek brâs en Trurû, na dalvia besca bos grontyes cübmyas dhodhans en Kernow. Thew ev, gen an worvarhas Waitrose, a dhestrias an ternans lebma vedha gwelys bûhes ha'n gover Trevella üjy ow resek tro ha Pencalenyk ha Dowr Tresülyan. Ea, ma meur a Gernowyon ha ga howetha ow sòffra moy avel pâs bian der y dhorn. Rag hedna, pâs Charles, ha kebmer dha vedhakneth ha pa vedh diwedh dhe'th cleves, mara pedhes repentys, gwra mendya dha vorrow.

Geryow : dager tears ; düwon sorrow ; pâsa to cough ; gwanegredh weakness ; febyr fever ; destria to destroy ; defashys ~ defassys defaced ; derevyans building ; füg-Joriek fake Georgian ; ternans valley-land ; gorvarhas supermarket ; bûhes cows ; vorrow = fordhow ways .

Colloquial doesn't mean corrupt - gen Rod Lyon

Nag eus dout dr'ew Rod Lyon onan an gwelha clappyers a'n tavas-ma. Rod, pa gows Kernôwek, a wor dhe leverel keniver tra heb hockya, heb err na umm, heb whilas y eryow. Moy avel hedna, ema y eryow ow resek avel gover bewek, heb gara (gasa) daharas vyth dhe biwa benag a eus whath a venja leverel an tavas dhe vos marow.

Rag hedna, pa lavar neptra ow tòchya an tavas y honan, thew gwell gosowes a'n kensa ger dhe'n diwettha. Sür ew e vedh deskys poynt a skians.

Lebma nebes dedhyow, y lever nowydh Colloquial doesn't mean corrupt a godhas en box-letherow an chei. Thew lever bian - 116 folen leun a skians - argrafys ha kelmys der vaner deg, dhodho pedn ha scodhow Dolly Pentreth war an forrel dherag.

Etho, pandr'üjy Rod ow whilas dhe wil gen an lever-ma - coynt y hanow, heb mar ?

En kensa, ma va ow tedna samplys a'n textow diwedhes ma'l bos disquedhes dh'y redyors deffrans poyntys a alja gweres dhodhons clappya der vaner own ha frosüs e'n termyn a vedn dos. Ma Rod ow corriby endelha dhe oll a' re-ma a venja gwil nebes a'n tavas wòja an vledhen 1550. Thew spladn dr'eus bès üdn tavas Kernôwek, wor an diwedh. Whath pelha, ma Rod ow tisqwedhes deffrans fowtow ha cabmow eus e'n Kernôwek a era nei ow clowes ha gweles e'n jedh hedhyw. Ort hedna, na venjama leverel moy ; gwell via whei dhe redya an lever agas honan, heb my dh'y wil et agas le ! Ma lies tra dhe vos deskys ena. An lever-ma, bian bès crev, ew dhe vos comendys dhe geniver onan a venja gwelha y Gernôwek cowsys. Menja Kernôwegoryon bès gosowes !

R. Lyon. 2019. Colloquial doesn't mean corrupt. Observations on contemporary Revived Cornish. Dundee: Evertype (ISBN 978-1-78201-246-7) a ell bos kevys war-linen pò pernys dhort Waterstones, Trurû pò Agan Tavas. Kewgh dh'y redya !

Neil

An institûcyons eus dresta nei 1. Ertach Sowsnek en Tintagell (SWF L tg) Neil

An pons re bell.

