An vûgh, brâs hy thorr gen Neil

Parys dhe dhrei rag hy leugh.

My a gemeras an foto-ma an vledhen eus passyes pa thera vy ow qweres dhe'n coweth eus pastel tir dhodho, a wrüga cows anodho kens lebmyn. Ma an vûgh-ma ow trei rag leugh. Henn'ew dr'ew hi gen leugh ha parys dhe leuhya. Ottòbma an vûgh a hy growedh e'n park - brâs hy thorr - fest parys dhe dardha, yth hevel, ha'n termyn ow tremena der vaner syger en dadn an howl tòbm. Pandra vedh gwres ? Travyth bès gortos, còsel ha dison, ha mires dhodhy terweythyow a-dhia bell. Nag ew an kensa pres a veu dres rag leugh gansy - an vabm goth - ha na vedh caletter dhodhy, my a hevel ; termyn lowr dhe eva badna 'de ha debry an tabm tesen eus et ow focket, hanter gellys dhe vrowjyon lebmyn bès wheg whath ha pres croust pell a-dhelher dhebm.

*drei rag leugh: bring forth a calf; leuhy: calve; growedha: to lie down; parys dhe dardha: ready to burst; mires dhe (neptra): check on (something); gellys ~ gyllys dhe vrowjyon: gone to crumbs.

Sawys dre wowvreus - gen Neil

Gwir ew an whedhal-ma bès terweythyow an gwrionedh ew coynt. Thew endelha gen an whedhal-ma. Gosowowgh dhe vy :

Thera dew vroder yonk dhort Trurû e'n termyn an bresel – henn'ew diwettha gwerryans a'n bes. Tho an breder pecar'a'n vebyon erol e'n cyta vian e'n dedhyow-na, heb dowt, saw tewal o aga h/crohen dre reson ga sira dhe vos marner dhort Africa. Tho Kernowes ga mabm. Onan anodhans o henwys Jôwan. Henn'ew, John Equagoo Cockle. Thew ev a gowsas dhebm a'n dra a skydnyas warnodhans.

Tho anjei marners e'n lû-lestry marchant, aga dew, ha pa wrüg telegram dos - leverel fatel era gorhel nowydh-devedhys a venja cawas tüs-mor – ei a gemeras an tren dhe Falmeth gen bagas a düs erol – ha skydnya war an savla ogas dhe'n porth. Oll an vebyon a gerdhes warbarth dhe'n cay leb ma thera mester an gorhel ort aga hortos. Pur dha, pur dha – saw pa wrüg gweles Jôwan ha'y vroder, e lavaras, "Na venja cawas tüs dhû e'n gorhel-ma !," saw an hager ger a dheth dre y anow na vedh ûsyes òbma.

"Na amownt, capten !" medh Jôwan, "Gerowgh gas cavow dhe wandra !" ha'n dhew vroder a dreylyas ha mos e kerdh arta... ha gans hedna, oll an düs erol dhort Trurû ha Falmeth a wrüg pecar ha sewya war aga lergh. Òttobma an capten gòcky heb marners !

Speis wòja hedna - nebes dedhyow, na moy - thera Jôwan e'n gorhel aral en Heyl. Ena, en tavarn, napell a'n cay, ev a welas an kethsam capten a veu gwelys ganjo kens hedna en Falmeth. "Godhûher da dhe whei, capten." medh Jôwan, bès an diwettha-ma a eth mes e'n strêt heb òttra ger veth ha heb eva remenat y vadna.

An dhew worhel a eth dhe'n mor en termyn an nos – kelmys rag Kembra dhe gerhes glow. Gorhel a'n capten anwheg a lewas cors own ha didro dhort Heyl dhe g/Cardydh bes gorhel Jôwan a eth cosel ha wheg reb an als dhe Appledor en Dewnan ha tabm pelha whath ken tremena an Chanel a Vristow ha sewya an als arta e'n tû aral. Tho hirra ha kerra an viaj dre hedna, bès – warlergh bres a'n master für - nag o mar vrâs an diantel – henn'ew an peryl dhort ayrplanys ha sedhlestry an escar ; Ha m'alja bos prevys, gorhel an capten anwheg a veu kellys e'n nos – devanys dhe stras a'n mor gen U-boot ha keniver mab an brodn a veu ledhys. Na veu an capten dhe ga sconya, an dhew vroder dhort Trurû a via ledhys ewedh.

An vledhen gen Richat Gendall

This text from p. 22 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L trad.

Keniver seson an vledhen ew deffrans.

E'n gwenton ma an gwedh drei rag del nowydh ha gwer. Ma lies blejen deg. Ma en yonk (young lambs) en mena, hag e'n gwedh, e'n lonow, e'n dor eneth, ma neythow edhyn gen oyow poken daybas.

E'n hav an gewer a vedh tòbm. Ma an howl spladna. Ma an lavalow ha'n ys treylya arvez. Ma losow luk e'n erbyer. Ma tüs ow havy tre po pelha bes ma whesa an tiogow e'n bargen tir; ma an poscaders nevra gwil whel en cacha puskes ha dhe'n ostow gwesty ewedh ma meur a whel dhe wil.

An kidnyadh ew seson liester, cùntles ha dres tre frûtys a'n dor. Eth üjes ow kil cyder nowydh. E'n gwil ma an sowl melyn (yellow stubble), ma an gwenely (swallows) parys dhe neija  dhe ves dres mor ha ma del an gwedh ow treylya melyn ha tewl.

En diwedh, otta an gwav. Noth ewan gwedh, glaw a wra ha terweythyow erh ha keser. Ma lies mola las ha shewolok (fieldfares & winnards/redwings) ow whilas tabm e'n parkow po e'n keow, preves po greun. Mall ew gena nei cawas an gwenton arta !

Cowetha vy

Gwer ew an gwels en tû aral an neujen 'lectryk !

Ma nebün coweth dhebm eus dhodho bargen tir bian nag ew pell a'n chei ha terweythyow therom ow qweres dhodho gwitha y warrak (warthek). Res ew dhodho mos a dre par termyn ha my a wör dhe vaga an chattal ha ga witha dhort drog pa vo pell alena. Therom ow còrra aga boos e'n ûsen zynk ha towla tabm gora pò foon a-bera dhe'n park gen peyk. E'n hav res ew attendya an dowr na vo sehes dhodhans ha kemeres with na wrüg üdn kerdher benag gara (gasa) sagh plastyk po maylyer choclat dhe godha leb mayth ell bos lonkys gen lodn. Ea, ma meur a whel dhe wil puppres ha cler ew na ell tiek dhodho pastel dir bian dendyl y vownans heb badna whes.

Ma keffres denewesow ha lejeges e'n park en eur-ma ha en gwir etta nag eus meur a vûhes leth ena rag ma va kens maga lodnow rag ga hig dre vaner organek. My a wör nag üjy debry kig ow plesya dhe geniver onan - ea, ma radn ahanowgh ow sconya kig a bub ehen ha oyow ha kes ewedh - saw bownas an bestes-ma ew heb dout moy lôwen avel onan veth/vyth oll a'n bestes a'n gwel. Mirowgh fatel eus dhe bub lodn e'n bes, gwels ha dov, y vownans ha'y vernans galarek po dialar warlergh an cas. An gre-ma, gwydn hy bes ha gwer hy fark, a vedh sewyes gen cowethas üjy ow whilas dhe witha an bestes dhort anken ha paynys - saw cales ew ga gweles mos kerdh dhe'n fer na whath ! 

 

Gerow: gwarrak ~ gwarthek or chattal: cattle; kerdher: walker; pastel dir: small holding, piece of land; denewes: steer; lejek: heifer; lodn: beast; gwels/gwyls ha dov: wild and tame (Silent v in KB); an gre-ma: this herd; galarek: painful; dialar: painless; gora: hay; foon: new hay; peyk: pitchfork; fer: fair, cattle market.

A-bera dhe'n Chei gen Richat Gendall

This text from p. 11 of Tavaz a Ragadazow by Richard Gendall (2000) has been put into the SWF L Trad..
 