Whath üdn telher e'n pow na ellama moy mos di, sür, rag own my dhe ola, pò gwetha whath, towla ow honan gen düwon dhort an als lebma wrüg Arthor Gernow gwary pa veu yonk (mars ew an whedhlow dhe vos crejys). Òbma whath, üdn telher a veu difashys gen a' re eus dresta nei en maters a ertach. Òbma whath üdn le sans defolys ha hagrys gen a' re hanter-deskys ha gothüs, ny venjans nevra agan clowes ; acontyjy ha beggyers a vòna poblek, kens es cothscriforyon wir ha gwithyjy lel a gan teleryow precyous a dermyn coth. Ottòbma telher benygys, penardh ha pednplas an g/Kernôwyon en osow coth, cadarnle a ga gallos e'n Oos Owriek, pa thera kenwerth gen Rom ha Gres hag Afryca, dinas ûhel pensyvigyon kens. Òbma, eth hevel, thera marchants dhort Alexandria ha Cargòstentyn (Constantinople) ha Tinbouctou. Ha lebmyn, pandra vedh gwelys enos gen an omweloryon eus ha'n vajoryon hardh dhort powyow pell, gan cosins scattrys ha gan cowetha ker ? Ea, "Ertach Sowsnek" - ga logo gwydn ha rüdh, en hons war an sinys, ha ga baner arwodhel, gwydn ha rüdh,  en hons reb an castel. Ha pand'ew hedna, whath, wòja an delwow kitch ha'n estyl-kedhlow-na ?  Dar ! Shoppa leun a trad, ha levrow dro dhe Henry VIII, mêtern gosek, melegys rag y wregeth ha'n Kernowyon keffres. Scavel an gow ! Brabm an gath ! Pandra vedh dhen gweles whath ? An pons nowydh, an pons nowydh spladn - pajar milvil pens scòllyes - towlys a'n cliger avel travyth - mòna a dalvia bos spendys rag gwitha an teleryow eus dhort drog. Ea, pa veu derevys (drehevys), e veu shyndys sperys an telher cüv-na en downder, helhys gan hendresow/hünrosow ha gan awen ha tagys anethow ha mystery e'n tagell ydn an enys, pur wir.

Vanessa Beeman

Kewgh dhe wosowes ort Elizabeth Carne ha Matthew Clarke òbma :
https://anradyo.com/2020/01/10/rang466/

Vanessa en 2007

Eus clowys genowgh an yeyn nowodhow, Vanessa Beeman dhe vos marow ? My a glowas hedna war Radyo an Gernôwegva hedhyw gen meur dhüwon. Vanessa o bardhes veur Gorsedh Kernow tredh 2006 ha 2009. Avel hy sira, Kasper Hocking, thera hei ow clappya Kernôwek. Vanessa a veu genys en Kenya ken mos dhe d/Tansany gen hy theylû Kernôwek. Ena, thera hei trigas termyn hei veu flogh, ha rag hedna nynj ew marth hei dhe obery en Nigeria en Adran an Antiqwitys ha'n Universita Ahmadu Bello en noor an pow. Devedhys arta dhe bow hy theylû en 1986, hei a dhallathas gwil meur whel rag Kernow ha'n tavas Kernôwek. Thera hei ow trigas en telher gelwys Polwhevral ogas dhe Langòstentyn, lebma era hei orna presyow kescows en Kernôwek gen an dhescadores Hilary Shaw ha kemeres radn en recordyansow. Pa wrüg Maga dasweles an FSS (SWF), Vanessa a veu poyntyes dhe ledya an para era ort y wül. Hei a'n gwrüg etta (yn ta), der vaner compes, ken mos re glav dhe bejya gen an whel. Tho hei puppres cosel, wheg ha clor en pub maner a negysyow, ha rag hedna, martesen, ma radn dhe vos kevys na woya hei dhe vos pur dheskys, gwenhes ha codnyk. Lebmyn dr'ew hei tremenys, thew col brâs sür dhe gan pow. Gerowgh nei dhe bedery a hy theylû. Neil

An rosen ha'n whilen

My a welas whilen en cres an rosen.

Teyr seythen alebma, ha my ow qwandra e'n pow, napell a'n telher leb erom o' triga, my a dheth warbydn chei coth, terrys gweder y veistry, òbma hag ena, ha gellys/gyllys tellek an to gen lavür an gwens ha'n glaw. Tho apert dre hedna, nag era den vyth ow triga ena, awos an gath dû ha gwydn era ow còsca derag an daras, ha remenant üdn tractor e'n lowarh, gellys rüdh gen an gossen. My eth tabm pelha, ha nag en vy gellys moy avel deg lath, pa wrügama clowes sawarn wheg, ha treylya ow fedn nena, a-gledh hag a-dhyhow, my a welas rosen velyn hag e'n cres anedhy thera whilen wer, ow sedha (owth esedha) poran ena avel emerôd spladn war blüvak. Gweskys veuma gen kebmys marth ha sowdhan ma/y teth ha cows mes dhodhans, keffres an rosen ha'n anpref, 'leverel (en Kernôwek) "Pandr'es ta 'kil ena, whegen, ha'n hager-awel ow tegensewa ? Gallas an hav a-dhelher dhen lebmyn ha devedhys an kidnyadh ha'n glaw. Ke dhe gòsca, jowal bian, ke dhe gòsca scon, ha na vedhes ta òbma pa dheffy arta en vorr-ma (y'n fordh-ma) dhe gerdhes !"
Lavarow: Ma hager-awel ow tegensewa : There is a storm brewing; Pa dheffy arta: When I come back again; cows mes : speak aloud, speak out; lavür an gwens (gwyns) ha'n glaw: the work of the wind and the rain.