Otta nei arta en chei an còthman vy. Thera nei stella et an els. Ma moy dew dharas dhe'n rowm-ma; ma an eyl ow ledya dhe'n trùll (larder), ha ma y gila ow ledya dhe'n gegin. Et an trùll ma oll sortow tacklow pecar'a pottys ha padellow, stênow ha whath, keffres ha boos en fardellow hag en stenow, erbys ha losow crow. Et an gegin, ma gwreg Jôwan ow fyttya an boos ha gòrra hedna dhe bobas poken dhe vryjon. Kegin ledan ew; ma dhodhy üdn veister vian ha treustow coth.
"Eus stiver dhewgh, Tamsin ?"
"Ma yeyner dhen bès nag eus stiver."
"Pehen forn ero whei ow ûsya ?"
"Ma dhemm dew vorn, car dr'ero whei 'qweles, onan electryk hag aral oyl. Ma dhem styllen hir a-vadn rag an daffer kegin, an te, an coffy, an coon ha whath. Ma moy tacklow òbma dadn an benk. Dal ma an sòmpf ( = sump but used for sink by RG) gen dew tap, an eyl rag an dowr tòbm ha y gila rag an dowr yeyn."
"Riel dra ! Der nag eus golher lystry dhe whei ?"
"Mehal ! Seweth ! Nag eus dhen sebancrettow an par-na ! An gegin ew coth luk, ha scant arves."

Jacka Rickard - An Barbour Tùllys gen Neil

E'n bledhednow pajer ügens - termyn my veu den yònk - thera trigys et agan treveglos nei üdn barbour lôwen o henwys Jacka Rickard neb o den ithik wheg ha prest parys dhe weres dhe biwa benag era othom dhodho. Thera keniver den e'n pow a-dro ow mos dhodho, yònk ha coth, bian ha brâs, rych ha bohojek ha besca vedha clowys croffol (crothvol) vyth adro dhe’n trogh na whath an pris. Thera mebyon hir aga blew ow mos dhodho ha tüs coth, pedn pilys, scant nag era travyth whath dhe vos trehys - po na venjo whei mires barha ga frigow ha ga scovarnow.

Ünweyth (eneth), pa thera vy ena war an scaval ow cortos an torn vy ha redya an Falmouth Packet, còsel ha clor, nebün den, dro dhe bemdheg bloodh warn ügens, po tabm moy martesen, a dheth aberh e'n shoppa gen maw bian, pemp pò whegh bloodh, sür lowr.

“Alja whei trehy ow blew vy lebmyn, kens es hedhy, serra? Res ew dhebm fistena m’alla vy kemeres an diwettha bùs dhe Heyl,” medh an den, hegar y favour.

“Ea, ea, diogel,” medh an barbour da, “Sedho whei obma en chayr, coweth, ha bedho whei es.” Ken pell, thera y weljow o trehy ha gwil dhe vlew an den codha en bern oll a-dro dhe’n chayr.

Pa veu gwres an whel, an den a vednas dhor an barbour, “Eus cigarettys gena whei?”

“Na, nag eus. Edrek ma genam, coweth. Nag erama gwerra cigarettys obma, bès e’n nessa chei –hen'ew shoppa Mester ha Mestres Oliver - emons gwerra keniver tobacko ha cigarettys ha oll an peth a venja whei rag de Sadorn dhe nos, ewedh,” medh Jacka gen meur wharth gòcky ahana nei.

“Durdala dhe whei! My vedn gwil endelha ha whei ell trehy blew an maw-ma ha my ort y wül,” medh an den, lôwen gen an nowodhow ha nowydh-trehys y vlew.

An termyn a dremenas ha war an diwa, Jacka a lavaras dhe’n maw, “Pele ma dha sira, boya? E geth mes rag y cigarettys lebma hanter our pò nag ew moy.”

“O! Nag ew hedna o sira vy,” medh an maw sowdhanys, “Besca na wrügam y weles kens! Ev a vetyas genam en stret ha leverel, “Venjes ta mos dhe’n barbour genam heb pe diner veth?,” medh an maw. Nena e veu clowys garm gen Jacka, “Venjens dhodho, an lader !” ha nei oll a skydnyas en wharth !

Kewgh dhe wosowes:
http://anradyo.com/2018/05/26/rang381/

Ma neppeth dhe redya e'n paper nowodh The Guardian an seythen ma. Ma keredhys an governans gen Cussel Europa:

https://www.theguardian.com/uk-news/2017/mar/10/council-of-europe-criticises-uk-for-cornish-language-funding-cuts

An Rosen Wydn

An cân-ma a vedh clowys puppres, ogasty, pa gan bagas a g/Kernowyon en tavern pò dhe fytt peldroos rugby. Ma radn ow leverel fatel veu dres dhe g/Kernow gen tüs era ow tos tre dhort Pow America en termyn eus passyes. Talek a'n treylyas "Y caraf an rosen yn hy gwynder" ha Julian Holmes (po nag oma myskemerys) a scrifys "My a gar an rosen wynn" bes an versyon-ma a vedha kenys gena nei en Chei Murdoch, pell a'n eur-ma. 