Derevel scath gen Neil Kennedy (SWF Lt)

Ha me ow qwandra reb an mor, òbma en Breten Vian, whath nag ew moy avel

Ma sawor wheg an plankys playnys ow lenel
 an shoppa.

peder seythen alebma, me a dheth warbydn scath coth ha tellys, tabm hirra avel pemdhek troos en hester - pò nebes en dadn pajer meter ha hanter warlergh an mesür metrek - ha pemp troos y les. Henn ew üdn meter ha hanter. En lowr le a veu egerys an plankys gen an howl. Gellys kerdh pùb tabm calk gen an gwens ha'n mor. Òbma hag ena, thera whenn ow tevy tredh plankys an strasow ; saw nag era tra veth a alja cüdha y shâp : an pedn derag kilynyes warlergh maner an scathow e'n pow-ma, an estyllen dhelher ledan - ha'n keyn o down lowr rag gòlya. Thera toll rag gwern e'n treuspredn derag, m'alja bos prevys, ha bahow rag lew.

Ter my an bres, der vaner dhesempias, fatel via da dhemm derevel scath ow honan, ha ternos me a dhallathas tedna an peth a venjama gwil war dabmow paper – scath a'n keth hester, moy pò le, a blankys sab Douglas ha prednyer derow. Ha lebmyn – gen hesken, morthol, tarder, gedn ha playn - ma dallethys an whel. Ma trehys genam an keyn ha jùnys dhodho an stevn gen scarf hir ha speikys brâs a horn. Ma sawor wheg an predn nowydh-trehys ow lenel an spâs bian leb erom ow lavürya ; Ma kentrow cober spladn war an benk. Ea, dallethys ew etta saw na vedh gwres moy terebo gwav dre reson me dhe vos dhe g/Kembra pùb bledhen en hav rag lavürya. Rag hedna, res ew dhebm astel lebmyn ha cessya heb gwil tra veth et y gever terebo cres mis Gwedngala pa vo tremenys an Chanel genam eneth arta. Ria reva !
Saw, sür oma der vedh diwethys rag ow nessa fedn-bloodh en Mis Ebrel 2020, ha lonchys dhort cauns a'n porth, speis wòja hedna dhe g/Cala Me.

BOB HAWKE

Bob Hawke, Cosin Jack.

Marow ew Bob Hawke neb o onan an kensa menysters an moyha kerys ha'n moyha sowyn e'n story a Australia. Genys veu en telher creiys Bordertown en Soth an pow e'n vledhen 1929, mab üdn tas o menyster a'n eglos Congregationalist ha mabm o descadores scol. Keffres dama ha sira o decendys a düs bal dhort Kernow ha Bob Hawke y honan a gemera radn e'n gool Lowender Kernôwek en Wallaroo, Moonta ha Kadina.
https://www.kernewek.org/

Ev a jùnys an Party Lavür en 1947 pa veu bès etek bloodh saw speis wòja hedna ev eth kerr (= yn kerdh) a'n pow dhe stüdhya en Universita Rosohen avel scoler Rhodes. Devedhys tre arta, Hawke a lavüryas rag kesûnyans lavür (trade union) ken bos poyntys pedn an Consel a Kesûnyansow Lavür en 1969. Wòja deg bledhen en soodh-na ev a entras e'n bes a politigieth avel senedher Lavür e'n stât a Victoria ha nag o pell terebo ev dhe vos en pedn an party. Tho bès teyr bledhen wòja hedna pa wrüg gwaynya an dewisyans kebmyn (general election) der vaner grev.

Wor an diwedh, ev a waynyas an dewisyans kebmyn pedergweyth en 1983, '84, '87 ha 90 ha spendya naw bledhen, ogastei, en governans. Tho y dowl creatia pow heb bohojegneth (poverty) ha'n brâssa radn an peth a wrüg pa thera en pedn an pow o pòrposys dhe wil endelha. Thew ev a wrüg grondya an meyn leur rag deg bledhen warn ügens a cressyans erbysek ha prosperita, ha thew ev a dhallathas Medicare üjy ow provia yeheswith dhe oll an bobel. Tho Hawke an kensa pedn leder a wrüg whilas dhe wil kevambos gwir rag an 'genejygyon' - an kensa pobel a Australia - ha ma radn ow leverel ev dhe gelly an gallos a-jei dhe'n party Lavür rag hedna. Moy avel hedna, ev a wrüg meur a whel rag gwitha an teleryow gwels dhort drog. Mar menja an governans nowydh bès gasowes !

Aswonys ew rag divers maters a controversita ewedh: y avoutry, y gerenja rag an cor gwelha ha y vaner dhe ola derag presens an cameras - saw nag eus dowt dr'o onen an gwelha leders bescath era en Australia, neb a'n settyas emesk (yn mesk) an powyow an moyha enorys ha kerys e'n bes. Neil

https://www.theaustralian.com.au/nation/politics/bob-hawke-obituary-farewell-the-peoples-prime-minister/news-story/f932a5355910a8a075c34604dc31a076

https://www.theguardian.com/australia-news/2019/may/16/bob-hawke-obituary

Nebes geryow a-dro dhe'n grammer:
1. Note that a 'of' does not routinely cause mutation except in expressions of quantity, therefore: a Kesûnyansow Lavür... a politigieth...
2. The 'yn' ~ 'en' in the expressions yn kerdh and yn mes is usually dropped in KB. 

An vûgh, brâs hy thorr gen Neil

Parys dhe dhrei rag hy leugh.

My a gemeras an foto-ma an vledhen eus passyes pa thera vy ow qweres dhe'n coweth eus pastel tir dhodho, a wrüga cows anodho kens lebmyn. Ma an vûgh-ma ow trei rag leugh. Henn'ew dr'ew hi gen leugh ha parys dhe leuhya. Ottòbma an vûgh a hy growedh e'n park - brâs hy thorr - fest parys dhe dardha, yth hevel, ha'n termyn ow tremena der vaner syger en dadn an howl tòbm. Pandra vedh gwres ? Travyth bès gortos, còsel ha dison, ha mires dhodhy terweythyow a-dhia bell. Nag ew an kensa pres a veu dres rag leugh gansy - an vabm goth - ha na vedh caletter dhodhy, my a hevel ; termyn lowr dhe eva badna 'de ha debry an tabm tesen eus et ow focket, hanter gellys dhe vrowjyon lebmyn bès wheg whath ha pres croust pell a-dhelher dhebm.

*drei rag leugh: bring forth a calf; leuhy: calve; growedha: to lie down; parys dhe dardha: ready to burst; mires dhe (neptra): check on (something); gellys ~ gyllys dhe vrowjyon: gone to crumbs.

Sawys dre wowvreus - gen Neil

Gwir ew an whedhal-ma bès terweythyow an gwrionedh ew coynt. Thew endelha gen an whedhal-ma. Gosowowgh dhe vy :

Thera dew vroder yonk dhort Trurû e'n termyn an bresel – henn'ew diwettha gwerryans a'n bes. Tho an breder pecar'a'n vebyon erol e'n cyta vian e'n dedhyow-na, heb dowt, saw tewal o aga h/crohen dre reson ga sira dhe vos marner dhort Africa. Tho Kernowes ga mabm. Onan anodhans o henwys Jôwan. Henn'ew, John Equagoo Cockle. Thew ev a gowsas dhebm a'n dra a skydnyas warnodhans.

Tho anjei marners e'n lû-lestry marchant, aga dew, ha pa wrüg telegram dos - leverel fatel era gorhel nowydh-devedhys a venja cawas tüs-mor – ei a gemeras an tren dhe Falmeth gen bagas a düs erol – ha skydnya war an savla ogas dhe'n porth. Oll an vebyon a gerdhes warbarth dhe'n cay leb ma thera mester an gorhel ort aga hortos. Pur dha, pur dha – saw pa wrüg gweles Jôwan ha'y vroder, e lavaras, "Na venja cawas tüs dhû e'n gorhel-ma !," saw an hager ger a dheth dre y anow na vedh ûsyes òbma.

"Na amownt, capten !" medh Jôwan, "Gerowgh gas cavow dhe wandra !" ha'n dhew vroder a dreylyas ha mos e kerdh arta... ha gans hedna, oll an düs erol dhort Trurû ha Falmeth a wrüg pecar ha sewya war aga lergh. Òttobma an capten gòcky heb marners !

Speis wòja hedna - nebes dedhyow, na moy - thera Jôwan e'n gorhel aral en Heyl. Ena, en tavarn, napell a'n cay, ev a welas an kethsam capten a veu gwelys ganjo kens hedna en Falmeth. "Godhûher da dhe whei, capten." medh Jôwan, bès an diwettha-ma a eth mes e'n strêt heb òttra ger veth ha heb eva remenat y vadna.