 Therom ' cara an rosen wydn, Therom ' cara an rosen mar wheg,

Therom ' cara an rosen spladn mesk an del, üjy ' trei covion dhemm a'th fâs teg.

En kensa pa wrügam dha weles, dha vejeth o rüth vel an ros,

bès lebmyn dha vejeth en ogas ew gwydna vel rosen en flour.

Therom ' cara an rosen wydn, Therom ' cara an rosen mar wheg,

Therom ' cara an rosen spladn mesk an del, üjy ' trei covion dhebm a'th fâs teg.

 

https://www.youtube.com/watch?v=H-LgoloKg_I

J.W. Colenso, espak.

Piw o whei, an Kernôwyon ?

John William Colenso o an kensa espak (escop) a Eglos Pow an Sowson en Natal en Sooth Africa. E veu genys en S. Austell e'n vledhen mil whegh cans ha peswardhek (1814) ha bos demedhys en mil eth cans dogens ha whe (1846). Tho y wreg Sowes dheskys ha gwenhes henwys Sarah Frances Bunyon. Thera pemp flogh dhodhans – teyr mergh ha dew vab. Colenso a verwas e'n vledhen mil eth cans pajar ügens ha trei (1883) en Durban en Sooth Africa.

Ev a wrüg lies tra. Tho mathemategyth keffres ha theologyth controvercyel ha scoler an Beybel neb a veu skemynys an Eglos rag speis dreven e' dhe entra en meur controversy dro dhe hy deskans ha hy crejans - ha moy vel hedna, martesen, dreven e' dhe weres dhe'n bobel dhû pa wrüssons gwil bedn an gallos Bretednek ha'n Africaners en diwettha parth an nawnjegves cansbledhen.

Colenso a dhyllas an kensa gramer e'n tavas Zoulou gen y gescoweth William Ngidi ha'n kensa gerlevren Sowsnek-Zoulou a sewyas hedna. Tho anjei a dhetermyas an vaner dhe scrifa an tavas. Colenso a dreylyas an Testament Nowydh dhe Zoulou ha scrifa deffrans levrow erol adro dhe'n bobel ha ga thavas. Ow tochya agan tavas nei, thera dasscrif an gwary mir Kernôwek Gwreans an Bes dhodho e'n lever a bris a veu dyllys gen an meur lettrys Whitley Stokes en mil eth cans trei ügens ha pajar (1864), ha tho vy tednys dhe grejy e' dhe redya Lhuyd dhort y vaner dhe scrifa Zoulou.

Harriette Colenso

E'n mil eth cans trei ügens ha peswardhek Colenso a dhefendyas an tribys Hlubi ha Ngwe warbydn an gallos colonyel en Natal wòja anjei dhe voas cuhüdhys der vaner fals a rebellyans warbydn an authoritys. Ev a spendyas diwettha radn y vownans en difres an Zoulous. Wòja an bresel (po an gwerryans) tredh an Zoulous ha'n gallos Bretednek, ev a blodyas rag an matêrn Cetshawayo  terebo ev dhe voas delivrys dhort an drog breson war Robben Island lebma veu presonys Nelson Mandela cans bledhen moy diwedhes. Ma hanow Zoulou dhe Colenso üjy o tisquedhes fatel era an bobel ort y gara. An hanow-na ew Sobantu. Ma va o menya "tas an bobel". Ma hwath tre henwys Colenso en Natal war an henshorn tredh Durban ha Johannesburg. Wòja e' dhe verwal y wreg ha'y verhes a bejyas gen y omdowl abarha'n Zoulous. Tho anjei mesk an nomber bian a persons a fondyas an kescowethyans ew henwys an African National Congress en jedh hedhyw. Y vergh Frances (1849–1887) a scrifas dew lever History of the Zulu War and Its Origin ha The Ruin of Zululand ha deffrans paperyow. Mergh aral, Harriette, a bejyas dhe blodya rag an Zoulous derag presens an autoritys en Natal ha whilas gwil dhodhans amendya et aga hever* en kensa bledhednyow an ügansves cansbledhen.