An dhew worhel a eth dhe'n mor en termyn an nos – kelmys rag Kembra dhe gerhes glow. Gorhel a'n capten anwheg a lewas cors own ha didro dhort Heyl dhe g/Cardydh bes gorhel Jôwan a eth cosel ha wheg reb an als dhe Appledor en Dewnan ha tabm pelha whath ken tremena an Chanel a Vristow ha sewya an als arta e'n tû aral. Tho hirra ha kerra an viaj dre hedna, bès – warlergh bres a'n master für - nag o mar vrâs an diantel – henn'ew an peryl dhort ayrplanys ha sedhlestry an escar ; Ha m'alja bos prevys, gorhel an capten anwheg a veu kellys e'n nos – devanys dhe stras a'n mor gen U-boot ha keniver mab an brodn a veu ledhys. Na veu an capten dhe ga sconya, an dhew vroder dhort Trurû a via ledhys ewedh.

An vledhen gen Richat Gendall

This text from p. 22 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L trad.

Keniver seson an vledhen ew deffrans.

E'n gwenton ma an gwedh drei rag del nowydh ha gwer. Ma lies blejen deg. Ma en yonk (young lambs) en mena, hag e'n gwedh, e'n lonow, e'n dor eneth, ma neythow edhyn gen oyow poken daybas.

E'n hav an gewer a vedh tòbm. Ma an howl spladna. Ma an lavalow ha'n ys treylya arvez. Ma losow luk e'n erbyer. Ma tüs ow havy tre po pelha bes ma whesa an tiogow e'n bargen tir; ma an poscaders nevra gwil whel en cacha puskes ha dhe'n ostow gwesty ewedh ma meur a whel dhe wil.

An kidnyadh ew seson liester, cùntles ha dres tre frûtys a'n dor. Eth üjes ow kil cyder nowydh. E'n gwil ma an sowl melyn (yellow stubble), ma an gwenely (swallows) parys dhe neija  dhe ves dres mor ha ma del an gwedh ow treylya melyn ha tewl.

En diwedh, otta an gwav. Noth ewan gwedh, glaw a wra ha terweythyow erh ha keser. Ma lies mola las ha shewolok (fieldfares & winnards/redwings) ow whilas tabm e'n parkow po e'n keow, preves po greun. Mall ew gena nei cawas an gwenton arta !

Cowetha vy

Gwer ew an gwels en tû aral an neujen 'lectryk !

Ma nebün coweth dhebm eus dhodho bargen tir bian nag ew pell a'n chei ha terweythyow therom ow qweres dhodho gwitha y warrak (warthek). Res ew dhodho mos a dre par termyn ha my a wör dhe vaga an chattal ha ga witha dhort drog pa vo pell alena. Therom ow còrra aga boos e'n ûsen zynk ha towla tabm gora pò foon a-bera dhe'n park gen peyk. E'n hav res ew attendya an dowr na vo sehes dhodhans ha kemeres with na wrüg üdn kerdher benag gara (gasa) sagh plastyk po maylyer choclat dhe godha leb mayth ell bos lonkys gen lodn. Ea, ma meur a whel dhe wil puppres ha cler ew na ell tiek dhodho pastel dir bian dendyl y vownans heb badna whes.

Ma keffres denewesow ha lejeges e'n park en eur-ma ha en gwir etta nag eus meur a vûhes leth ena rag ma va kens maga lodnow rag ga hig dre vaner organek. My a wör nag üjy debry kig ow plesya dhe geniver onan - ea, ma radn ahanowgh ow sconya kig a bub ehen ha oyow ha kes ewedh - saw bownas an bestes-ma ew heb dout moy lôwen avel onan veth/vyth oll a'n bestes a'n gwel. Mirowgh fatel eus dhe bub lodn e'n bes, gwels ha dov, y vownans ha'y vernans galarek po dialar warlergh an cas. An gre-ma, gwydn hy bes ha gwer hy fark, a vedh sewyes gen cowethas üjy ow whilas dhe witha an bestes dhort anken ha paynys - saw cales ew ga gweles mos kerdh dhe'n fer na whath ! 

 

Gerow: gwarrak ~ gwarthek or chattal: cattle; kerdher: walker; pastel dir: small holding, piece of land; denewes: steer; lejek: heifer; lodn: beast; gwels/gwyls ha dov: wild and tame (Silent v in KB); an gre-ma: this herd; galarek: painful; dialar: painless; gora: hay; foon: new hay; peyk: pitchfork; fer: fair, cattle market.

A-bera dhe'n Chei gen Richat Gendall

This text from p. 11 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L Trad..
 
Otta nei arta en chei an còthman vy. Thera nei stella et an els. Ma moy dew dharas dhe'n rowm-ma; ma an eyl ow ledya dhe'n trùll (larder), ha ma y gila ow ledya dhe'n gegin. Et an trùll ma oll sortow tacklow pecar'a pottys ha padellow, stênow ha whath, keffres ha boos en fardellow hag en stenow, erbys ha losow crow. Et an gegin, ma gwreg Jôwan ow fyttya an boos ha gòrra hedna dhe bobas poken dhe vryjon. Kegin ledan ew; ma dhodhy üdn veister vian ha treustow coth.
"Eus stiver dhewgh, Tamsin ?"
"Ma yeyner dhen bès nag eus stiver."
"Pehen forn ero whei ow ûsya ?"
"Ma dhemm dew vorn, car dr'ero whei 'qweles, onan electryk hag aral oyl. Ma dhem styllen hir a-vadn rag an daffer kegin, an te, an coffy, an coon ha whath. Ma moy tacklow òbma dadn an benk. Dal ma an sòmpf ( = sump but used for sink by RG) gen dew tap, an eyl rag an dowr tòbm ha y gila rag an dowr yeyn."
"Riel dra ! Der nag eus golher lystry dhe whei ?"
"Mehal ! Seweth ! Nag eus dhen sebancrettow an par-na ! An gegin ew coth luk, ha scant arves."

Jacka Rickard - An Barbour Tùllys gen Neil

E'n bledhednow pajer ügens - termyn my veu den yònk - thera trigys et agan treveglos nei üdn barbour lôwen o henwys Jacka Rickard neb o den ithik wheg ha prest parys dhe weres dhe biwa benag era othom dhodho. Thera keniver den e'n pow a-dro ow mos dhodho, yònk ha coth, bian ha brâs, rych ha bohojek ha besca vedha clowys croffol (crothvol) vyth adro dhe’n trogh na whath an pris. Thera mebyon hir aga blew ow mos dhodho ha tüs coth, pedn pilys, scant nag era travyth whath dhe vos trehys - po na venjo whei mires barha ga frigow ha ga scovarnow.

Ünweyth (eneth), pa thera vy ena war an scaval ow cortos an torn vy ha redya an Falmouth Packet, còsel ha clor, nebün den, dro dhe bemdheg bloodh warn ügens, po tabm moy martesen, a dheth aberh e'n shoppa gen maw bian, pemp pò whegh bloodh, sür lowr.

“Alja whei trehy ow blew vy lebmyn, kens es hedhy, serra? Res ew dhebm fistena m’alla vy kemeres an diwettha bùs dhe Heyl,” medh an den, hegar y favour.

“Ea, ea, diogel,” medh an barbour da, “Sedho whei obma en chayr, coweth, ha bedho whei es.” Ken pell, thera y weljow o trehy ha gwil dhe vlew an den codha en bern oll a-dro dhe’n chayr.

Pa veu gwres an whel, an den a vednas dhor an barbour, “Eus cigarettys gena whei?”

“Na, nag eus. Edrek ma genam, coweth. Nag erama gwerra cigarettys obma, bès e’n nessa chei –hen'ew shoppa Mester ha Mestres Oliver - emons gwerra keniver tobacko ha cigarettys ha oll an peth a venja whei rag de Sadorn dhe nos, ewedh,” medh Jacka gen meur wharth gòcky ahana nei.

“Durdala dhe whei! My vedn gwil endelha ha whei ell trehy blew an maw-ma ha my ort y wül,” medh an den, lôwen gen an nowodhow ha nowydh-trehys y vlew.

An termyn a dremenas ha war an diwa, Jacka a lavaras dhe’n maw, “Pele ma dha sira, boya? E geth mes rag y cigarettys lebma hanter our pò nag ew moy.”

“O! Nag ew hedna o sira vy,” medh an maw sowdhanys, “Besca na wrügam y weles kens! Ev a vetyas genam en stret ha leverel, “Venjes ta mos dhe’n barbour genam heb pe diner veth?,” medh an maw. Nena e veu clowys garm gen Jacka, “Venjens dhodho, an lader !” ha nei oll a skydnyas en wharth !