Neil

*amendya et aga hever : to mend their ways concerning them
Colenso ew hanow Kernôwek coth.

Oberyans Sart gen Chris Parkinson

Operation Hedgehog 

Ma sart o moas en termyn an nos.

En derivas adhiwedhes gans an British Hedgehog Preservation Society y veu disqwedhys bos hanterys poblans sartes an pow adhia an vledhen 2000. Mons en trobel brâs der reson lies tra, rag sompel moy a vorrow brâs, gonisegeth g/crefhes (intensified farming) ha’n devnydh a plaladhoryon (pesticides). Bès eth ellen gweres dhodhans et agan lowarthow gan honan, pecar der sew: 1.En kensa le, besy ew gara radn an lowarth dhe devy en gwels, rag provia kevannedh (habitat) dha dhe’n sartes whilas boos enni. 2.Na wrewgh ûsya plaladhoryon en lôwarth. An sartes a vedn debry gas melwhes (slugs) ha gas bulhornes (snails) oll gan plesour ! 3. Sayowgh provia teleryow rag gwil neyth, vel bern a brednyer, po scòllyon (rubbish) lôwarth. 4. Mar mednowgh whei gòrra boos mes ragt'anjei, an gwelha ew boos cath, gan dowr ewedh. Ha mar tewgh ha dynya sart bera dhe gas lôwarth, nena whei ' vedn y weles neb pres dhe nos, martesen.

E'n cas-na, Jenny Christie venja godhvos: jchristie@cornwall.gov.uk

Rag manylyon pelha, gw. Wild Cornwall Winter 2016 (volen 10) Hebma ew dyllans Trest Bownans Gwels Kernow. www.cornwallwildlifetrust.org.uk

Hag ewedh, ma www.britishedghogs.org.uk

Audrey Randle Pool

Audrey a òya an telher-ma pur dha.

Audrey Randle Pool a verwas en clojy Trelisk, mis Dû an 13ves jorna, wòja bos clav termyn cott. Esel Agan Tavas o hei neb a wre meur a whel rag Kernow ha'n Guntelles Keltek dres hy bledhednyow. Thera puppres nebes lavarow lebm ha didhanüs dhodhy dhe gan gorra dha wherhin wos gref po froth. Sür ew na vedh nekevys genen.

Petrok en Bosvena gen Chris Parkinson

Last November, there was a report in this blog of our trip to Llanbedrog, to investigate the story of St Pedrog in North Wales. Here is a follow-up report of a vsit to St Petroc’s church in Bodmin (Bosvena), where his story ended in Cornwall. There is a short Gerva at the end of this item.

Petrok en Bosvena

Otta nei arta en Bosvena, òja viaj hir war an tren ha’n kyttrin dort an stacyon dhe’n dre. An termyn ma, en kensa le, gan towl nei o visitya Eglos Petrok Sans. An hav eus passyes thera nei en eglos Llanbedrog en Llŷn, Kembra, dhe whithra story Pedrog Sant en telher na. En eur ma, mall o gena nei a weles pedn y viaj en Kernow.

An chif eglos en Bosvena ew pur vroas, ha war jorna gan visit nei thera nebes tüs adro drefen boas encledhyas dhe senjy kens neppell. Bes lôwen o an gwas eglos dhe clappya gena nei. Thova certan fatel wrüg Petrok mos dort Kembra ha studhya en Wordhen kens vajya dhe Kernow. Ev a dhisqwedhyas dhe nei cofer ivory Petrok. Bès nag üjy y eskern etta na velha drefen bos anjei ledrys nanjew pell.

An cofer y honan veu ledrys ewedh adhiwedhas bes kevys veu arta. En eur ma saw ewa adheler dhe veister weder alwhedhys. Etho, mar qwra whei kemeres foto, whei wra cawas skeus an fotografer ewedh ! An gwas eglos o pur whanjek dhe glowes story Petrok en Kembra ha war an vorr a ves, e wrüg rei dhen copys a darallys Eglos Petrok Sans ha’n cofer heb cost !

Gerva: towl – plan; whithra – to investigate; encledhyas – funeral; Wordhen – Ireland; vajya – to travel; gwas eglos - verger; dhisquedhyas – showed; esgern – bones; ledrys – stolen; adhiwedhas- recently; kevys – found; saw – safe; (g)weder – glass; alwhedhys – locked; sceus – reflection; whanjek – keen

Chris Parkinson