Kewgh dhe wosowes:
http://anradyo.com/2018/05/26/rang381/

Ma neppeth dhe redya e'n paper nowodh The Guardian an seythen ma. Ma keredhys an governans gen Cussel Europa:

https://www.theguardian.com/uk-news/2017/mar/10/council-of-europe-criticises-uk-for-cornish-language-funding-cuts

An Rosen Wydn

An cân-ma a vedh clowys puppres, ogasty, pa gan bagas a g/Kernowyon en tavern pò dhe fytt peldroos rugby. Ma radn ow leverel fatel veu dres dhe g/Kernow gen tüs era ow tos tre dhort Pow America en termyn eus passyes. Talek a'n treylyas "Y caraf an rosen yn hy gwynder" ha Julian Holmes (po nag oma myskemerys) a scrifys "My a gar an rosen wynn" bes an versyon-ma a vedha kenys gena nei en Chei Murdoch, pell a'n eur-ma. 

 Therom ' cara an rosen wydn, Therom ' cara an rosen mar wheg,

Therom ' cara an rosen spladn mesk an del, üjy ' trei covion dhemm a'th fâs teg.

En kensa pa wrügam dha weles, dha vejeth o rüth vel an ros,

bès lebmyn dha vejeth en ogas ew gwydna vel rosen en flour.

Therom ' cara an rosen wydn, Therom ' cara an rosen mar wheg,

Therom ' cara an rosen spladn mesk an del, üjy ' trei covion dhebm a'th fâs teg.

 

https://www.youtube.com/watch?v=H-LgoloKg_I

J.W. Colenso, espak.

Piw o whei, an Kernôwyon ?

John William Colenso o an kensa espak (escop) a Eglos Pow an Sowson en Natal en Sooth Africa. E veu genys en S. Austell e'n vledhen mil whegh cans ha peswardhek (1814) ha bos demedhys en mil eth cans dogens ha whe (1846). Tho y wreg Sowes dheskys ha gwenhes henwys Sarah Frances Bunyon. Thera pemp flogh dhodhans – teyr mergh ha dew vab. Colenso a verwas e'n vledhen mil eth cans pajar ügens ha trei (1883) en Durban en Sooth Africa.

Ev a wrüg lies tra. Tho mathemategyth keffres ha theologyth controvercyel ha scoler an Beybel neb a veu skemynys an Eglos rag speis dreven e' dhe entra en meur controversy dro dhe hy deskans ha hy crejans - ha moy vel hedna, martesen, dreven e' dhe weres dhe'n bobel dhû pa wrüssons gwil bedn an gallos Bretednek ha'n Africaners en diwettha parth an nawnjegves cansbledhen.

Colenso a dhyllas an kensa gramer e'n tavas Zoulou gen y gescoweth William Ngidi ha'n kensa gerlevren Sowsnek-Zoulou a sewyas hedna. Tho anjei a dhetermyas an vaner dhe scrifa an tavas. Colenso a dreylyas an Testament Nowydh dhe Zoulou ha scrifa deffrans levrow erol adro dhe'n bobel ha ga thavas. Ow tochya agan tavas nei, thera dasscrif an gwary mir Kernôwek Gwreans an Bes dhodho e'n lever a bris a veu dyllys gen an meur lettrys Whitley Stokes en mil eth cans trei ügens ha pajar (1864), ha tho vy tednys dhe grejy e' dhe redya Lhuyd dhort y vaner dhe scrifa Zoulou.

Harriette Colenso

E'n mil eth cans trei ügens ha peswardhek Colenso a dhefendyas an tribys Hlubi ha Ngwe warbydn an gallos colonyel en Natal wòja anjei dhe voas cuhüdhys der vaner fals a rebellyans warbydn an authoritys. Ev a spendyas diwettha radn y vownans en difres an Zoulous. Wòja an bresel (po an gwerryans) tredh an Zoulous ha'n gallos Bretednek, ev a blodyas rag an matêrn Cetshawayo  terebo ev dhe voas delivrys dhort an drog breson war Robben Island lebma veu presonys Nelson Mandela cans bledhen moy diwedhes. Ma hanow Zoulou dhe Colenso üjy o tisquedhes fatel era an bobel ort y gara. An hanow-na ew Sobantu. Ma va o menya "tas an bobel". Ma hwath tre henwys Colenso en Natal war an henshorn tredh Durban ha Johannesburg. Wòja e' dhe verwal y wreg ha'y verhes a bejyas gen y omdowl abarha'n Zoulous. Tho anjei mesk an nomber bian a persons a fondyas an kescowethyans ew henwys an African National Congress en jedh hedhyw. Y vergh Frances (1849–1887) a scrifas dew lever History of the Zulu War and Its Origin ha The Ruin of Zululand ha deffrans paperyow. Mergh aral, Harriette, a bejyas dhe blodya rag an Zoulous derag presens an autoritys en Natal ha whilas gwil dhodhans amendya et aga hever* en kensa bledhednyow an ügansves cansbledhen.

Neil

*amendya et aga hever : to mend their ways concerning them
Colenso ew hanow Kernôwek coth.

Oberyans Sart gen Chris Parkinson

Operation Hedgehog 

Ma sart o moas en termyn an nos.

En derivas adhiwedhes gans an British Hedgehog Preservation Society y veu disqwedhys bos hanterys poblans sartes an pow adhia an vledhen 2000. Mons en trobel brâs der reson lies tra, rag sompel moy a vorrow brâs, gonisegeth g/crefhes (intensified farming) ha’n devnydh a plaladhoryon (pesticides). Bès eth ellen gweres dhodhans et agan lowarthow gan honan, pecar der sew: 1.En kensa le, besy ew gara radn an lowarth dhe devy en gwels, rag provia kevannedh (habitat) dha dhe’n sartes whilas boos enni. 2.Na wrewgh ûsya plaladhoryon en lôwarth. An sartes a vedn debry gas melwhes (slugs) ha gas bulhornes (snails) oll gan plesour ! 3. Sayowgh provia teleryow rag gwil neyth, vel bern a brednyer, po scòllyon (rubbish) lôwarth. 4. Mar mednowgh whei gòrra boos mes ragt'anjei, an gwelha ew boos cath, gan dowr ewedh. Ha mar tewgh ha dynya sart bera dhe gas lôwarth, nena whei ' vedn y weles neb pres dhe nos, martesen.

E'n cas-na, Jenny Christie venja godhvos: jchristie@cornwall.gov.uk

Rag manylyon pelha, gw. Wild Cornwall Winter 2016 (volen 10) Hebma ew dyllans Trest Bownans Gwels Kernow. www.cornwallwildlifetrust.org.uk

Hag ewedh, ma www.britishedghogs.org.uk

Audrey Randle Pool

Audrey a òya an telher-ma pur dha.

Audrey Randle Pool a verwas en clojy Trelisk, mis Dû an 13ves jorna, wòja bos clav termyn cott. Esel Agan Tavas o hei neb a wre meur a whel rag Kernow ha'n Guntelles Keltek dres hy bledhednyow. Thera puppres nebes lavarow lebm ha didhanüs dhodhy dhe gan gorra dha wherhin wos gref po froth. Sür ew na vedh nekevys genen.

Petrok en Bosvena gen Chris Parkinson

Last November, there was a report in this blog of our trip to Llanbedrog, to investigate the story of St Pedrog in North Wales. Here is a follow-up report of a vsit to St Petroc’s church in Bodmin (Bosvena), where his story ended in Cornwall. There is a short Gerva at the end of this item.

Petrok en Bosvena

Otta nei arta en Bosvena, òja viaj hir war an tren ha’n kyttrin dort an stacyon dhe’n dre. An termyn ma, en kensa le, gan towl nei o visitya Eglos Petrok Sans. An hav eus passyes thera nei en eglos Llanbedrog en Llŷn, Kembra, dhe whithra story Pedrog Sant en telher na. En eur ma, mall o gena nei a weles pedn y viaj en Kernow.

An chif eglos en Bosvena ew pur vroas, ha war jorna gan visit nei thera nebes tüs adro drefen boas encledhyas dhe senjy kens neppell. Bes lôwen o an gwas eglos dhe clappya gena nei. Thova certan fatel wrüg Petrok mos dort Kembra ha studhya en Wordhen kens vajya dhe Kernow. Ev a dhisqwedhyas dhe nei cofer ivory Petrok. Bès nag üjy y eskern etta na velha drefen bos anjei ledrys nanjew pell.

An cofer y honan veu ledrys ewedh adhiwedhas bes kevys veu arta. En eur ma saw ewa adheler dhe veister weder alwhedhys. Etho, mar qwra whei kemeres foto, whei wra cawas skeus an fotografer ewedh ! An gwas eglos o pur whanjek dhe glowes story Petrok en Kembra ha war an vorr a ves, e wrüg rei dhen copys a darallys Eglos Petrok Sans ha’n cofer heb cost !

Gerva: towl – plan; whithra – to investigate; encledhyas – funeral; Wordhen – Ireland; vajya – to travel; gwas eglos - verger; dhisquedhyas – showed; esgern – bones; ledrys – stolen; adhiwedhas- recently; kevys – found; saw – safe; (g)weder – glass; alwhedhys – locked; sceus – reflection; whanjek – keen

Chris Parkinson